Өндірістік ғимараттар мен құрылыстарды жобалауға
АҚ ИТЖ жаңа шаруашылық нысандары және коммуналдық-энергетика жүйесін, ғимарат пен қүрылыс салу кезінде экономикалық тұрғыдан аса қажетті және тиімді.
Өндірістік ғимараттарды салу мен жобалау кезінде жанбайтын немесе баяу тұтанатын материалдан жасалынған жеңіл қоршау құрылғыларын пайдалану ұсынылады.
Бұған пайдалану шарттарымен жол берілген жағдайда шатыр немесе жеңіл жамылғы астындағы ашық алаңдағы технологиялық қондырғыны орналастырған жөн.
Азық-түлік және азық-түлік шикізаты қоймалар үшін тұрақжайды тандау кезде сүрлен үлгісіндегі және резервуармен жабылған ғимараттарға артықшылық беріледі, ғимарат бөлмелерінде есік және терезе ойықтары саны шағын болуға тиіс.
Ғимарат пен құрылысты жобалау мен салу кезінде оларды радиоактивті шаңнан, УЗ және бактсриялогиялық қорғау бойынша шаралар жүргізуге тиіс.
Сумен жабдықтау бойынша
Сумен жабдықтау жүйесі қатардан шығуы кәсіпорынның тоқтауына және кәсіпорын қирамаған жағдайдың өзінде өнім шығарудың доғарылуына алып келеді. АҚ ИТЖ сумен жабдықтау нормаларының тұрақтылығын көтеру мақсатында мыналар қарастырылады:
— категорияланған қалалар мен нысандардың сумен жабдықтау жүйесін қайта жобалауды оларда екі және одан артық су көзі орналастырылуы қажет, оның бірі жабық үлгіде болуға тиіс;
— екі тәуелсіз көзден сумен қамсыздандыру мүмкін емес жағдайда бір су көзінен жабдықтауға рүқсат етіледі, бүл жағ-дайда оған екі басты ғимарат орналастырылуға тиіс, ал оның бірі ықтимал қирау аймағынан алысрақ жерде болған жөн;
— сумен жабдықтаудың орталық жүйесінде суберу су қысымы мүнараларына жетпей берілуге тиіс;
— орталықтанған сумен жабдықтау су айдау мүнарала-рынсыз жібетілуге тиіс;
— таза су кездері ауаның шаңнан тазалайтын желдеткішпен, қымтағыш люктсрмен және жылжымалы ыдысқа су беру үшін икемделгіштермен жабдықталуға тиіс;
— өрт щцрантгары, су қүбырьшың жъшжымалы нүкхелерін ажыратуға ариалған қозғалтқыштар мумкіңпщнше ғимарат пен бөлме қираган кезде субаспағьш аумақта орналастырылғаны жөн.
д) Газбен жабдьщтау жүйесіне
Қалалар мен шаруашалық нысандарына 2 жөне одан әрз дербес газқүбырлары арқылы газ беру екі жөне одан артық газ тарату станциялары арқылы жүргізілуге тиіс, олар қала-ның яюбалық қүрылыс аумағынан тысқары мүмкіндігінше өртүрлі жағынан тиіс.
Газ тарату станциялары мен нүктслер ажаратқыш авто-мат қондырғылары бар жер асты айналмалы газқүбыры-мен жабдықталуға тиіс.
Айдағыш және компрессорлық станциялар ықтимал күшті қираулар және апатты су басу аймағынан аулағырақ орналастырылуға тиіс.
Жер үсті төсемі жағдайыкда газқүбырларын магистралдік жолдарына ықтимал күшті қирау аймағын-дағы мүмкін бүліншілік аумағынан тыс жерлерде төсеуге, терең (жерасты) үңғымасын жасауға жол беріледі; ашық төсемге күрделі жер бедерінен өткен уақытта болмашы қирау аумағында рүқсат етіледі.
Газқүбырларында қүбыр жарылған кезде газдың шығуы автоматгы тоқтататын кран мен қашықтық басқару нүктесі бар, тығын арматурасын орнатқан дүрыс.
