38.Ашық кеуектілік дегеніміз не? Қандай формуламен анықталады? Құм мен құмтастың коэффициенті?

Тау жынысының тесіктерін сонда қуыстардың бар болуымен түсіндіруге

болады. Толық тесіктілік ш коэффициенті деп f жыныс үлгісіндегі тесіктердің V қосынды көлемінің соның көрінісіне V қатынасын атайды. Тесіктілік бірдік үлестері немесе пайыздарында өлшенеді. Тесіктер жəне басқа да қуыстардың

шығуы бойынша бірінші жəне екінші топтарға бөлінеді. Біріншісі түйірлер

арасындағы қуыстар жыныстың шөгінді жинақталуы жəне қалыптасуы

құралатынқабатталу жазықтықтары арасының аралықтары кіреді. Екінші

тесіктері жыныстың азая түсуі салдарынан сызаттардың туындауы, еріп жуылуы, жыныстың сынып ұсақталуының келесі үрдістері нəтижесінде құрылады ( мысалы, доломиттену) жыныстың тесікті кеңістік құрылымын бөлшектердің түйіршікті құрамы, олардың формасы, жыныстың химиялық құрамы, тесіктің шығуы, сонымен қатар, кең жəне тар тесіктер мөлшерлерінің арақатынысымен қамтамасыз етіледі. Тесікті ортаның қасиеттері үлкен дəрежеде тесікті арналардың өлшемді мөлшеріне тікелей қатысты болады. Шамасы бойынша, мұнайлы қабаттардың тесікті арналары шартты түрде 3 топқа бөлінеді :

1. Түтіктілігінен артық 0,5мм өлшемді мөлшері 0,5мм аса тым;

2. Түтіктілігі 0,5-0,0002мм

3. Түтіктілігі жуық 0,0002мм кем;

Ірі арнвлар мен тесіктер бойынша мұнай, газ жəне судың қозғалысы еркін өтеді, ал түтіктілері бойынша түтікті күштердің басым қатысуы кезінде. Түтіктігіне жуық арнвларда сұйықтардың арна қабырғасының тарту күші мен тоқтап қалатындығы соншалықты (арна қабырғаларының арасындағы

қашықтығы аз болатындықтан ондағы сұйық қабырғалар материалының молекулярлық күштері əсер ететін аясында болады), мұның өзі, іс жүзінде табиғи жағдайларда соларда жылжи алмай қалады. Тесіктері түтіктілігіне жуық арналармен ұсынылатын жыныстар тесіктілігіне қарамастан іс жүзінде сұйықты өткізбейді. Бұл сұйықтар мен газдарға арналған мұнайдың жақсы

коллекторлары – негізінен қимасы жеткілікті, сонымен қатар, түтіктілігіне жуық тесіктері болатын түтікті арналарда ұсынылатын тесікті сол жыныстар Айтылғаннан шығатыны : табиғи жағдайларда қысымның түсіп кетуі кезінде сұйық пен газ қозғалысы барлық қуыстарында бола бермейді

Ашық кеуектілік дегеніміз бір – бірімен байланысып тұратын кеуектерді айтамыз. Құмдыкы 6-52, құмтастыкы 3,5-29.

39.Таужыныстардың жылулық қасиеттері?

Таужыныстардың жылулық қасиеттері меншікті жылу сыйымдылықпен, температура өткізгіштік коэффициентімен және жылу өткізгіштік коэффициентімен сипатталады.

Меншікті ( массалы ) жылусыйымдылық дегеніміз – бірлік массасындағы таужынысты 1 - қа қыздыруға қажетті жылу мөлшері.

c=

Жылудың қабатқа әсерін анықтауда бұл параметр ескерілуі тиіс.

Жылу өткізгіштік коэффициенті ( меншікті жылу кедергісі ) дегеніміз – ауданы S, температура градиенті dT/dx таужынысы арқылы t мерзім аралығында өтетін жылу көрсеткіші dQ.

dQ=

Температура өткізгіштік коэффициенті ( таужыныстардың қызу жылдамдығы немесе изотермиялық шекаралардың таралу жылдамдығы.

Сызықтық ( V) және көлемдік ( L) ұлғаюы коэффициенті дегеніміз –қыздырылу нәтижесінде таужыныстардың өлшемдерінің өзгерісі.

_L= ; _V=

Таужыныстардың жылулық қасиеттерінің өзара қатынасы:

=

Таужыныстардың жылу сыйымдылығы минералогиялық құрамына байланысты және минералдардың жаралуы мен құрылымына байланысы жоқ. Меншікті жылу сыйымдылық таужыныстардың тығыздығы азайған сайын өседі және 0,4-2 кДж аралығында болады.

Таужыныстардың жылу өткізгіштігі және температура өткізгіштігі металдармен салыстырғанда әлдеқайда төмен. Сол себепті өте үлкен қуат керек.

Сызықтық және көлемдік ұлғаю коэффициенті таужыныстардың тығыздығына, сәйкесінше жылу сыйымдылығына байланысты өзгереді. Ең жоғары ұлғаю коэффициенті кварцты құм мен ірі түйірлі таужыныстарға тән.

Сызықтық ұлғаю коэффициенті минералдардың тығыздығы артқан сайын кемиді.

Жылуөткізгіштік коэффициент жыныстың тығыздығы жəне олардың

ылғалдылығы ұңғаюымен өсе түседі. Жыныс тесіктілігінің өсуімен олардың жылу өткізгіштігі кемиді. Жылуды қосымша алып жүруге бейімдеуші судың еркін ағуы кезінде жыныстың жылуөткізгіштік коэффициенті өткізгіштіктің ұлғаюымен бірге өседі. Мұнайы бар жыныстың ұлғаюымен, сондай-ақ ,

жылуөткізгіштік коэффициенті кемиді.Ол қабаттық сулардың минералдануына көп тəуелді емес.Жыныстарға жылулық қасиеттердің əртүрлілігі тəн – қабатталуға перпендикуляр. Бағытына қарағанда қабатталу бағытындағы жылуөткізгіштігі жоғары. Жыныстың газбен қанығуының өсуі ылғылдылықтың кемуі секілді жылу өткізгіштігінің азаюымен жүреді. Тау жыныстарының температура өткізгіштігі тесіктіліктің кемуімен жəне ылғалдылықтың ұлғаюы мен арта түседі, мұнай қаныққандарына қарағанда тым төмен, өйткені, мұнайдың жылу өткізгіштігі суға қарағанда аз болады, жыныстардың температура өткізгіштігі қабаттық сулардың минералдануына көп тəуелді бола қоймайды, жыныстардың температура өткізгіштігі қабатталу

бойында кесе-көлденең қабатталуына қарағанда жоғары болады. Шоғырлардың энергетикалық жай-күйлеріне бақылау жасау.

Шоғырдың энергетикалық жай-күйінің негізгі алыстамаларымен қолданысты ұңғылардың забайлық қысымы жəне шоғырдағы қабаттық

қысымның шамалары қызмет етеді. Олар қабаттық флюидтердің іріктельген шамасы қатарында мұнай мен газдың барлық шоғырларын əзірлеу жай-күйінің маңызды көрсеткіштері болып табылады.