9.2.2.2. Иммундық жүйенің активтенілуі

Иммундық жүйенің актнвтенілуі деп аллогенді факторлар (антигендер) мен макроорганизмге тінінің ыдыраган затгарына қарсы туған өнімді иммунды жауаптың дамуын атайды.

Ол күрделі, көп сатылы, ұзақ уақытқа созылатын тәулікке жуық кезінде антигендерді бейспецификалыққорғаныс факторларымен заласыздандырылуының мүмкіешілігі жоқ

Иммуңдық қорғаныстың осы түрін іске қосатын механизмі - Т-лимфоциттердің рецепторларының антигендерді тікелей «өзімдік не бөгде» деп ажыратуы. Антигендердің бөгделігі дәлелденген кезде иммунды жауап берудің екінші сатысы іске қосылады, яғни бөгде заттардың енуіне қарсы түруға мүмкін- шілігі жоғары қатаң спецификалығы бар лимфоцит-әффекторлардың қарқынды өсіп-өнуі басталады. Сонымен қатар, болашақ өмірдің кепілдігі, Т- және В- лимфоциттердің қоры жинала бастайды. Бүл көрніс клонның экспансиясы деп аталды. Айтылған процестен кейін иммундық лимфоциттердің реттелуі басталады.

Сонымен, иммундық жүйенің өнімді белсендірілуі иммунды жауапты жасушалар мен антигенге қарсы түра алатын жасушалардың көбеюі және дифференциялануымен байланысты. Ал, антигендердің бүл процестердегі рөлі - жасушалардың тітіркендірушісі және клоналды сүрыптаушысы болу. Иммундық жүйенің белсендірілу механизмінің негізгі сатылары төменгідей.

Т-хелперлердің белсендірілуі. Бүл процесте міндетгі түрде антиген-танушы жасушалар (АТЖ-АПК), дендритті жасушалар, В-лимфоцитгер мен макрофагтар қатысады. Аталған жасушалар антигенмен кездесіп, оларды өңдеп, МНСП молекуласымен қостырып өздерінің сыртқы мембранасының үстіне шығарады. АПЖ беткейінде ко-стимулдеуші факгорлар (СД40,80,86) экспрессияланады. Солардың салмақгы әсерінен спецификалық иммундық қабынудың алғашқы кезеңінде туындайтын сыртқы тіннің (тері, шырышты қабықша) затгары солардың күшті индукторы болып табылады. Егерде жоғарыда айтылған процестердін нәтижесінде антигеннің бөгделігі расталса, онда Т-хелперлер белсендіріліп, интерлейкиндер мен цитокиндерді шығара бастайды, одан әрі, басқа Т1-, не Т2-хелперлер түріне айналады. Айтылған процестердің қандай да болмасын сатысы өзгерсе Т-хелперлер дамуын доғартып апоптозға душар болады

(10-сызбанұсқа).

В-лимфоциттердің белсендірілуі.

В-лимфоциттерді белсендіру үшін бірінің артынан бірі жүретін үш сигналдың қосындысы болуы қажет. Бірінші сигнал антиген молекуласынан ВЖР (В жасуша рецепторы) арқылы келеді. Алғашқы рет антигенмен байланысуы сол ВЖР арқылы өтеді. Екінші және үшінші сигналдар белсендірілген Т2-хелпермен түйіскенде туады \интерлейкиндер ИЛ-4,-5,-,т.б.). Түйіскенщктщ тыянақтыяығын молекулалардьщ көп түрлі адгезиялық қасиеті анықтайды. ____________________________________________________________________________221

антигендерге В-лимфоцитгердің көбеюін және дифференцияналуын ынталандырады. Соның нәтижесінде лимфоидтық фоликулалрда спецификалық антидене синтездейтін жасушалардың клоны пайда болады. Дифференциялану М және D сыныбындағы иммундыглобулиндерінің биосинтезделуінің үнемді А, G, Е і (сирек жағдайда) сыныбына ауысуына мүмкіндік береді. Ол өз кезегінде синтезделген антиденелердің аффиндылығын және В-жасушалардың иммунологиялық жауап тудырушылығын күшейтеді. В-лимфоциттерді белсендіру өте сезімтал процесс. Демеуші жасушалардың біреуінің жоқтығы антидене арқылы өтетін иммунитет жауабын тежейді (11-сызбанүсқа). Т- кшлерлердің белсендірілуі.

Т-киллерлер бөгде заттарды, генетикалық өзгерген жасушаларды, немесе залалданған жасушаларды іздеп табу жолында организмде үнемі көшіп-қонып жүреді. Бағалау белгісі жасушаның «биологиялық паспортының» қүрылысы, яғни МНС1 сыныбының кешені болып табылады.

Бақылау ісі мүқият дәлділікті қажет етеді, сондықтан Т-киллерлер табылған бөгде заттармен тығыз байланысқа түсіп қана ажырата алады. Іс атқаруда олар СDЗ, СD8 және МНСІ антигендік комплексімен бірлеседі. Қандай зат болмасын бөгделік қасиеті табылса сол уақыттан бастап Т-киллер белсендіріліп ИЛ2-НІ арнаулы биологиялық заттарды шығаруға мәжбүр етеді (перфрин, гранизимы, гранулизин). Олар нысана-жасушаны жояды. Айтылған процестер Т-жасушалық иммундық есте қалудың қалыптасуын күшейтеді.

Т- киллер жоғарғы айтқан процестерді тек қана жеке өзі ғана атқаруы мүмкін, бірақ бұл бағыт сирек кездеседі. Көбінесе процесс барлық факторлардың бірлесіп жүмыс істеуімен атқарылады (12-сызбанүсқа).