е) Энергожабдықтау жүйесіне
Осы заманғы өндіріс барысында энсргия көзісіз мүмкін емес, Сондықтан энергожабдықтау желілері мен түрақта-рында АҚ ИТЖ мынаны қарастыриды:
Электрмен жабдықтау нысандар жүйесінің түрақтылы-ғын бір-бірнен ықтимал қирау аумағынан екі радиустық қашықтықта орналасқан бірнеше көздерге қосу жолымен арттыру.
Категорияланған қалаларда канализация жүйесінің ны-сандарында соғыс жағдайының өзінде тоқтауға жол берілмейтін болса, энергиямен. жабдықтау, өзге энергия түтынушыларын қуаттандыру кезінде ажыратылмайтын негізі желілері бойынша жүргізілуте тиіс.
220квт жөне одан да жоғары электржүйесі жөне біріктірілген энсргияжүйесінің жүйе аралық байланыстар қосалқы станциясыііда жене ЕЖБ жүйесінде қажетті желі ықтимал қирау аумағынан тыс қосалқы станцияларды өткізілуге жене түрғызылуга ткіс.
Айдағыш насос станцияларын электрмен жабдықтау ықтимал'қирау аумағынан тыс немесе жеке дербес көздерінен тыс шекте орналасқан қосалқк станциялардан жүргізілуге тиіс.
ж) Қорғаныс ғимараттарына АҚ ИТЖ нормаларыныц талабы
Олар IV тарауда мазмұндалған.
АҚ ИТЖ жобалау нормалары халықты қорғау жәие осы заманғы зақымдағыш қүралдардан шаруашылық нысанда-рының жүмысының түрақтылығын көтерудін негізгі принциптеріне сәйкес өзірленген.
Осы нормалар негізінде министрліктер мен ведомство-лар' сала ерекшелігіне орай өз ведомстволық нормативтік қужаттарын әзірлейді, олар қолданымға тек ҚР Экономика және сауда министірлігімен және Қорғаныс министірлігімен, Стратегиялық жорпарлау жөніндегі Агенттікпен кслісім бой-ынша енгізіледі!
ТЖ-ДАҒЫ ҰЙЫМДАРДЫҢ ІС-ӘРЕКЕТШ ЗЕРТТЕУ
Іс-әрекеттің тұрақтылығын кетеру жолдары мен әдістерінің ең тиімдісін тандау (оиың ішінде экономикалық түртыдан) Азаматтық қорғаныс нысанасы ретінДе өрбір көсіпорынды мүқият бағалау негізівде ғана мүмкін.
Нысан түрақтылы зерттеу мақсаты оның әлсіз буыңца-рын, оның түрақтылығын көтеруге баіытталған инженерлік-техникалық шараларды жүргізу арқылы анықтау болып та-былады.
Нысан жүмысының түрақтьшығын бағалау — бүл оны • бейбіт уақыттағы төтенше жағдай кезінде, соғыс уақытында осы заманғы зақымдау қүралдарымен зақымдану кезінде, сондай-ақ нысан мен жабдықтау жүйесі ішінара қираған кез-де жүмысты жалғастыру жөне өндірісті қалпына келтіру кезівдке туындаған зақымдағыш факторлар ыкдалына қары-стыруға қабілеттілігі түрғысынан оны жан-жақты зерттеу.
Нысанадағы түрақтылық бойынша зерттеуді үйымдас-тырушы жоғары түрғын орган (бірлестік, министірлік) бо-лып табылады. Зертгеу жоғары түрған орган басшысьш тиісті өкімі үйымдастырьшады, онда зерттеу жүргізу мерзімімі, тақырыбы, мақсаты мен міндеті, зерттеуі'е тартылған ма-мандар және т.б. анықталады.
Бейбіт уақытта нысан жүмысының түрақтылығын баға-лауды нысан АҚ бастығы уйымдастырады.
