41.Абсолютті өткізгіштік дегеніміз не?

Өткізгіштік коллектордың өткізгіш қабілетін сипаттаушы маңызды параметрі, яғни, мұнай мен газдың ұңғыма забойларына өткізу бейімділігі. Табиғатта абсолютті өткізбейтін денелер жоқ. Алайда, мұнай қабаттарында қысымның сəл төмендеп кетуі кезінде көптеген жыныстар, солардағы тесіктердің тар болуымен сұйықтар мен газдар үшін іс жүзінде шамалы немесе

мүлдем өткізбейтін болып шығады.

Шөгінді жыныстардың көпшілік бөлігі сол немесе басқа өткізгіштікті

иемденген. Осы жыныстардың тесікті кеңістігі түтіктігісіне жуық тесіктерінен басқа, сондай-ақ, өлшемді мөлшері үлкен тесіктермен дн қосылады. Эксперименттік деректер бойынша мұнайды ұстап тұрушы коллекторлар тесіктері басым көпшілік бөліктерінің диаметрлері 1 мкм асады.

Мұнай жəне газ кен орындарын пайдалану үрдісінде сұйық пен газ немесе олардың қоспалары тесікті ортасында сүзу əртүрлі болуы мүмкін-мұнай, су жəне газдың немесе су мен мұнайдың , мұнай мен газдың бірлесе немесе тек мұнай немесе газдың қозғалысы. Бұл кезде аталған кезені үшін бір жəне сол тесікті ортаның өткізгіштігі кезеңнің мөлшерлік жəне сапалық құрамына қарай, сонда əртүрлі болады. Сондықтан мұнайды ұстап тұрушы қабаттардың жыныс өткізгіштігі сипаттамасы үшін абсолюттік, тиімді жəне салыстырмалы

өткізгіштік ұғымдары енгізілген.

Жыныс физикалық қасиеттерінің сипаттамалары үшін абсолюттік өткізгіштік пайдаланылады. Абсолюттілікке жынысқа қатынасы бойынша химиялық инерттік, қандай да бір кезеңі ғана сонда болуы кезінде анықталатын тесікті ортаның өткізгіштігі деп ұғыну қабылданған. Оны бағалау үшін əдетте, ауа немесе газ пайдаланылады, өйткені, сұйықтың физикалық-химиялық

Қасиеттері ықпалымен оның өткізгіштігіне тесікті ортадағы сұйықтардың қозғалуы кезінде белгіленеді. Кезеңділігі деп, көп кезеңді жүйелердің тесіктерінде блоуы немесе қозғалысы кезінде аьалған газ немесе сұйық үшін жыныс өткізгіштігін атайды. Оның шамасы жыныстың физикалық қасиеттеріне ғана емес, сонымен бірге, тесікті кеңістіктің сұйық немесе газбен қанығу дəрежесіне жəне олардың физикалық-химиялық қасиеттеріне тікелей қатысты болады. Тесікті ортаның салыстырмалы өткізгіштігі деп, аталған кезеңіне арналған абсолюттілігіне осы ортаның тиімді өткізгіштігі қатынасын атайды. Тау жыныстарының өткізгіштігін бағалау үшін əдетте,қысым градиентіне пропорционалды жəне динамикалық жабысқақтығына кері пропорционалды тесікті ортада сұйықты сүзу жылдамдығы бойынша Дарсидің сүзудің сызықты заңы пайдаланылады:

Q/F=k*1/m*P/L

Мұндағы V- сызықты сүзу жылдамдығы;

Q-уақыт бірлігіндегі сұйықтың көлемді жұмсалуы;

M-сұйықтың динамикалық жабысқақтығы;

F-сүзу ауданы;

L-тесікті ортаның ұзындығы;

Бұл теңдеуде жыныстың сұйық пен газды өткізу қабілеттілігі өткізгіштігі

аталатын пропорционалдық коэффициентімен сипатталады.

Өткізгіштіктің өлшем бірліктері. Халықаралық жүйəде 1м² -дегі өткізгіштік бірлігіне ауданы 1м², ұзындығы 1м жəне сұйықтың 1Па жабысқақтығының жұмсалуы 1Па қысымның түсіп кетуі 1м³/с құрайтын үлгі арқылы сүзілуі кезінде тесікті осындай ортаның өткізгіштігі қабылданады. К өлшемділігінің физикалық мағынасы негізінен сүзу өтетін тесікті орта қимасының ауданы

шамасын сипаттайтын өткізгіштігін көрсетеді. өткізгіштігін бағалау үшін іс жүзінде 1м²-дегі өткізгіштігіне қарағанда, жуық мөлшермен 10² есе аз болатын Дарсидің бірліктері пайдаланылады. 1Дарси өткізгіш бірлігіне ауданы 1м² жəне ұзындығы 1см үлгі арқылы 1кгс/см²-дегі қысымның түсіп кетуі кезінде 1сП жабысқақ сұйықтың жұмсалуы 1см³/с құрайтын сүзу кезінде осындай тесікті ортаның өткізгіштігі қабылданады, 0,001Д тең шама милидарси мД деп аталады. Мұнай мен газ қабаттары жынысының өткізгіштігі бірнеше милидарсидан 2-3Д өзгереді жəне одан жоғары болуы сирек. Мұнай мен газ кен орындарын жыныстарында бірмезгілде 2-3 кезеңі қатысады. Қандай да бір кезеңнің біреуінде жыныстың өткізгіштігі сүзу кезінде оның абсолюттік өткізгіштігі аз болады. Зерттеу көрсеткеніндей, əртүрлі кезеңге арналған кезеңдік жəне салыстырмалы өткізгіштігі жыныстағы тесікті кеңістіктің мұнай-газ жəне сумен қаыққандығы, сұйықтар мен тесікті ортаның физикалық-химиялық қасиеттеріне тікелей қатысты болады. Егер, тесік бөлігі қандай да бір кезеңімен орнықтырылса,онда басқа кезеңі үшін жыныстың өткізгіштігі аз болатыны

түсінікті. Кезеңдік өткізгішті шамасы əртүрлі кезеңдерімен тесіктердің қанығудəрежесімен анықталады.