2.2 Тектоника

Іле шұқыры еңдік жаққа 460 км созылған және Солтүстік Тянь -Шаньның, Залий Алатау және Кетменнің оңтүстігінде,сонымен қатар Жоңғар Алатауының солтүстігіндегі таулы бөктерлер жақта орналасқан.Шұқырдың батысында

Шу-Іле тауларымен қосылады,ал шығысындағы шекарасы Талқын және Чакчал бөктерімен өтеді. Шұқыр,қуатты алыпты орогенезбен құрастырылған,өте қиын блоктты құрылымы бар,депрессиясын тудыратын(батыстан шығысқа): Копинді бату тереңдігі 200-650м палеозей фундаменті,Алматы бату тереңдігі 3000-3500м және Жаркент бату фундаменті 5000-5500 м.Алматы және Жаркент шекараларының арасы Аяқ-Қалқан-Бочктин тартылыс ауданынан өтеді. Мұнда палеозой фундаменті 1000м тереңдікте жатыр. Батыс жақтағы шекара Копін және Алматы арасындағы депрессиялар Ұзынағаш ауданының тектоникалық бұзылымы субмеридиональды зонасы арқылы өтеді.Солтүстіктегі оңтүстікке қарай депрессия палеозой фундаментінің үстімен шектелген.Алматының депрессиясы ассиметриялды. Максимальды зонаның бөлінуі Залий Алатау бөктерлері жаққа қарай бұрылған.Мұндағы фундаменттің бату тереңдігі 3500м дейін жетеді,ал солтүстік және шығыс жақтын фундаментінің төбесі көтеріледі. Солтүстікте 250м дейін,ал шығысында 1000м дейін жетеді.Батыс жағында фундаменттер баспалдақты көтерілінкі болып келетін бір біріне қарама қарсы блоктар.Оңтүстік шекара шұқыры өте қиын және қисық формамен келеді, өйткені бұл жерде бұзылыстар мен қалдықтар кездеседі. Солтүстік шекара шұқырыны өте байсалды.Алматының депрессиясының біпнеше топтама тереңдікті региональды бұзылымдар суб еңістік және сумеридианальды болып келеді,өте ұсақ бұзылымдар мен күрделендірілген. Су еңістік бұзылым әсіресе Залий Алатауының батыстан шығысқа қарай жағында көрінеді. Жазықтығына байланысты бұл бұзылымдар мезо-кайнозой жастағы фундаменттермен шектеседі.Алматы шұқыры палерген,неоген және төрттік сағат жүйелерінде тұңба жинау үшін қажет. Депрессия меловетті сағат кезінде құрылған. Неоген қордаларының таулы сызықтары барлық қасиеттеріне тән:шұқырдың ортасына түсетін құралдардың азаюы,қимада көрсетілген саз және құмды қабаттар тектоникалық қозғаласын қуаттылығын білдіреді.

2.3 Аймақтың гидрогелогиялық сипаттамасы

Алматы артезиан бассейінің сумен қоректену,жерасты суларының қозғалысы мен түсіру,олардың гидрохимиялық ерекшеліктері,температуралық режимі бойынша бассейін төрт субергіш комплексіне бөлінеді:

-төрттік қордалар комплексі;

-неогендік қордалар комплексі;

-палеогендік қордалар комплексі;

-меловенді қордалар комплексі;

Бұл барлық комплекстер бассейннің бүкіл көлемі таралған,жатуына қарай үстіден астыға қарай мезо-кайнозой қимасының қорларында реттеліп жатқан. Көрсетілген комплекстерді үш гидрогеолгиялық қабаттарға бөлуге болады: үстіңгі (төрттік субергіш комплекс),ортаңғы(неогенді,палеогенді,меловенді комплекстер) және астыңғы(палезой бассейіндегі бұзылған сулар).Осылардың әрқайсысының гидрогелогиялық шарттары бар.

Төменгі қабат – бұл бұзылған сулар фундаментінің бассейіні және олар тау массивінің шарттарымен сипатталады.

