2.3 Халық Банкінің» ақ- ның «Интернет-банкинг» инновациялық банктік қызмет тиімділігін есептеу

Халық Банкінің» АҚ- ның инновациялық банк өнімдерің тиімділігін анықтауда банкі мысалында Интернет-банкинг жүйесінің тиімділігі 1-ші формула арқылы есептелетін жалпы рентабельділік көрсеткіші арқылы есептеледі:

R=P/C*100%, (1)

мұндағы P – Интернет-банкинг арқылы алған банктің орташа айлық пайдасы.

C – банктің орташа айлық эксплуатациялық шығындары.

Интернет-банкингтің тиімділігін есептеу нәтижелері қазақстан банктерінде инновациялық қызметті енгізудің пайдалылығы мен даму келешегін көрсетуге көмектеседі. Оны кесте мәліметтері арқылы көруге болады.

Интернет-банкинг базалық жүйесінің клиенттер саны көбейген сайын банктің пайдасы да пропорционалды түрде өседі.

Интернет-банкингтің дамуына дәлел болатындар: банктік бәсекенің ұлғаюы,қызметті ұсыну шығындарының төмендігі, қызметтердің кең ауқымды түрлеріне жеңіл жолмен қол жеткізу арқылы клиент пен банк арасындағы тұрақты қарым-қатынастарды бекіту мен құру, тұрақты клиенттердің санының жастар есебінен ұлғаюымен байланысты клиенттердің демографиясының өзгеруі.

Кесте 6– 2012-2009 жыл үшін инновациялық банктік қызмет тиімділігін «Халық Банкінің» АҚ мысалында есептеу жүргіземіз

Көрсеткіш атауы	Клиенттер саны
	900	400	6000	10000
Шартты-тұрақты орта айлық шығындар (С), теңге	48116666	48116666	48116666	48116666
Тариф кезіндегі пайда (Д) 1000-00 теңге 1545-00 теңге 1660-00 теңге	914940 1413540 1518804	4066400 6282400 6750240	6099600 9423600 10125360	10166040 15706000 16875600
Банк пайдасы(зиян) (Р) Тариф кезіндегі (Д-С): 1000-00 теңге 1545-00 теңге 1660–00 теңге	3901723 3453126 3297862	750266 1465734 1933574	1282934 4606934 5308694	5349374 10889334 120589345
Интернет-банкингтің рентабельдігі, % түрінде Тариф: 1000-00 теңге 1545-00 теңге 1660-00 теңге	87 70 68	15 30 40	26 95 110	111 226 250
Ескерту: «Цесна банк» АҚ-ның жылдық есептемесі [20]

Қызмет көрсетудің дамыған электронды арналары клиенттердің тапсырысын қанағаттандырып қана қоймайды, сонымен қатар автоматты түрде жинайды. Ол жасалған операциялардың табыстылығы жайлы ақпаратты береді, ол өз кезегінде клиенттік базаға сәйкес банктік өнімнің табыстылығын анықтауға мүмкіндік береді.

Халық Банкінің» АҚ-ның интернет-банкинг жүйесінің табыстылығын анықтау үшін екі көрсеткішті пайдаланамыз:

1) интернет жобаны іске асырудан (өткізуден) түскен табыс;

2) жүйені жасауға және өткізуге кеткен жалпы салымдар.

2010 – 2013 жылдар аралығында жобаны жүзеге асырудан түскен табыс 12,99 миллион АҚШ долларын құрады. Жалпы қаржы 14,51 миллион АҚШ доллары кестеде толық мәліметтер берілген (кесте 7).

Кесте 7 – «Халық Банкінің» АҚ жүйесінің инновациялық банктік қызмет іс-әрекетінің нәтижелері

Көрсеткіш, $ млн.	2012ж	2013ж	2014ж	2015*ж
(KZT, USD, EUR, RUR) шоттары бойынша айналымдар	695,03	881,28	962,01	984,54
Жүйелерден түскен табыс	3,23	3,15	3,74	2,87
Негізгі шығындар	13,49	-	-	-
Тұтыну шығындары	0,32	0,24	0,27	0,19
Ескерту: «Цесна банк» АҚ-ның жылдық есептемесі [20]

Осыдан «Халық Банкі» АҚ- ның инновациялық банктік қызмет жүйесінің кірістілігін аламыз (инвестордың кірісі / инвестордың салымдары):

К / С = 12,99 / 14,51=0.89, (2)

мұндағы: К – инвестордың кірісі,

С – инвестордың салымдары.

Жобаның өтімділік мерзімін барлық салымдардың және жыл сайынғы табысты есепке ала отырып, ондай әдіспен 3- ші формула бойынша табамыз:

С / К = 14,51 / 12,99 = 1.12, (3)

Сонымен, жобаның өтімділік мерзімі бір жыл және 1,5 айға тең.

Жүйені талдау тәжірибе жүзінде басқарудың шешімдерінің тұтас жиынтығын негіздеуге, банктің іс-әрекеттің тиімділігін арттыруға бағытталған және оның стратегиялық мақсаттарын жүзеге асыру, банктің іс-әрекетінің нәтижелеріне әсерін тигізетін механизмдерді бағалау және оларды тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Халық Банкінің» АҚ инновациялық банктік қызметін саралай отыра жобаның барлық қолданылу мерзіміндегі іс-әрекеттің мәліметтерімен хабардар бола отыра, біз банктің іс-әрекетідегі бұл бағыттың мақсатқа сәйкестілігін анықтадық. Байқауға болады, сараптама жасау мерзімінде Халық Банкінің» АҚ инновациялық банктік қызмет жүйесі ашылған шоттардың айналымы оң серпінде, сондай-ақ жүйеде 2013 жылды қоспағанда табыстың көбейгені байқалады. Интернет-банкингті қолдануға кеткен шығындар кірістің 6,6%-ын (2012ж) 9,9%-ын (2011ж) құрайды.

Жоғарыда келтірілген есептеулерге сүйене отырып, инновациялық банктік қызмет түрлерін Халық Банкінің» АҚ-ның енгізуі кірісті және табысты болды, барлық салымдар екі жылдан кем уақытта ақталды және жүйенің табыстылығының барлық көрсеткіштерінің үнемі өсуі байқалды.

40