Қазақ хандығының басқару жүйесі.

1.Қазақ хандығының құрылымы_7 сатыдан тұрады

2.Қазақ халқының ең бірінші қоғамдық ұйымы:_ ауыл

* Ауылды басқаратын адам:__ Ауылбасы

3. Қазақ хандығында жеті атадан қосылатын бірнеше ауылдан құралған: Ата- аймақ.

* Ата-аймақты басқарған:_ ақсақал.

4. Қазақ хандығында он немесе он бес аймақтан құралған:_ Ру

* Руды басқаратын басшы:_ рубасы.

5. Бірнеше рудан құралған:__ Арыс

* Арысты басқаратын адам:_ би

6.Бірнеше арыстан құралған:_ Ұлыс

7.қазақ хандығында ұлыстың билеушісі:_ Сұлтан

8.Бірнеше ұлыстан құрылған, тайпалар негізінде қалыптасқан жүздің билеушісі:_ Хан

* Ұлы жүзге кіретін рулар: Дулат, үйсін, жалайыр, қаңлы, албан

* Орта жүзге кіретін рулар:_ Қыпшақ, керей, найман, қоңырат, уақ, арғын.

*Кіші жүзге кіретін рулар: 12 ата- Байұлы, 6 ата –Әлімұлы, Жетіру

9. Үш жүзден құралған хандықтың әміршісі:_ Хан (Ұлы Хан)

10. Хан сайлаудың басты шарты:_ Шығыстың Ұрпағы

* Хан тағына малы көп шонжарлар- сұлтандар сайланды

11. Қазақтың ханын сайлауға барлық рудан қатысты:_ атақты, сыйлы шонжарлары.

12. Сайланған ханның мал- мүлкін бөліп алу дәстүрі:_ Ханталапай

13. Қазақ ханының өзң басқарып отырған елінен іріктеп алғн шағын жасағы:_ Төлеңгіттер.

* Қазақ ханының тұрақты әcкерлеі болмады.

14. Бейбітшілік жағдайда ханның рұқсатынсыз жол берілмейді:_ Көшіп қонуға

* Бұл тәртіпті бұзғандар жазаға ұшырада немесе айып төледі.

* Руды басқаратын билер мен батырлар хан алдында жауапты болды.

15. ХҮ-ХҮІІ ғасырлардағы Қазақ хандығындағы екі әлеуметтік топ: 1) феодалдар; 2)қарапайым халық (Қараша)

Қазақ халқының қалыптасуы

І. Қазақ халқының қалыптасуы.

ІІ. «Қазақ» атауының шығуы.

ІІІ. «Алаш» атауы мен жүздердің пайда болуы.

Қазақ халқының қалыптасуы

1.Қазақстанда қола дәуірінде өмір сүрген:_ Андрондықтар- Европоидтық нәсіл

2. Сақ, сармат, үйсін тайпаларының келбеттері андроновтықтарға ұқсас болғандығын айтқан антрополог ғалым:_ О.Смағұлов.

3. Қазақстанға шығыстан келген ғұн тайпаларының жергілікті тайпалармен араласуы нәтижесінде

Моңғолоидтық белгілер дами бастайды.

4. Моңғолоидтық белгілер тереңдей түсті:_ ҮІ- ІХ

5. Қазақтың халық болып қалыптасуының барысын бұзған:_ Моңғол шапқыншылығы.

* Қазақстанда антропологиялық процестер жаңа өзгерістерге ұшырады: Моңғолдардың жаулап алуынан кейін

6. Моңғол шапқыншылығынан кейін қазақ жерінде пайда болған түркіленген жаңа этникалық топтар:_ 1) Маңғыт, 2) Қоңырат. 3) Барлас.

* Моңғол шапқыншылығынан кейін жергілікті ру- тайпаларды моңғолоидтық тұрпат күшейе түсті.

7. Моңғолдардың жаулап алуы нәтижесінде қазақ жеріндегі халық болып қалыптасу үрдісі кешеуілдеді:_ 150-200 жылға

8. Этносаяси қауымдастық:_ Белгілі бір тарихи аймақта құрылған, хандықтың тұрғындары

* Олар әлі халықтың дәрежеге жетпеген, жеке- жеке ру- тайпалар бірлестігінен құрылған.

9.қазақ халқының этникалық жағынан қалыптасуында басты рөл атқарған:_ Ақ Орда тайпалары.

10. Жазба деректердегі Моғол хандығы халқының атауы: Моғолдар;

* Ақ Орда тұрғындары-_ өзбек (өзбек- қазақ)

* Ноғай Ордасының тұрғындары-_ маңғыттар

* Өзбек атауының шығуы Өзбек ханның есімімен байланысты.

11. Моғол хандығында этносаяси құрамында үйсіндердің орнына уақытша аталған тайпалар: Дулаттар.

* Үйсіндердің аты қайтадан тарих сахнасына шыға бастады:_ қазақ хандығының құрылуы.

12. Үйсіндер өрбіген ежелгі қазақ халқының этносаяси қауымдастық аймағы: Жетісу.

13. ХҮ ғасырдағы қазақ жеріндегі тайпалар саны: 92

14. ХІҮ ғасырдың аяғы мен ХҮ ғасырдың бірінші жартысында қазақ деген саяси қауымдастықтың болғанын жазған:_ Рузбихан.