Ортаңғы қабат – бұл шыдамды созылған горизонттар,олар өздерінде региональды қоректену облысы бар.Дәл осы ортаңғы гидрогелогиялық қабат және артезиан бассейінің шарттарымен сипатталады.Оның құрамында термальды минералды сулар,олардың жату терңдігі судың құрамы мен температурасына байланысты болып келеді.

Үстіңгі қабат – осы қабатқа Алматы кеңорны меншіктелген,суайырбастау өте жылдам,бірақ үстіңгі жақтан әлсіз қоршалған.Іле өзені Алматы жерасты су кеңорынның төрттік аллювиальды-пролювиальды қордарларына кіреді.

Бұл проектіде эксплатуациялық ұңғыма бұрғылау қарастырылған.Оның арақашықтығы 0 – 160 м.Сол себепті гидрогеологиялық шарттардың үстіңгі гидрогеологиялық қабаттың шарттарын қарастырады.

Үстіңгі гидрогелогиялық қабат.

Қазіргі аллювиальды қордалардың субергіш горизонты (аQ_IV).Сужинағыш жыныстарға валунно-галлечник және галлечник,құмдар және құмдақтар кездеседі.Грунтты сулардың жату тереңдігі 0,5-7,0м. Сулы горизонттың қуаттылығы 30-70м, ал тегістікте 0,7 ден 7м жетеді.Бастаулардың дебиті 0,1-1,5 л/с құрайды. Судың химиялық құрамына байланысты гидрокарбонатты кальцитті минералдар 0,2-0,6 г/дм³ құрайды.

Үстіңгі төрттік аллювиальды-пролювиальды қордалардың сулы горизонты (ар Q_III). Сужинағыш жыныстар ретінде құмдар,валунно-галечниктер,тасты-галечниктер,құмдақтар және саздар.Грунтты сулардың жату тереңдігі 0,2-12,8 м. Сулы горизонттың қуаттылығы 5 тен 30 м дейін барады.Жұмыс ауданының маңында өте терең жатқан сулы горизонттар бар,сол себепті судың тұрақтылығы көрсетілмеген.

Ортаңғы төрттік аллювиальды-пролювиальды қорлардың сулы горизонты (ар Q_II). Бұл қордалар грунтты және кернеулі сулардан тұрады.Сулы горизонттың қоректенуі таулы беткейлердегі шлейфтерден келеді.Грунтты жерасты суларының терңдігі 15,5 - +5,0 м дейін жетеді.Сужинағыш жыныстар құмдар,тастар,валунно-галечниктермен сипатталған.Алма-Ата жеріндегі сүзілу коэффициенті 30-50 м/тәу.Басқа қабаттағы сулы горизонттың қуаттылығы 5-40 м,ал жиынтық қуаттылығы 125 м дейін барады.

Жобаланған ұңғыма үстіде жазылған сулы горизонтпен эксплуатациялынады.

Төменгі аллювиальды-пролювиальды қордалардың сулы горизонты (ар Q₁).50 ден 500 м дейінгі ұңғымалар ашылады.Бұл горизонттың ерекшелігі қиманың вертикальды түрде реттесіп келуі және әлсіз қабаттарға ие.Осы себептен үлкен қысым пайда болады.Сулы горизонттың литологиясы валунно-галечникпен және тастармен,галечник,құмдар,құмдақтар.Алма-Ата аумағында сүзілу коэффициенті 10-16 м/тәу.Грунтты сулардың жату тереңдігі етектерде 100 м және одан да көп, ал өзенді жерлерде 6 дан 12 м дейін барады.

АРНАЙЫ БӨЛІМ

3.ЖҰМЫС ЖОБАСЫНЫҢ КӨЛЕМІ ЖӘНЕ БАРЛАУ ӘДІСТЕРІ

3.1Бұрын жүргізілген геолого-гидрогеологиялық жұмыстардың сипаты

Жерасты суларының гидрогеологиялық жағдайына байланысты Іле ауданындағы аймақтар,ауылдар Іле артезиан бассейінің жүйесіне кіреді және де оның орталық жағында орнласқан.Іле шұқырының артықшылығы жерасты суларының жиналуы болып табылады.

Жерасты суларының аймақтары орталық төрттік,төменгі төрттік және плиоценетті қордалардың сулы комплекстеріне кіреді.