Нысаы жүмысының түрақтылығыи үйымдастыру үшін негізгі қажетті қүжаттар мыналар:
* зерттеу жүргізу туралы бүйрық;
* зерттеуді даярлау мен жүргізудін күн тізбелік жоспары. Нысан АҚ бастығьшың бүйрығыыда керсетілетіндер:
* алдағы жүмыстын мазмүны мен оны жүргізу негіздемесі;
* зерттеу мақсаты;
* топ бойынша зерттеу жүмысына қатысушалыр қүрамы;
* есептеме-зерттеу тобының негізгі міндеті;
* зерттеу жүргізу тэртібі;
* есеп қүнжаттамасын даярлау мерзімі. Бүйрықпен жауапты мамандар қатарынан, өдеггегідей,
мына төжірибе-зерттеу топтары қүралады:
* ғимаратпен күрылыстың беріктігін зерттеу тобы (топ басшысы — күрделі қүрылыс белімінің бастығы);
* өцдіріс қондырғысының беріктігін зерттеу тобы (топ басшысы — бас механик немесе бас кострукгор);
* энергиямен жабдықтау түрақтьшығын зерттеу тобы (топ басшысы — бас энергетик);
* матбриалдық-техникалық жабдьтқтау мен көлікгі зерт-теу тобы (топ басшысы — директордың жабдықтау және еткізу жөніндегі орынбасары);
* өндірісті басқарудың түрақтылығын зертгеу тобы ( топ басшысы— директордың орынбасары немесе өңдіріс-жос-пар бөлімінің бастығы);
* кооперация бойынша сыртқы байланыстарды зерттеу тобы (топ басшысы — директордың орынбасары немесе сыртқы кооперация бөлімінің бастығыХІ Жыл сайын жер жузінде жер сілкіністері болып тұрады. Көп жағдайда олар | халық аз қоныетанған жерлерде болып, байқалмай қалады. Сонымен қатар,« халық көп қоныстанған қалалар мен аудандарда қатты жер сілкіністері сирек ,2 болатын жағдай емес, жүздеген жэне мыңдаған адамдардың өмірлерін экетіп, * үдкен қиратуларға әкеліп соғады.Дүние жүзінде, сонымен қатар, біздіңі елімізде де күшті жер сілкіністері салдарынан болатын зардаптарды азайту 4t жөнінде іс-шаралар жүрғізіледі, бірақ табиғағ адамның бақылауына бергісіз | бөлып қала береді, осылайша біз онымен барлық тэсілдермен күресуге« мәжбүр боламыз. Қорғанудың нақты тэсілдерінің бірі ғимараттар мен „ құрылыстардьщ жағдайларын күні бүрын бағалау негізінде оларды ' физикалық күшейту жөніндегі дер кезінде тиімді шараларды қабылдау 1 болып табылады.Дүлей зілзалаға қарсы күрес кешеніндегі аса маңызды басты 1 міндет жер сідкіністерінеБ инженерлік қорғану болып табылады. Көп 1 жагдайларда қолда бар ғимараттардың, қүрылыстардың сейсмикалық % толқулар эсеріьен бұзылуы олардың қүрылымының жағдайына байланысты J ёешады.Сейсмикалық жүктемелерді қарастыруға болады, жер сілкінісі ; кезінде бұзылмайтын етіп салуға болады, бірақ бүл жағдайда да 1 ззқымданулар қаупі қала береді. Шаруа тек қана сенімді күрылыста ғанаіі емес, сондай-ақ құрылысты дүрыс пайдалану мен үздіксіз геофизикалық | бақылауда. Сондықтан жер сілкіністерінен қорғайтын инженерлік қорғаныс « еейсмикаға төзімді ғимараттар мен қүрылыстар салуға, олардың ^ ьздэылымдарьшың жылжымалылығын күшейтуге, сейсмикаға төзімсіз < эетементтерін ауыстыруға, қүрылыстардың мықтылығын арттыруын 1 хамтамасыз ететін қосымша қүрылымдық шешімдерді қабылдауға| шғытталған құрылыс жұмыстарын жүргізуді қарастырады. Тэжірибе | корсетіп отырғандай, бүл шаралар тек қана материалдық шығынды азайтып * гаэймай, сондай-ақ орны толмас шығынның санын мейлінше азайтуға„ мумкіндік береді. Төтенше жағдайларда халықты, аумақ пен үйымдарды ч корғау саласындағы Азаматтық қорғаныстың міндеғтері мен қолданылатын 1 шаралары
