Елді мекен жерлерінің құқықтық режимі

1. Елді мекен жерінің ұғымы мен оның құрамы.

2. Елді мекендер жерін пайдаланудың құқықтық шектері.

3. Тұрғындар тұратын елді мекен жерлерін белгілеу.

1-сұрақ. Біздіњ республикамызда жерге ќатысты мемлекеттік жєне жеке меншік мойындалады жєне бірдей ќорѓалады. Онда жердіњ жеке меншікте болуыныњ негіздері, шарттары мен шектері Жер кодексінде белгіленген. Бізде азаматтар жєне мемлекеттік емес зањды т±лѓалар жер учаскесін жеке меншікке алу ќ±ќыќтарына ие .

Азаматтар деп, Жер кодексінде басќа жаѓдайлар белгіленбеген жаѓдайда, Ќазаќстан Республикасыныњ азаматтарын, шетелдіктерді жєне азаматтыѓы жоќ адамдарды айтамыз.

Елді мекендер жері, яғни жер учаскелері:

- жеке меншік ќ±ќыќта;

- жеке меншіктегі жер учаскесін,жерді меншіктенуші мен уаќытша пайдаланушыныњ арасында пайда болѓан келісім-шарт негізінде уаќытша пайдалану ќ±ќыѓында;

- жерді уаќытша пайдалану (мемлекет меншігіндегі жер учаскесін адамныњ белгілі бір мерзім ішінде аќылы жєне (немесе) басы б‰тін негізде иелену жєне пайдалану ќ±ќыѓы) ќ±ќыѓында бола алады.

Жер учаскесіне жеке меншік ќ±ќыѓы белгілі тұлғаға жататын жер учаскесін иелену, пайдалану жєне билік ету м‰мкіндіктерін білдіреді (жерді иелену ќ±ќыѓы- жерге іс ж‰зінде ие болудыњ зањды ќамтамасыз етілген м‰мкіндігі; жерді билік ету ќ±ќыѓы- µз жер учаскесіне ќатысты зањ актілерінде тыйым салынбаѓан іс-ќимылдар жасауды зањдыќ т±рѓыда ќамтамасыз ету).

2-сұрақ. Елді мекендер жеріне, яғни жер учаскесіне меншік ќ±ќыѓы немесе жерді пайдалану ќ±ќыѓы мына жолдармен пайда болуы м‰мкін:

- меншік немесе жерді пайдалану ќ±ќыѓын беру;

- менщік немесе жерді пайдалану ќ±ќыѓын алып беру;

- меншік немесежерді пайдалану ќ±ќыѓыныњ ємбебап м±рагерлік тєртібімен ауысуы (м±раѓа алу, зањды т±лѓаныњ ќайта ќ±рылуы).

Жер учаскесіне мепншік немесе жерді пайдалану ќ±ќыѓы мынадай негізде пайда болады:

- мемлекеттік органдардыњ актілері;

- азаматтыќ-ќ±ќыќтыќ мємілелер;

- зањда ќарастырылѓан µзге де негіздер.

Жерді уаќытша аќылы пайдалану ќ±ќыѓына жер учаскесініњ 5 жылѓа дейінгі (ќысќа мерзімді) жєне 5 жылдан 49 жылѓа дейінгі (±заќ мерзімді) кезењге берілуі м‰мкін.

Меншік иесі ретінде тиісті тұлға µз жер учаскењізге ќатысты оныњ маќсатты міндеттерін µзгертпестен, зањ актілерінде тыйым салынбаѓан кез келген мємілелерді жасауѓа ќ±ќығы бар.

Сондай-аќ кез келген тұлға жер учаскесіне меншік ќ±ќыѓыныњ басќа адамѓа мєміле жасалѓан кезде бар б‰кіл ауыртпалыќтармен ќоса берілетінін де ескеруге тиіс.

Жер учаскелерін уаќытша аќысыз пайдалануѓа берудіњ маќсаттары Жер кодексінде жєне басќа да зањ актілерінде белгіленеді. Тиісті тұлғаның аќысыз уаќытша пайдалану ќ±ќыѓындаѓы жер учаскелерін ќараусыз ќалдыруѓа, соныњ ішінде оны екінші кезекті пайдалануѓа беруге ќ±ќыѓы жоќ.

Жерді пайдалану ќ±ќыѓына ие бола отырып, кез келген тұлға µзініњ жер пайдалану ќ±ќыѓын жоѓалтпастан, өзіне ќарасты жер учаскесін (немесе оныњ бµлігін) жер ресурстарын басќару жµніндегі аумаќтыќ органды ќ±лаќтандыра отырып (жерді ќайта пайдалану (субаренда ќ±ќыѓы), басќа адамѓа уаќытша пайдалануѓа беруге ќ±ќыѓы бар.

¤з кезегінде қайсы бір тиісті тұлға жер учаскесін субаренда ќ±ќыѓында пайдалана алады.

М±ндай жаѓдайларда жерді екінші кезекте пайдаланушы ретінде µз ќ±ќыќтарыњызды µзге жер пайдаланушыларѓа беру ќ±ќыѓы жоќ уаќытша жер пайдаланушы болып табылассыз.

Жерді екінші кезекті пайдалану туралы келісім-шарт аренда келісім-шарты немесе уаќытша аќысыз пайдалану келісім-шарты ‰лгісінде бекітіледі.