1960-1962ж барлау жұмыстары бойынша зерттеу жұмыстарының тереңдігі 220м барды. Ал детальды барлау жұмыстары 1988-1992ж жүргізілген және де оның тереңдігі 500-700м есеп бойынша эксплатуацинды қорлар Покровсий кеңорнына кіреді.

Осы кеңорында ерекше орын алатын бірнеше сулы горизонт және де комплекстер,олардың сипаттамасы төменгі жақта келтірілген.

Орталық төрттік аллювиальды-пролювиальды қордалардың сулы горизонты (арQ_II) бұл шынайы комплекстердің бірі болып табылады және де Алматы шұқырында кеңінен тараған.

Сулы горизонттардың бір бірінің көлеміне таралу көрінбейді.Керісінше гидростатикалық кернеу тереңдіктен көтеріледі,бұл жерасты суларының вертикальды жиынтығын дәлелдейді.

Орталық төрттік қордалар жиі сулы горизонттың қозғалуымен (құм,галечник)және құмдақтар мен құмтастар сипатталған. Борпылдақ қордарлардың қуаты 280-420м, ал сулы горизонттың 70-125м.Сулы құмдар және галечниктер 20-30% бүкіл қиманы құрайды. Сулы горизонттың қуаты 2-14м, сирек кезде 35-40м. Горизонттардың саны 26-36 дейін жетеді.Ұңғыманың өз бетімен ағу дебиті 1-40 дм³/с. Гидростатикалық кернеу тереңдіктен пайда болады. Сулы горизонттың пьезометриялық деңгейі,60-336м тереңдікте жатқан,

1960-1967ж арасында,жердің бетінен 13-46,0м биіктікте орнатылған. Көп жылдар өткеннен кейін пьезометриялық деңгей 24,7м төмендеді.Сол себепті кейбір жерлердегі жерасты сулары тепе тең болды,ал қазіргі жұмыс істеп тұрған су қоймаларында грунт суларының деңгейі керісінше төмен болды.Барлау интервалдарының пьезометриялық деңгейі жер бетінен 6-15м биіктікті құрайды.

Кернеулі жерасты суларының артықшылығы тығыздалған(0,5 г/ дм³ жетеді). Химиялық құрамына байланысты гидрокарбонатты- сульфатты,натрий- кальцитті болып келеді.Химиялық құрамының біртектілігін қарамастан,минерилизация тереңдігінің біршама төмендеуін айтуға болады. Судың температурасы 12-16⁰С тереңдіктен көтеріледі.

1960-1962ж жерасты суларының эксплуатационды қорлары орталық төрттік және де үстіңгі төрттік сулы комплекстері бөлінген. 1962ж жерасты суларының қоры ГКЗ СССР бекітілген. А+В категориясы бойынша 540 дм³/см ал С_I-640 дм³/с.

Алматы және Талғар аудандары жақтан тұтынуға арналған жерасты суларының бағыты солтүстік шығыс.Пьезометриялық поляның құлау бұрышы 0,03-0,05 өзгереді.

Ағынды сулардың сулы комплексінің нақты режимі бар,оның себебі пластың қысымы және депрессиялық вороканың ұзақ дамуы.Сол себепті ұңғыма дебиті

25-54% алғышқыларға қарсы төмендейді,ол жаңа гидродинамикалық тепе теңдік тудыру себебі.

Сужинағыш қордалардағы жерасты суларының сүзілуінің коэффициентінің үлкендігі 0-240м арақашықтықты құрайды және 18-20 м/тәу, 240-350м -16-20 м/тәу, 350-420м-10,3 м/тәу. Пьезоөткізгіштің коэффиценті 0,3 10⁶ тен 7,1 10⁶ м²/тәу.

Төменгі төрттік аллювиальды пролювиальды қордалардағы сулы комплекстер (арQ_I) төменгі орта төрттік сулы комплекстерден төмен орналасады.

Боралдай белдемінің төменгі төрттік қордалары таулы беткейлерде жатыр,олардың қордаларының қуаттылығы 570м жетеді.

