9.2.1.3. Иммундық жүйе жасушаларының түрлері

Спецификалық иммунды қорғау жүмысын қанның миелоидтьіқ және лимфоидтық осімінен пайда болған көп санды жасушалар тобы - лимфоциттер, фагоциттер және дендритті жасушалар атқарады. Олар иммундық жүйенің негізгі жасушалары. Сонымен қатар, иммундық жауапқа басқа да жасушалар түрі қатынасуы мүмқін (эпителий, эндотелий, фибробластар т.б.). Аталган жасушалар бірінен бірі тек қана сырт пішінімен, атқаратын жұмысымен емес күрделі құрылыс құрамымен, сезгіш аппараттарымен және де атқарылған іс нәтижесімен ажыратылады. Соған қарамастан барлығының пайда болған тегі ортақ. Негізінде оларды құрушы - жілік майындағы полипотентті жүйкелі жасушалар (7-сызбанұсқа).

Иммундық жүйе жасушаларының цитоплазмалық мембранасының үстінде маркерлері бола алатын ерекше молекулалар орналасқан. Арнаулы антиденелердің көмегімен олар субпопуляцияға болінген. 1980 жылы адам лейкоциттерінің маркерлері халықаралық белгімен СD - антигендер деп аталған (ағылшын сөзінен Cluster Differentiarionor Definition). Қазіргі уақытта иммундық жүйенің басты субтүрлік жасушаларын моноколоналдық антиденелерді қолданып, серологиялық реакциялармен қай топқа жататындыгын дәлелдеуге болады._____________________________________________________________________________212

Иммунды жауапқа қатынасатын жасушалар иммундыцитокиндер және лигандар деп аталатын медиаторларды синтездеп шығарады, олар атқару белсенділігіне сәйкес регуляторлық (индукторлық реттеушілік), эффекторлық (көрністудырушылық) және АӨЖ (антидене өндіретш жасушалар) болып бөлінеді Реттеуші жасушалар иммундық жауаптың бағытын, өнімділігін және қанша уакытқа созылатындығын (ұзақтығын) анықтайды. Эффекторлық жасушалар - иммундық қорғанысты іске тікелей асырушьшар. Ағзаға енген антигендерге олар тікелей, немесе өзі қорытып шығарған биологиялық

затгар (антиденелер, медиаторлар т.б.) арқылы әсер етеді.

АӨЖ - лар күрделі емес, бірақ өте жауапты жұмысты атқарады. Олар антигенді ұстап, өңдеп МНCll құрамындағы иммунитет құрылуына жауапты (ИҚЖ) жасушаларға тапсырады. Олар антигендерді талғамайды. Оның себебі АӨЖ-мембранасында қолдаушы факторлар мен адгезиялық затгар бар. Соның нәтижесінде АJЖ -лар түрлі құрамы бар антигендерді АJЖ -ға ұсынып, олармен тұрақты және

уақытқа созылатын байланысқа түсуін қамтамасыз етеді.

АӨЖ-ларға нақтылы сәйкес келетін жасушалардың қатарына жілік майынан тараған дендритті

жасушалар, В-лимфоциттер және макрофагтар кіреді.

Макроағзаның иммунды қорғанысының бағытгалып жүретінінің себебінің бірі иммундық (ИЖ) жасушаларының сыртқы мембранасында спецификалық антигендік рецепторларының болуы Қабылдау механизміне сәйкес олар тікелей және жанама әсерліге бөлінеді. Тікелей әсерінің нәтижес олар антигендермен тура байланысады. Лимфоцитгердің бірталай субтүрлері міндетін осындаи жолмен атқарады. Жанама әсер етушілер антиген мен иммунды-глобулиндердің Ғс - бөлігі арқылы міндінатқарады. Бірақ, бұл жолмен жүретінпроцестің нәтижесі Ғс-бөлігінің қасиеттеріне байланысты Айтылған жолмен макрофагтар, табиғи киллерлер, эпителиялық дендритгік жасушалар жұмыс атқарады.

Иммунды жауап әртүрлі жасушалар тобының тығыз қарым-қатынаста іс атқаруына негізделген Осындай қабілетке жету үшін иммундық жүйенің жасушалары кең спекгрлі иммундыцитокиндер қорытып шығаруы керек. ИЖжасушаларының үстем көбі адам организмінің ішкі ортасындалимфатикалық және қан тарату жүйесінің мүмкіншілігін қолданып қайта айналып отырады.

ИЖ-ның жасушалық әлементгерінің қүрамы үнемі қайталанып жаңартылып тұрады. Істен шыққан жасушалар жойылып, олардың көпшілігі жүйелік жасушалардың өсіп-өнуімен толтырылады.