15. Өзбек ұлысында ХҮ ғасырда үш халықтың болғандығы, оның ішінде ең көбі және ержүрекетрі қазақтар екенін жазған:_ Рузбихан.

* Өзбек хан хандық құрған кезде қазақтар халық ретінде ерекшелене түсті.

16.Қазақтың халық болып құрылуын жеделдеткен екі этникалық топ:_ 1) Қыпшақ; 2) Үйсін

17. Екі этникалық топтың: қыпшақ тайпалар одағы мен үйсіндер одағының бірігуі нәтижесінде

құрылған халық:_ Қазақ

* Қыпшақ+ үйсін= Қазақ

18. ХҮ ғасырдың алғашқы кезінен қыпшақ, жалайыр, арғын, қоңырат, дулат, маңғыт, т.б. қазақ және өзбек рулары мен тайпаларының өкілдері өмір сүрген аймақ: Түркістан

* Шығыс Дешт Қыпшақ, Жетісу, Оңтүстік Қазақстан ХІҮ- ХҮІ ғасырларда Түркістан деп аталды.

19. Жәнібек пен Керей хандармен бірге көшкен- ру тайпалардың алғашқы кезде атауы: Өзбек- қазақ 20. ХҮ ғасырдың басында Қазақ жеріндегі ру- тайпалардың басқа халықтардың жеріне ауа көшудегі басты мақсаттары: Барған жерлеріндегі ру- тайпалармен бірігу, тыныштықта өмір сүру

21. Қазақ халқы этникалық жағынан шоғырланып, оның этникалық аумағы кеңейді: ХІ ғ. басы.

Қазақ атауының шығуы

22. Ежелгі Сбіір тайпалары тілдерінде «қазақ» сөзінің мағынасы: 1- мықты, 2- берік, 3- алып.

23. «Қазақ» атауы ІХ-Х ғасырларды әлеуметтік мағынада қолданылған жер:__ Шығыс Дешті Қыпшақта.

24. ХІІІ ғасырдың басында жасалған мәмлүктік Египет мемлекетінің сөздігінің атауы :Араб- қыпшақ сөздігі

25. ХІІІ ғасырдың басында жасалған мәмлүктік Египет мемлкетінің «араб- қыпшақ» сөздігінде «қазақ» сөзіне берілген түсіндірме: Еркін, кезбе.

26. «Қазақ» сөзі хорасан түрікмендері арасында этникалық сипатта қолданылған тәрізді»,- деп жазған тарихшы:_ Б. Көмеков.

27.Сырдарияның орта бойындағы оғыздар мен қыпшақтардың арасындағы өзара байланыс басталған ғасыр:_ Х ғ.

28. ХІІІ ғасырға дейін «қазақ» атауының қолданып келген мағынасы:_ Еркін адамдар.

29. «Қазақ» атауының мағынасы жайлы «өз мемлекетінен, руынан бөлініп,жеке өмір сүруші адам»- деген пікірдің иесі:_ Рузбихан.

30. «Қазақ» сөзі этникалық мағынаға ие бола бастаған ғасыр:_ ХІҮ ғ.

31. Қазақ халқының құрылуына байланысты «қазақ» атауы біржола этникалық сипатқа ие болған уақыт:_ ХҮ ғ. ортасы.

Алаш атауы мен жүздерің пайда болуы.

32. ІХ- Х ғасырдлар аралығында алғаш рет айтылған қазақ халқының ұраны:_ алаш

33. «Алаш» сөзі шамамен алғаш рет қолданыла бастады:_ ІХ-Х ғғ.

34. Кейбір шежірелерде «қазақ» атауының орнына қоланылған сөз:_ Алаш

35. Қазақ халқының ұранына айналған, «қазақ» атауын білдіретін сөз:_ Алаш

36. «Алаш» сөзін жиі кездестіретін қазақ халқының аңызы: Алаша хан.

37. Қазақ халқының жүздерінің пайда болуы туралы айтылған аңыз: Алаша хан.

38. «Алаша хан» аңызы бойынша Ұлы Жүзді иеленген: Үйсін

* «Алаша хан» аңызы бойынша орта Жүзді иеленген: Болат

* «Алаша хан» аңызы бойынша Кіші жүзді иеленген: Алшын

39. Алаша хан күмбезі орналасқан өзен: Орталық Қазақстан , Қаракеңгір өзені.

40. «Үш жүз» аңызы бойынша Қазақ халқының құрамына енген ру- тайпалар өздерінің ен- таңбаларын салған жартас: Нұралы таңба

* Талас- тартыс болған жағдайда үш жүз өкілдері осы ораға келіп, мәселелерін шешті.

41. Қазақ мемлекеті құрылғаннан кейінгі кезде қазақ халқының жүзге бөліну себебі:

Өз жерін қорғау үшін.

42. «Қазақ жүздерінің құрылу себебі, олар (қазақтар) көшіп- қонып жүрген жерлерінде өз құқықтарын қорғау үшін одақтар құрған. Ол одақ- қазақ жүздері»- деп жазған қазақтың тұңғыш ағартушы ғалымы : Ш. Уәлиханов.