Сужинағыш қордаларда көбінесе ірі құмдар,тастар,галечниктер,құмтастар және саздар кездеседі.Сулы комплекске көбінесе сулы және әлсіз су өткізгіш қордалар мен сипатталған.Сулы қабаттардың қуаттылығы 2м ден 6-8м дейін жетеді.

Оңтүстік жақтау жақтағы кеңорынында көбінесе қуаттылығы 2-3м жететін валунно галечниктер кездеседі.Жобаланған жұмыс учаскісінің солтүстік жағында төменгі төрттік қордалар кездеседі.

№ 6256 ұңғымасынан су тарту жұмыстары кезінде ортаңғы төрттік қордалардан сулы комплекс сыналған.

кесте 3

№ ұңғ. сыналған жылы	Горизонт қуаты, м	Сүзгі орнату арақашықтығы, м	Статикалық деңгей, м	Сынама қорытындылары
				Дебит, л/с	Төмендеу, м	Үлесті дебит, л/с
6256 1990	40	359-481	+14,80	65,0	30,2	2,15

Төменгі төрттік қордалардың жерасты суларын сүзілу коэффициенті 19-20 м/тәу,ал жатқан учаскілерде 4 тен 20 м/тәу.

Гидравликалық байланыс сулы горизонтпен және олардың өткізгіштігі мен қуаттылығын бөлетін қабаттары бар.Гидрастатикалық кернеу өте көп уақытты алады.

Төменгі төрттік қордалардағы жерасты суларының сулы комплексінің минерализация сы 0,15-0,2 г/л. Химиялық құрамы бойынша жерасты сулары гидрокарбонатты сульфатты,натритті кальцитті.Жерасты суларының температурасы 18,5⁰С.

Төменгі төрттік қордалардағы жерасты суларының эксплуатациясы Алматы кеңорынының солтүстік жағында жүргізіледі.

3.2 Барлау әдісін негіздеу

Геологиялық құрылымы туралы мағұлмат,гидрогелолгиялық жағдайы және ауданның геологиялық жағдайының ерекшеліктері көпжылдық зерттеулердің нәтижесінде,ал олардың тарихы көптеген есеп берулерде және де әдебиеттерде шығарылған.Сол себепті қазіргі жобада 40-50 жылдардағы өте үлкен және информациялы жұмыстар көрсетілген,олар табиғатты гидрогелогиялық жағдайларда қарастырылған аудандарда детальды жұмыстар жүргізген,жүргізу себептері жерасты суларының эксплатуационды қорларын анықтау үшін.

Алматы Покровский кеңорынынң жерасты суларының эксплатуационды қорларын математикалық моделированияны қолданып анықтауға болады,ол жұмыс ауданындағы зерттеліп жатқан сулардың барлық көлемін анықтап береді.

Геологиялық зерделенгендігі

Қазіргі кездегі сипатталып жатқан территория толықтай 1:200000 масштабтағы түсірулермен жабылған П.А.Сушков, ал Алматы ауданындағы түсірілімдер 1:50000 және 1:10000О масштабта жүргізілді К.Т.Куликовским қол басында жүргізілді (1962-1977ж.)геологиялық және сейсмикалық шарттарды білу үшін жүргізіледіМатериалды түсірілімді жұмыстардың анализінің қорытындысы бойынша,структуралы бұрғылау,аэрофото және космоқұралдарды қолдану барысында аудан құрылымы толықтырылды,мезозой кайнозой қабаттарының стратиграфиясы толықтырылды.Осы территорияға қатысты геологиялық карталардың бастапқы бөлімі шығарылған.

1971 жылы СССР «Оңтүстік Қазақстан»деген геология томы шықты.

Гидрогеологиялық зерделенгендігі

Территорияның гидрогеологиялық зерделенгендігі жақсы түсіндірілгенің ескере өту керек. Әсіресе Алматы қаласындағы Үлкен және Кіші Алматинка өзендерінің шыға берісі жақсы детальды зерттелген.Ең бірінші зерттеулер 1930 жылдан басталды,зерттеудің мақсаты сасық суларды кептіру және басқа обьектілерді сумен қамтамасыз ету болып табылады. Алматының гидрогеологиялық және геологиялық шарттарын арнайы зерттеу жұмыстары 1935-1937 ж Қазақтардың геологиялық трестілерінің қарауымен жүргізілді.