Проблеманыц қазіргі заманғы жағдайын талдау
Қазақстан Республикасы Индустрия жэне сауда министрлігінің Қүрылыс « және түрғын үй-коммуналдық шаруашылық істері комитетінің 2006 жылғы ' 20 сэуірдегі № 154 бұйрығына сэйкес 2006 жылғы 1 шілдеде 2.03-30-2006 -• «Сейсмикалық аудандардағы қүрылыс» ҚР ҚНмЕ қабылданып, күшінеі енгізілді. Аталган ҚНмЕ 2-қосымшасында Өскемен, Риддер қалаларындағы | жэне Шығыс Қазақстан облысының басқа да елді мекендеріндегі сейсмика 6-1 дап 7 балға дейінгі арттырылды, осыған байланысты шағын аудандарға бөлу « карталарын жасау, сейсмикалық аса кауіпғі аудандарда орналасқан -сейсмикаға төзімсіз ғимараттар мен қүрылыстардың тізімін анықтау жэне л осы н"ыси:;;и''-. -iu ғүрылымдық жағдайын бағалау қажет.ҚР 2.03-30-20061 ҚНмЕ сэйкес Шығыс Қазақстан облысы бойынша сейсмикасы 7 жэне одан I да көп 89 елді мекен орналасқан. Сейсмикалык қауіпті аймактар Өскемен,
жаппай қырып-жою құралдарын қолдану салдарымен салыстыруға болады. „ Чернобыль АЭС-індепгі оқиғаларды, Армениядағы, Нефтегорсюдегі, Шығыс Қазақстандағы жер сілкіністерін жэне басқа төтенше жайттарды талдау бейбіт уақытгағы жағдайда адамдардың қауіпсіздігін мэселесше басқаша тұргыдан қарауға мэжбур етеді.
Республика аумағында атом энергетикасы, химия өнеркэсібі обьектілері \ man өзге де обьектілері орналасқан, мұндағы апаттар үлкен адам, ісұрбандықтарымен, материалдық залалмен қатар елеулі экономикалық ' салдарға да ұшыратуы мүмкін. Осы жағдайлар мемлекеттік, эскери жэне шаруашылық органдары тарапынан Азаматтық қорғаныс мәселелеріне, 1 жілықты сенімді қорғау мен шаруашылық обьектілерін сақтау, басқару ] жүйесінің мүлтіксіз жүмыс істеуі жөніндегі міндеттерді шешуде жаңа і үетанымдарды қажет етеді. ^
Бейбіт уақыттағы ықтимал төтенше жағдайда, сондай-ақ қаруларының ' ддаіу бағыты мен оларды қолдану туралы көзқарастарды ескере отырып, ' хадықты қорғаудың негізгі принциптері мен өдістеін іске асыру халықтың 1 сжнімді қорғапуын дэйекті көтеруді қамтамасыз етеді.
Халықты корғау принциптері - бүл бейбіт жэне соғыс уақытындағы і жағдайда халықты қорғау тәртібін анықтайтын Қазақстан Республикасының , Үкіметі ресми белгілеген ережелер.
Халықты апат, зілзала мен қүралдарынан қорғау жөніндегі шараларды ' жүргізу сипаты, көлемі мен мерзімі ахуалды бағалау және жергілікті 1 жагдайлар мен мүмкіндіктерді ескере отырып, эзірленетін АҚ, і жкяіарларымен аныкталады.
Казіргі заманғы қыръш-жою қүралдарынан халық пен шаруашылық, ооьектілерін (ШО) қорғаудың, негізгі припциптері мыналар:
1. Қорғаныс шараларын өз уақытында жоспарлау және өткізу. Ол ; шыналарды қамтиды:
• бейбіт және соғыс жағдайындағы АҚ жоспарларын эзірлеу; халықты ТЖ мен қазіргі заманғы қырып-жою қүралдарынан қорғау і
эдістерше даярлау; .
• ұжымды* және жеке қорғаныс қүралдарын жинау жэне оларды пайдалаяуға әзірлікті ұстау;
Ттиісті мәселелер бойынша Басқарма жүмысы «Мемлекеттік күпия туралы» 1 Щазақстан Республикасының Заңына және мемлекеттік қүпияны сақтау і саласындағы баска да нормативтік актілерге сэйкес қүпия режімін сактаумен < жүзеге асырылады.
