8.2.3.4. Лизоцим

Лизоцимді 1909 жылы П.Л. Лащенко ашқан, ал 1922 жылы А.Флеминг таза күйінде алып зе Лизоцим ағзаның табиғи төзімділігінде ерекше зор орын алады. Лизоцим дегеніміз протеолити мурамидаза ферменті (лат.тілінен-murus - қабырға) молекулалық салмағы 14-16 КДа. Макроф нейтрофильдер және де басқа фагоциттермен синтезделіп ағза ұлпасының сүйықтығна үнемі д отырады. Лизоцимді қаннан, лимфадан, көз жасынан, омырау сүтінен, үрық сүйықтығынан, жыны және ас қорыту жүйесінен, ми үлпасынан табуға болады. Лизоцим тек жана ми-жүлын сұйықты және көз алмасының алдыңғы кеңістігінде болмайды. Ағзада бір тәулікте бірнеше грамм лизоцим б шығарылады.

Лизоцимнің бактериоцидтік және бактериостатистік қабылеті бар. Сонымен қатар лизоцим фаго бен антидене синтезін белсендіреді. Лизоцим жасуша қабырғасының гликопротеидтерін (мура дипептидаза) ыдыратып жасушаның бүзылуынына себепкер болады, сонымен қатар зақымд жасушаны фагоцитоздауын жеңілдетеді.

Лизоцимнің синтезделу процесі бұзылса, онда органимнің бөгде затқа төзімділігі әлсірейді. С себептерінен организм ісік және жұқпалы ауруларға шалдығуға икем болады. Ондай жағдайларда е үшін тауық жұмыртқасының ақуызынан, не биосинтезді жолмен алынған лизоцимдер қолданады.

8.2.3.5. Интерферон

Интерферон иммундық жүйенің маңызды ақуыздарының қатарына жатады. Ол 1957 жылы ашь А.Аизекс және Ж.Линдеман вирустардың интерференция корнісін зертеу кезінде (лат.іпіег- аралық Іегепз - тасмалдаушы) төменгідей құбылысты байқаған. Жануарға не жасуша өсіндісіне вирустың түрімен жұқтырған кезде, оларда вирустың екінші түрін жұқтырмауға төзімділік пайда болады. көрністің негізінде вирустан қорғайтын сипаты бар ақуыз синтезделінеті анықталған. Бұл ақуыз интерферон деп аталған еді. Қазіргі кезде интерферон құрылысы жанжақты зерттелген, және д" медицина тәжірибесінде емдеу, немесе аурудың алдын алу үшін кең қолданылады. Интерферон химиялық құрамы гликопротеид, молекулалық салмағы 15-70 КДА-ға дейінгі тұқымдастыққа ж зат. Ол иммундық жүйенің және дәнекерлеу ұлпасының жасушаларымен синтезделеді. Қандай жа түрімен синтезделуіне байланысты интерферонның үш түрі бар. Альфа-интерферонды лейкоциттер сондықтан оны лейкоцитарлық деп атайды. Бета-интерферонды фибробластық дейді, өйткені ол дәнеке ұлпасының жасушасы фибробластарымен синтезделеді. Гамма-интерферон иммундық деп аталады, ө" ол белсендірілген Т лимфоцитер, макрофагтар, яғни табиғи, иммундық жасушалармен түзіледі. ] ағзада үзілісіз түзіліп отырады да, оның қандағы мөлшері 2МЕ деңгейінде болады. Ағзаға вирустар е кезде, не болмаса интерферон демеушілерінің (индукторлары) әсерінен (мысалы РНҚ, ДРҚ, күр полимерлер) интерферонның түзілуі асқындайды. Интерферонның ондай демеушілері интерфероно деп аталды. Интерферонның вирустарға қарсы әсерінен басқа қатерлі ісіктің өсуін тежеу, иммун дәрежесін көтермелеу және тағы бақа пайдалы қасиеттері бар.

_________________________________________________________________________________195

Итерферонның әсер ету механизімі өте күрделі. Ол вирусқа тікелей залалды әсер етпей жасушаның арнайы күрылыс қүрамымен байланысқа түсіп вирустер өңген кезде оларға қажет ақуыздың түзелуіне кедергі жасайды. Интерферон неғүрылым ерте түзіліп, не денеге тыстан ерте ене бастаса оның әсері ; согүрлым нәтижелі болады. Сондықган, интерферонды вирустар қоздыратын бірталай аурулардың(мысалы тымау) алдын алу үшін, не болмаса вирустық созьшмалы ауруларды (гепатит В,С, Д, үшық т.б.) емдеуге қолданады. Интерферонның спецификалық қасиетінің бірі, адам ағзасынан алынған интерферон жануарларға әсерсіз. Иинтерферонды алу үшін екі жақгы тәсіл қолданылынады:

а) Адамға, не адам лейкоциттеріне қауіпсіз вирус түрін жүқтырып, оларды интерферон түзуіне мәжбүр қылады, содан кейін интерферонды өңдеп, қажетті препараттарды дайындайды;

б) Гендік-инженерлік әдіс. Белгілі бір микроб түрінің (псевдомонада - немесе ішек таяқшасы) ДНҚ-на интерферонның генін жалғастырады. Өзгерген микроб арнайы ортада өсіп интерферон түзеді. Интерферонның бүл түрі рекомбинантты деп аталады. Оның Ресейде алынған түрінің ресми аты "Реаферон". Реаферон медицина тәжірибесінде қең қолданылады.