Алматның гидрогеологиялық және геологиялық шарттарын арнайы зерттеу жұмыстары 1935 – 1937 жылы қазақтардың геологиялық трестілерінің қарауымен жүргізілді. Есептеу жұмыстарының қорытындылары бойынша жерасты суларының қорын білу үшін жүргізілді.

1935 жылы Алматы ауданының грунты суларының жату тереңдгінінің инженерно-геологиялық картасы 1:25000 маштабта жасалды.

1949 жылы қазақ геологиясының басқармасы бойынша үлкен және кіші Алматинка өзендерінің маңында ең алғашқы структуралы бұрғылау жұмыстары басталды. Барлау ұңғымаларын бұрғылау 1950 жылға дейін жүргізіледі.

1954 жылы В.Ф. Шылин қолбасымен жер асты суларынын эксплатуациянды қорларының бағалау жұмыстары жүргізілді.

Қорытындылар бойынша қорлардың категориялары А+В+С1 бөлем 16,5 мың м3\тәу.

50 жылдардың алдында Іле мұқырының және оның таулы бұзылымының себептері үшін 1:200000 масштабтағы геологиялық түсірілі жұмыстары жүргілді.

1959 жылы сипатталғын территория 1:500000 масштабтағы геологиялық түсірлім жұмыстары жүргізілді. Түсірімдер бұрғылау жұмыстарымен, ол бұған дейінгі әлсіз жүргізілген геологиялық жағдайын толықтырып берді. Қазіргі уақытта бұл аймақ толықтай 1:200000 масштабтағы геологиялық түсірілім жасалған.

1962 – 1967жылы аймақтын толықтай 1:200000 м геологиялық түсірім жасалды.

Іле мұқыры бойнша өте үлкен масштабтағы карталлар болады. Қорытындылар бойыншажұмыстардың қорытындысы бойынша жерасты суларының қозғалысы және олардың химиялық түсірілуі және таралуы анықталды.

Борондай ауданың сумен қамтамасыз ету үшін 1984 – 1985 жылы Борондай жерасты сулары кенорында детальды барлау жұмыстары жүргізілді.

1985 – 1989 жылы Алматы кенорынында детальды барлау жұмыстары жүрізілді себебі жерасты суларының эксплуатацианды қорын білу үшін.

1970 – 1988 жылы зертелліп отырған территорияға көптеген іздеу және барлау жұмыстары жүргілген.Себебі ол аймақты шаруашылық сумен қамтасыз ету, фермаларды, жерді құнарландыру жүргізіллді.

1989 – 1992 жылы лақтаған 700 м жететтін жерасты суларынның Пакровский кеңорынында детальді түсірілімдер жүргізілді.

Қорытындылар бойынша эксплатуационды қорлардың бағасының категориясы А+В+С1 көлемі 151,2 мың м2\тәу ГКЗ СССР бекітілген.

3.3 Тәжірибелі гидрогеологиялық жұмыстар

Жұмыс аймағы Алматы кеңорны жерасты суларының солтүстік бөлігіндегі таулы беткейлердің шұқырында орналасқан. Жұмыс ауданы жақта ортаңғы төрттік аллювиальды пролювиальды(apQ_II) қордалардың сулы комплексі таралған. Сипатталып отырған гидрогеолгиялық ерекшеліктер геологиялық құрылымындағы жыныстардың көмегімен анықталады.Жұмыс аймағында жуаң материалмен сипатталған,ол әлсіз құмтастар және құмдақтар арасында жүреді,оларға жерасты сулары бірқатарлы құйылады,таулы жиектерден шығады. Проектіленген ұңғыманың жерасты суларының жату тереңдігі 5 - 10 м құрайды. Толықтырылған бұрғылау және геологиялық жұмыстар кеңорынында төменгі және ортаңғы қабаттарда зерттелген,сонымен қатар таулы жиектерінен.Ұңғыма тау жиектердің беткейінде орналасқан.