Басқарманың негізгі міндеттері мен қызметтері: Басқарманың негізгі міндеттері:
- мемлекеттік басқарудың жергілікті органдарының, орталық органдардың ] аумақтық бөлімшелердің, ұйымдардың жүмылдыру дайындығын арттыру, і атқару мерзімінде өзара эрекеттесу және жүмыс үйлесімділігі мэселелерін 1 пысықтау;
- аумақтык және азаматтық корғаныс іс-шараларын үйымдастыру және '
ч жузеге асыр]; - жұмылдыру, согыс жагдайы кезеңінде және соғыс уақытында мемлекегпк % op*fандардың, ұйымдардың кідіріссіз жұмыс істеуін қамтамасыз ету жоис оцбек ресурстарын сақтау үшін оларға резервте тұрған эскери міндетті ' азаматтарды: басшыларды, білікті жүмысшылар мен қызметшілерді бекітіи ! қшо;
- бейбітшілік уақытында жэне соғыс уақытында Азаматтық қорғаные* жоспарларын әзірлеу, азаматтық қорганыстың басқару органын, куші мси _ кұралдарын дайындау;
- Азаматтық қорғаныстың күші мен қүралдарын, басқару органыиыц! дайындығын және қолдауды қамтамасыз ету; \
- Азаматтық қорғаныстың материалдық-техникалық мүлкін жэне өзге де 'fl ресурстарын жинақтау, сақтау, жаңарту;
- жергілікті ко..-емде төтенше жағдайлардың алдын алу жэне оны жою; . Ғимараттар мен құрылыс нысандарының, ең алдымен элеуметтік
мақсаттағы объектілерді сейсмикалық тұрғыдан бекіте түсу бағытында кең * көлемді жұмыстар жүргізу қажеттілігін ескере отырып, ауқымды шаралар 1 щтта адынған. Aran айтқанда, 2004 ? 2010 жылдары білім беру объектілерін ^ жер сілкінісіне төтеп берердей бекемдеуге бағытталған арнайы бағдарламаға % сәйкес 283 мектептер, басқа да оқу орындары объектілерін нығайту „ жұмыстары жүйелі жүрғізілуде. Сондай-ақ осы жылдар аралығында 55 ' медициналық мекемелерді де жер сілкінісіне төтеп беретіндей жағдайғаі келтіру жэне олардың бірқатарын бұрынғыдан нығайту жұмыстары даі кабылданған бағдарламаға сай тұрақты жүзеге асып келеді. Тұрғын үйлердің | жер сілкінісі қаупіне қаншалықты төтеп берерін бағалаудың, сейсмикалық« тұрғыдан төзімді ғимарағтар мен объектілерді жобалаудың, қүрылысын салу ^ жэне орнықть пайдаланудың техникалық деңгейін көтеру мэселелері 1 осылардың бәрін жан-жақты зерттеп, жүйелеу негізінде ғана жүзеге аспақі екеніне біз айрықша көңіл бөлудеміз. Осы мақсатта қала әкімдігі тиісті 1 еалалық ведомстволардың білікті мамандарын қатыстыра отырып, | малықаралық деңгейде ғылыми-практикалық конференциялар
ршмдастырып, өткізуге баса мән беруде. Соңғы кездің өзінде ғана ғылыми- „ зерттеу институттарының мамандары, жобалау мекемелерінің, ірі қүрылыс * шмпаниялары екілдерінің қатысуымен «Алматы қаласындағы күшті жер * ешкіністері кезінде ғимараттар мен қүрылыс объектілерінің сейсмикалық 1 геауіп-қатергн төмендету», «Алматы қаласында қазір пайдаланылып жүрген | тарғьш үй ғимараттарының жер сілкінісіне қауіпсіздігі мэселесі» * і йкырьштары.чда жоғарыда аталған мамандар қатысуымен пікір алмасулар ^ откізіліп, тиісінше қажетті шешімдер қабылданды. Ал, «Алматыдағы