Егер тиісті тұлғаға ауыл шаруашылыѓы µндірісін ж‰ргізу ‰шін ауылшаруашылыќ маќсатындаѓы жер учаскесін уаќытша пайдалану ќ±ќыѓы тиесілі болса, онда оны, жер учаскелерін ќызмет бабындаѓы жер ‰лесі ретінде ±сынудан µзге жаѓдайларда, екінші кезхекті жер пайдалануѓа беруге болмайды.

3-сұрақ. Мемлекет меншігіндегі жерлердіњ елді мекендер жер учаскесіне ќ±ќыќ беру мынадай жолдармен ж‰ргізіледі:

- жер учаскесіне тиесілі ќ±ќыќ беру туралы ќолдаухат жазу;

- жер ќолдаухатын ќанаѓаттандыру м‰мкіндіктерін айќындау (жер учаскесін алдын ала тањдау);

- жерге орналастыру жобасын талдау жєне бекіту;

- жер учаскесіне ќ±ќыќ беру туралы жергілікті атќарушы органныњ шешім ќабылдауы;

- жергілікті жердегі жер учаскесініњ шекараларын белгілеу;

- жер учаскесіне ќ±ќыны куєландыратын ќ±жаттарды єзірлеу жєне беру;

- жер учаскесі ќ±ќыѓын мемлекеттік тіркеу.

Жер учаскелерін меншікке немесе пайдалануѓа беруді жергілікті атќарушы органдар ж‰зеге асырады.

Жер учаскесін беру немесе жер учаскесін беруден бас тарту туралы шешім жергілікті атќарушы орган ќ±рѓан комиссияныњ ќорытындысы негізінде ќабылданады.

Жер учаскесіне меншік жєне (немесе) жер пайдалану ќ±ќыѓын алу ‰шін Сіздіњ жер учаскесі т±рѓан орындаѓы жергіліукті атќарушы органѓа µтініш беруіњіз керек.

¤тініште жер учаскесін пайдаланудыњ маќсаты, оныњ болжамды кµлемі, орыны, пайдалану ‰шін с±ралып отырѓан ќ±ќыќ, басќа жер учаскесініњ болуы (болмауы) кµрсетілуге тиіс.

Егер учаске тиісті тұлғаға пайдалы ќазбаларды µндіру ‰шін ќажет болса, онда оның ќолдаухатпен ќоса жер байлыѓын пайдалану келісім-шартыныњ кµшірмесін де ±сынуы керек.

Жер учаскесіне ќ±ќыќ беру туралы µтініш ‰ш ай ішінде ќаралуѓа тиіс.

Осы айтылѓан уаќыт ішінде жер ресурстарын басќару жµніндегі органдар атќарушы органныњ тапсырмасы бойынша (елді мекендерде архитектура жєне ќала ќ±рылысы органдарымен бірге) с±ралып отырѓан жер учаскесініњ аумаќтыќ аймаќтауѓа сєйкес мєлімделген маќсатты пайдалану м‰мкіндігін айќындайды.

Жер учаскесін мемлекет ќажеттері ‰шін алып ќоюдан басќа жаѓдайларда жер учаскесін беруден бас тарту жергілікті атќарушы органныњ шешімімен ж‰зеге асырылады жєне ол дєлелденіп, кµшірмесі шешім ќабылдаѓаннан кейінгі жеті к‰н ішіндетиісті тұлғаға тапсырылуы керек.

Жергілікті атќарушы органныњ тиісті жер учаскесіне ќ±ќыќ беру туралы шешімі жерге орналастыру жобасы негізінде ќабылданып, оныњ кµшірмесі де шешім ќабылдаѓаннан кейінгі жеті к‰н ішінде µтініш берушіге тапсырылады.

Мемлекет меншігіндегі жекелеген жер учаскелеріне меншік немесе жалѓа алу ќ±ќыѓына аукциондаѓы сауда арќылы ие болуѓа болатынын де есте ±стау ќажет.

М±ндай жер учаскелерініњ тізімін немесе жер учаскелерін жалѓа алу ќ±ќыѓын жергілікті атќарушы органдар белгілейді жєне тиісті жергілікті µкілетті органдардыњ шешімімен бекітіледі. Жер ресурстарын басќару жµніндегі аумаќтыќ органдар беретін, жер учаскесіне ќ±ќыѓын куєландыратын ќ±жаттар мыналар болып табылады:

- жер учаскесіне жеке меншік зжаѓдайында - жер учаскесіне жеке меншік ќ±ќыѓы актісі;

- уаќытша аќылы пайдалану жаѓдайында - уаќытша аќылы (±заќ мерзімді, ќысќа мерзімді) жер пайдалану (жалѓа алу) ќ±ќыѓына акті;

- уаќытша аќысыз жер пайдалану жаѓдайында - уаќытша аќысыз жер пайдалану актісі.

Жер учаскесіне ќ±ќыќты куєландыратын ќ±жаттар формасы Ќазаќстан Республикасы ‡кіметініњ 2003 жылѓы 22 тамыздаѓы Ν851 ќаулысымен бекітіледі.

Атќарушы органныњ жер учаскесін беру туралы шешімінде басќалай кµрсетілмеген жаѓдайда, оныњ іс ж‰зінде (орналасќан орындаѓы) шекараларын белгіленге жєне жер ресурстарын басќару жµніндегі аумаќтыќ орган жер учаскесін басќару ќ±ќыѓын куєландыратын ќ±жаттарды бергенге дейін жер учаскесін пайдалануѓа жол берілмейтінін де білуіміз керек. Сондай-аќ ќ±ќыќты куєландыратын ќ±жаттар толтырмаѓан жер учаскелеріне ќатысты мємілелер жасауѓа да жол берілмейді.

11-лекция