Сужинағыш жыныстар галечниктер,тасты галечниктер кей кезде валунномен сипатталған.Қима өте конфигурацияға ие,әлсіз су өткізгіш қабаттар үшін. Құмтастардың қуаты 1-2 ден 10 м жетеді.

Сулы комплекстің су бергіштігі өте жоғары.Суқоймалардың дебиті 300-500 л/с құрайды.Алматы суқоймасының эксплатуационды тәжірибесі өте биік сүзілген құрамы бар аллювиальды пролювиальды қордалармен сипатталған және өте үлкен көлемдегі суқоймалардың болуы. 30 жылдық периодтың ішінде эксплатуация 17,2 ден 32,2 м жетеді,ал орташа кеңорынында 23,4 м, ол жерасты суларының қорларына қарайды.

Ұңғымадағы судың төмендеуі,фактілік ашылған қиманың және сулы горизонттың қуатының сумарлы үлкендігі,130 м тереңдікті құрайды.Ұңғымадан суды сору 140 – 150м арақашықтықта жүргізіледі.

Тәжірибелі жұмыстар

Сорғыштың түсіру тереңдігі және ашылған сулы горизонттан фактілі соруды төрттік аллювиальды пролювиальды қордаларды анықтау,өнімділігі және эксплатуационды режимдегі ұңғымадағы су сору 3 тәулік эрлифпен жүргізіледі.

Су сору барысында динамикалық деігей және дебитті өлшеу жұмыстары жүргізіледі.Деңгей электроөлшегішпен өлшенеді,ал дебит секундомермен және 1000 литрлік бактің көмегімен жүзеге асады.

Сору барысында химиялық анализ сынамасын алады,ал аяғында бактериологиялық анализ алады.

Сору жұмыстарының басында және сору жұмыстары аяқталғаннан кейін ұңғыманың тереңдігін өлшеу қажет.

Барлық жұмыстарды СНиП РК 4.01-41-2006 «Ішкі су жүргіш және канализация кешендер»инструкциялары,техникалық қауіпсіздік ережелері және өрттік қауіпсіздік стандарттарына сай жүргізілуі қажет.

3.4 Жұмыс жобасының көлемі

IБА – 15В бұрғылау қондырғысын монтаждау

IБА – 15В бұрғылау қондырғысы арнайы пландалған жерде өлшемі 80 х 20 м болатын аймақта монтаждалады. Аймақта жуу сұйықтығына арналған өлшемі 2х2х1,5 м болатын тоған қазылады, олардың қабырғалары ағашатармен бекітіледі.

Канаваның циркуляционды жүйесі жабдықталады 0,45х0,45х15 м.

Ұңғыма бұрғылатын жерден 16-18 м радиусте,ауданның төрт жағынан мұнараны бекітпелерін тарту үшін 1,3х0,5х1,2 м өлшемде шұңқырлар қазылады.

Бұрғылау құрал жабдықтары үшін ағашты алақшын орнатылады, аймаққа кіре берісті жолдар дайындалады.

Ұңғыманы жуу үшін балшық ерітіндісі

• үлесті салмақ – 1,20 г/см³;

• тұтқырлық – 20-25 сек по СПВ –5;

• субергіштік – 5-10 см³;

• тәулік тұңба – 2-3%.

СН РК 8.02-05-2002 байланысты 160 м тереңдіктегі бір ұңғыманы бұрғылау үшін кетеін балшықтың және судың шығыны :

• бетонитті балшық – 10 т;

• техникалық су – 20 т.

Балшық ерітіндісін дайындау үшін балшықтың үлесті салмағы 1,9 т/м³ болу қажет.

Бұрғылау жұмыстары

Тереңдікті ескере отырып, ұңғыманың геолого –литологиялық қимасы, және де ЭЦВ – 6 – 10 –50 маркалы сукөтергіш сорғышын қолдану барысында жобаланған ұңғыманың конструкциясы келесідей таңдалады :

• 0 - 10 м арақашықтық д - 346 мм болатын қашаумен өтеді және д -299 мм болатын шегендеуші құбырлармен шегенделеді . 10 м дейінгі құбыр арасы цементтеледі. Бір ұңғыманың құбыр арасын цементтеу үшін 430 кг құрғақ цемент керек.

