11.Гтк дегеніміз не? Қабат физикасының мақсаты?

Қабат физикасы- мұнай мен газ жəне газ конденсат шоғырлары мен кенорындардың алғашқы (табиғи) жағдайдағы жəне оның халық шаруашылығындағы маңызын анықтау мен жер қойнауын тиімді пайдалану үшін игеру процесін бөлшекті зерттейтін ғылым. Бұл анықтамадан қабат физикасы көмірсутектер шоғырлары мен кенорындарды екі түрлі көзқараспен зерттеуге жақын екені көрінеді. Біріншіден, көмірсутек шоғырлары статикалық жағдайда яғни табиғи геологиялық объект ретінде зерттеледі. Бұл зерттеудің мақсаты шоғырды техника-экономикалық бағалау жəне болашақ игеру көрсеткіштері мен геологиялық жүйенің түсініктемесі жəне игеруді жобалау үшін кəсіптік- геологиялық керекті ақпараттар алу. Екіншіден, көмірсутек шоғырлары динамикалық жағдайында зерттейді,

өйткені оларды пайдалану кезінде мұнай, газ жəне су ұңғыма түбіне айдау ұңғымаларына қарай қозғалады. Бұл процесс қозғалысының ерекшелігі шоғырдың геологиялық құрамымен (статикалық жағдайдағы құрамы) жəне игеру жүйесінің жобаланған сипаттамасымен байланысты. Басқаша айтсақ, игеруге енгізілген мұнай мен газ шоғыры екі компоненттен тұратын бөлінбейтін бір бүтін болып келеді: геологиялық (шоғырдың өзі) жəне техникалық (игеру жүйесі). Бұл бүтін геологиялық – техникалық кешен деп

аталады(ГТК). Мұнай мен газ жəне газконденсатты зерттеу арнайы бақылауды жəне шоғырды игеруге дайындау процесіндегі ғылыми зерттеулерді жүргізуді

талап етеді.

Қабат физикасының мақсаты тау жыныстарының физикалық жəне

коллекторлық қасиеттерін зерттеу негізінде жерасты қазба байлықтарын

пайдалануды арттыру жəне мұнай мен газды шығару жөніндегі неғұрлым

тиімді қызметтің геологиялық негізделуінде келіп тіреледі.

Негізгі мақсаты кенорын қазба байлықтарын барлау мен қорғауды əзірлеу процесінде байқалатын кешенін қамтамасыз ету, мұнай газ немесе конденсат қорын жоғарлату бойынша геологиялық шараларды геологиялық негіздеу, мұнай жəне газ кенорындарын игеру жүйелерін геологиялық негіздеу, мұнай жəне газ, конденсат жəне бағалы ілеспе қоспалардың қорын есептеу, кенішті

кəсіптік – геологиялық моделдеуге кіретін қоспалар қатарына бөлінеді.

12.Ашық кеуектілік дегенміз не? Екінші кеуектілік?

Тау жынысының тесіктерін сонда қуыстардың бар болуымен түсіндіруге

болады. Толық тесіктілік ш коэффициенті деп f жыныс үлгісіндегі тесіктердің V қосынды көлемінің соның көрінісіне V қатынасын атайды. Тесіктілік бірдік үлестері немесе пайыздарында өлшенеді. Тесіктер жəне басқа да қуыстардың

шығуы бойынша бірінші жəне екінші топтарға бөлінеді. Біріншісі түйірлер

арасындағы қуыстар жыныстың шөгінді жинақталуы жəне қалыптасуы

құралатынқабатталу жазықтықтары арасының аралықтары кіреді. Екінші

тесіктері жыныстың азая түсуі салдарынан сызаттардың туындауы, еріп жуылуы, жыныстың сынып ұсақталуының келесі үрдістері нəтижесінде құрылады ( мысалы, доломиттену) жыныстың тесікті кеңістік құрылымын бөлшектердің түйіршікті құрамы, олардың формасы, жыныстың химиялық құрамы, тесіктің шығуы, сонымен қатар, кең жəне тар тесіктер мөлшерлерінің арақатынысымен қамтамасыз етіледі. Тесікті ортаның қасиеттері үлкен дəрежеде тесікті арналардың өлшемді мөлшеріне тікелей қатысты болады. Шамасы бойынша, мұнайлы қабаттардың тесікті арналары шартты түрде 3 топқа бөлінеді :

1. Түтіктілігінен артық 0,5мм өлшемді мөлшері 0,5мм аса тым;

2. Түтіктілігі 0,5-0,0002мм

3. Түтіктілігі жуық 0,0002мм кем;

Ірі арнвлар мен тесіктер бойынша мұнай, газ жəне судың қозғалысы еркін өтеді, ал түтіктілері бойынша түтікті күштердің басым қатысуы кезінде. Түтіктігіне жуық арнвларда сұйықтардың арна қабырғасының тарту күші мен тоқтап қалатындығы соншалықты (арна қабырғаларының арасындағы

қашықтығы аз болатындықтан ондағы сұйық қабырғалар материалының молекулярлық күштері əсер ететін аясында болады), мұның өзі, іс жүзінде табиғи жағдайларда соларда жылжи алмай қалады. Тесіктері түтіктілігіне жуық арналармен ұсынылатын жыныстар тесіктілігіне қарамастан іс жүзінде сұйықты өткізбейді. Бұл сұйықтар мен газдарға арналған мұнайдың жақсы

коллекторлары – негізінен қимасы жеткілікті, сонымен қатар, түтіктілігіне жуық тесіктері болатын түтікті арналарда ұсынылатын тесікті сол жыныстар Айтылғаннан шығатыны : табиғи жағдайларда қысымның түсіп кетуі кезінде сұйық пен газ қозғалысы барлық қуыстарында бола бермейді. Коллектордың толық тесіктілігімен қатар ашық тесіктілік коэффициенті, сонымен қатар, коллектордың статистикалық жəе динамикалық пайдалы сыйымдылықтарын сипаттаушы коэффициенттері ұғымдары да енгізілген. Ашық m тесіктілік коэффициентін тесіктерді ашық жалғастырушы көлемінің үлгі көлеміне қатынасын атау қабылданған. Коллектордың статистикалық пайдалысыйымдылығы мұнай немесе газбен толтырылуы мүмкін тесіктер мен қуыстардың көлемін сипаттайды. Сұйықтың қасиеттері мен сипаты тесікті ортада блоатын қысымдардың түсіп кетуіне қатысты жыныстың сол немесе басқа бөлігінің беткі сұйықтары тесіктерде қозғалмай қалады. Бұған жыныстың бетіндегі жылжымайтын қабыршқтар, түтікте тұрып қалатын сұйық жəне т.б

кіреді. Коллектордың динамикалық пайдалы сыйымдылығы қабатта болатын жағдайларда мұнай мен газдың сүзілуі арқылы тесіктер мен қуыстардың салыстырмалы көлемін сипаттайды.