жылдары салынған түрғын үилердщ жер сілкшісіне төзшділіпн коғамдық сынау» тақырыбында ұйымдастырылтан ғылыми-практикалық | шнференция соңынан оған катысушылар Сәтбаев көшесіндегі №26-шы үш % кабатты үйдіц 7-8-9 баллдық жер сілкінісіне төзімділігі іс жүзінде сынактаи.й . ізілуіне к)'ә болды. Алматы каласы мен Іле Алатауының бөктерлеріндеғі ' > геологиялык үрдістердің болжамдық-инженерлік картась! жасалды. ' Кал; сы есебінен ҚР Білім және ғылым министрлігінің 1
Сейсмология нистипугы қарамағындағы сейсмикалық-биологиялық сынақ, алаңы құрал-жабдықтарын жаңарту бағытында жүмыстар жүргізілуде. Тағы бір аса атап көрсететін нақты жұмыстарымыз қатарында: табиғи ; зілзалалардың, апаттар мен қауіп-қатерге үшыраудың алдын-алу мен 1 олардың залалыв жою саласындағы халықаралық қатынастарды нығайтаі түскенімізді жэне озық тэжірибелермен алмасуды нақты жолға қойып ц отырғанымыздч айтар едім. Әсіресе Жапон халықаралық эріптестік агенттігі, (ЖХӘА) мен Алматы қалалық экімдігі бірлесіп жүргізіп жатқан жоба ' аясында ауқымды іс-шаралар атқарылуда. Біріккен ¥лттар ¥йымының НАТО < ұйымдастыруымен өткізілетін «Бейбітшілік жолындағы әріптестік» бағдарламасы аясында оқу-жаттығу жұмыстарына түрақты қатысып келеміз. Сондай-ақ «ЕУРАЗИЯ ? алдын-алу, қүтқару, көмек» халықаралық көрмесіне % де қатыстық. «GeoHazards» Халықаралық Қауымдастығының „ ұйымдастыруымен еріктілер мен жалпы білім беретін мектептердің ! мұғалімдерін арнайы даярлықтан өткіздік. 2007 жылғы наурыздан бастап, ( жоғарыда атап өткенімдей, Алматы қалалық экімдігі ЖХӘА-мен «ҚР1 Алматы қаласында жер сілкіністері тэуекелін басқаруды зерттеу» деп аталатын бірлескен жобаны жүзеге асыруда. Соның қорытындысына орай, \ сейсмикалық алаттармен байланысты, қауіп-қатерлерге қатысты, үйымдардың күш-мүмкіндіктерін нығайту бойынша тиісті материалдар, ' сондай-ақ жертъіікіі қауымдастықтар деңгейіндегі қауіп-қатерді реттеу ' жоспары да басшы құрамға үсынылатын болады. - суда құтқару кызметін қамтамасыз ету;
Төтенше жағдайларды жою жүмыстарына - ТЖ пайда болған кезде % жүргізілетін және адамдардың өмірін сақтап, денсаулығын қорғауға, залал мен материалдык шығындар көлемін азайтуға, сондай-ақ ТЖ аймағының ' одан әрі таралмауына оағытталған қүтқару, авариялық-қалпына келтіру ' жұмьістары мен басқа да кезек күттірмейтін жүмыстары жатады. Осы 1 жұмыстарды уактылы аткару мақсатында ауданның АҚ жэне ТЖ қызметтері і кұрылады. Бүл қызметтер атқаратын жүмыс түрлеріне қарай тиісті ^ техңикамен, жеке кұраммен, қажетті қүралдармен жасақталады. алуын жэне орындалуын ұйымдастыру, үйлесіру жэне бақылау;
Ақсу аудаііындағы Қызылағаш ауылында орын алған төтенше жағдай - ; нөсер жаңбыр және ауа райының күрт жылынуының салдарынан ауыл 1 устіндегі су қоймасы бегенін тасқын су бүзып, ауылдың топан судың і зстында қалғаиын естіген еңбекшіқазақтықтар да қатты қобалжу үстінде.. Бүгінде аудан жүртшылығы ауыр қайғының зардаптарын жоюға атсалысу максаттары 11 қарастыруда.