• 10 - 160 м арақашықтық д-269 мм болатын қашаумен өтеді.

• +0,5 – 160 м арақашығында ұңғыма д - 193 мм болатын фильтрлі коланнамен шегенделеді .

Геофизикалық жұмыстар

Жобаланған ұңғыманың геолого-литологиялық қимасын білу үшін, сулы горизонттын тереңдігін ашу, және де қай аралықта фильтрларды қою керек екенің білу үшін 10 -160 м арақашығында стандартты каротаж жүргізіледі.

Каротаж жұмыстарын жүргізу үшін ұңғыманың сағасы бірнеше сағат балшық ерітіндісімен жуу керек, сонымен қатар РХ-248 мм маркалы қашаумен ұңғыманың ішімен жүргізіп өтеді әр түрлі бұдырлы қабырғалар болмау үшін.

Стандартты каротаж үлесті кедергіні(КС) және меншікті поляризацияны (ПС) өлшеу үшін жүргізіледі.

КС методы - ұңғыманың қабырғасындағы жыныстардың үлесті кедергісін өлшеу үшін жүргізіледі. Тау жыныстарының үлесті салмағының аумағы ом-метрмен белгіленеді.

ПС методы – потенциалды өз еркімен пайда болатын электр полясын өлшеу үшін қажет.

Ұңғыманы фильтрлі колоннамен жабдықтау

Бұрғылау және стандартты каротаж қорытындыларының нәтижесінде сүзгіні орнату арақашықтығы анықталады.

Проекте көрсетілгендей д 193 мм ұңғыманы +0,5 – 160 м арақашықтықта

д- 193 мм болатын фильтрлі колоннамен бекітеміз.

Фильтрлі колоннаның құрамы:

1. Тұңдырғыш – д- 193 мм болатын бітеулі шегендеу құбыры, 146,5 - 160 м арақашықтығында орнатылады. Тұңдырғыштың астыңғы жағы металлды жапқышпен жабылады.

2. Жұмыс бөлігі –д-193 мм шегендеуші құбыр, тесілген саңылаулармен және 140 – 146,5 м арақашықтықта тат баспайтын темір .

3. Фильтрлі құбырлар – д-193 мм шегендеу құбырлар +0,5 – 140 м арақашықтығында орнатылады.

Фильтрдің жұмыс істеу бөлігінің ұзындығы келесі формула бойынша анықталады:

Q

L =  d Uф ,мұнда Q – максимальды дебит 240 м³/тәу;

d – фильтр диаметрі 0,193 м;

Uф – керекті фильтрация жылдамдығы келесі формула бойынша анықталады:

Uф = 65 ³ К , где К – фильтрация коэффициенті 15 м/тәу

240

L = 3,14 х 0,193 х 65 ³ 15 = 2,6 м

Литологиялық құрамның біртекті еместігін ескере отырып, 10,0 м кем емес фильтр қолдану қажет.

Сулы горизонтты жуу

Фильтрлі колоннаны орнатып болғаннан кейін сулы горизонттың субергіштік жұмыстарын қалпына келтіру жұмыстарына кіріседі.

Субергіштік жұмыстарын қалпына келтіру жұмыстарына ұңғыманың қабырғасындағы балшықты қабаттарды шаю және де су бар жыныстардан балшықтың қалдығын жою .

Ұңғыманы жуу жұмыстары таза сумен бұрғылау құбырлары арқылы және де бұрғылау сорғышының көмегімен жүргізіледі. Жууды ұңғыманың сағасынан бастап және де ұңғыманың забойына дейін бұрғылау құбырларының көмегімен атқарылады. Жууды толықтай балшық ерітіндісінің суға айналуына дейін жүргізеді. Ұңғыманы жууға кететін судың көлемі 150 м³. Ұңғыманы жуу 3 тәулікке созылады.

Жуу жұмыстары аяқталғаннан кейін фильтрлі колоннаны д – 2 – 5 мм ірі түйіршікті тастармен толтыру керек. Толтыру жұмыстары фильтрден 10 м биік толтыру қажет. Барлық жиыны 5 м³ ірі түйіршікті тастар қажет.

