7.Таужыныстардың гранулометриялық құрамы дегеніміз не? Гранулометриялық анализ?

Құммен төселген қабаттары дұрыс емес формалы түйірлерінің өлшемді мөлшерлері бойынша əрқилы болып келеді, жыныстағы мөлшерлі құрамы шамаларынының түрлі бөлшектерін тесікті ортаның көптеген қасиеттеріне қарай түйіршікті (механикалық)деп атау қабылданған : өткізгіштік, тесіктілік,

үлестік беті, қуысты қасиеттері, т.б. Механикалық құрамы бойынша шоғыр жынысы жатысты геологиялық жəне палеогеографиялық жағдайлары туралы түсіндіруге болады. Сондықтан, шөкпелі жыныстардың дамуын зерделеу

кезінде зерттеудің бастапқы кезеңі олардың түйіршікті талдануы да мүмкін. Өйткені, құм бөлшектерінің өлшемді мөлшерлері олардың бетін мұнаймен жанастырушы жалпы шамасын қамтамасыз етеді, оны пайдалану аяқталған соң

жұқа қабыршық түрінде түйірлердің беті жабылатын қабаттағы мұнай мөлшері жыныстың түйіршікті құрамына тікелей тəуелді болады. Құмның түйіршікті құрамын мұнай кəсіпшілігінде білу маңызды. Мысалы, мұнай кен орындарын

пайдалану үрдісінде ұңғымаға құмның түсіп кетуін болдырмау үшін забойда қойылатын сүзгілер іріктеліп алынады.

Тау жыныстарының бөлшектерінің өлшемді мөлшері коллоидтік бөлшектерден бастап жұмыр жəне домалақ тастарға дейін өзгереді. Алайда, зерттеу нəтижелері бойынша олардың өлшемді мөлшерлері құрамында мұнайы

болатын жыныстардың көпшілігі үшін 1-0,01мм шектерінде ауытқиды.

Табиғатта қарпайым түйірлі минералдармен қатар бөлшектерінің өлшемді мөлшерлері 0,1мкм кем болатын балшықты жəне коллоидтік дисперциялық минералдар да кеңінен тараған. Олардың басым мөлшері балшықтар мен сары топырақтарда жəне басқа да жыныстарда қамтылған. Құрамында мұнайы бар жыныстар құрамындағы коллоидтік – дисперциялық минералдардың бағыныштылық мəні болады. Сонымен қоса, осы минералдар құрамының жалпы беті тым үлкен

болатындықтан, катиондардың жəне аниондардың жұтылу үрдісінде өзіндік ықпал етеді. Судағы тау жыныстарының бортуы дəрежесі едəуір дəрежеде олардың мөлшеріне тікелей қатысты болады. Жыныстың механикалық құрамы шынайы жəне седиментациялық талдамамен анықталады. Елек арқылы талдау түрі құмның 0,05мм жəек одан ірі болатын өлшемді мөлшерлібөлшектерді елеп түсіру үшін қолданылады. өлшемді мөлшері кіші бөлшектердің құрамы седиментация əдістерімен анықталады. Бөлшектері бойынша седиментациялық бөліну жабысқақты сұйықта əркелкə өлшемді мөлшерлі түйірлерінің əрқалай шөгуі салдарынан өтеді. Жыныстың үлестік беті бөлшектердің қосынды беті немесе үлгі көлемінің бірлігінде қамтылатын тесікті арналары деп аталады. Тесікті денелердің үлестік беті олардың қосылатын бөлшектері дисперциялық дəрежесіне тəуелді болады. Құмның жекелеген түйірлері өлшемді мөлшерлерінің ұсақ болуы жəне олардың тесікті қабаттың беткі салынуы үлкен қысымы салдарынан көлемді өлшемді мөлшерлеріне жетеді,мұның өзі, жыныстан мұнайды толық шығару міндетін едəуір күрделендіре түседі. Қалдықты су құрамының өткізгіштік, сіңіргіштік,бейімділігі мұнай тасымалды жыныстардың үлестік бетінен тікелей қатысты болады.