3.5 Жерасты суларының бағасының негіздік әдістемесі

Алматы кеңорынынан алынған анализдардың қорытындысы бойынша гидрохимиялық зерттеулер нәтижесі жерасты суларының барлық шарттарға сай келетінің айтады,күнделікті тұтынуға арналған. 70 жылдардың басында ауыл шаруашылығының көбеюінін нәтижесінде қала аймағындағы жерсаты суларының ластануы пайда болды,ластану тау беткейлердің шетінде және сулы горизонттың эксплатуацияға арналған арақашықтығының барлығы ластанды.

Өзге компоненттер(нитрат, марганец, алюминий, фенол) ластану бірінші тұтыну горизонтына кіріп кетті,алайда ластанудың ішінде зиян заттар көлемі ПДК жүйесі бойынша аса зиянды емес болып шықты.

Орташа сулар (150 – 300 м) және төменгі (300 – 500 м) сулы горизонттың арақашықтығында орголентикалық,химиялық және бактереиологиялық көрсеткіштері барлық ГОСТ 2874-82 «Тұтыну су» стандарттарына сай.

Жобаланған нәтиже көрсеткіштері жерасты суларының (2015ж дейін) ластанған грунтты сулардан ағыны бойынша астында болады,тұтынатын суды қоршайды.Осы себеппен ластанған грунтты суларға толықтай кедергі жасалмайды,ол ластанған жерасты сулары II гидродинамикалық қабаттағы тұтынуға арналған бағыттарда қолданылады.

Осыған байланысты гидродинамикалық және гидрогеохимиялық көрсеткіштер бойынша ластанған және ластанбаған сулы горизонттарға бөлінеді. Ластанған үстіңгі гидродинамикалық қабат (0-150 м)ол техникалық қолдануға арналған,орташа (150-300 м) және де төменгі (300-500 м) ол күнделікті тұтынуға арналған .

Төменгі жақта кестеде жерасты суларының химиялық құрамы көрсетілген, Алматы кеңорынның, сумен қамтамасыз ету объектісін тереңдікте 110 – 150 м.

Көрсеткіш аты және өлшеу бірлігі	ПДК	Компонентің құрамы
1	2	3
1.Судың сапасына әсер ететін органолепті көрсеткіші және химқұрамы: Иіс 200 С (баллы) Иіс 600 С (баллы) Татыған дәм 200 С Ылайлығы (стандартты шкаламен, мг/дм3) Кепкен қалдық, мг/дм 3 Хлорид, мг/дм3 Сульфат, мг/дм3 Темір (Fe2+Fe3+) мг/дм3 Марганец (Mn2+),мг/дм3 Мыс (Си2), мг/дм3 Цинк (Zn2+), мг/дм3 Жалпы қаттылық, мг-экв/дм3 Сутегі көрсеткіші, (рН) II. Токситті химиялық құрамы:	0 2 2 1,5 1000 350 500 0,3 0,1 1,0 5,0 7,0 6,0-9,0	0 0 0 0 350-500 17-30 40-100 1,9 -3,5 7,0 - 7,4
Бериллий (Ве2+), мг/дм3 Молибден (Мо2+), мг/дм3 Мышьяк ( Аs2+, Аs5+), мг/дм3 Нитрат (NO3-), мг/дм3 Қорғасын ( Pb2+), мг/дм3 Селен (Se2+), мг/дм3 Стронций (Sr2+), мг/дм3 Фтор (F-), мг/дм3 Кадмий (Cd2+), мг/дм3 III. Қосымша компонеттер: Аммиак (по азоту), мг/дм3 Нитрат, мг/дм3 Нитрит, мг/дм3 Қышқылдандыру пермоганаты, мг/дм3 Фенол, мг/дм3 СПАВ, мг/дм3	0,0002 0,25 0,05 45,0 0,03 0,01 7,0 1,2 0,001 2,0 45,0 3,3 5 0,25 0,5	15 - 30 0,4 – 1,0 15 - 30 0,1
1V Микробиологиялық көрсеткіштер: Коли-титр Коли-индекс Колифаг в дм3 Саңырақұлақтар 20 мл	>333 <3	>333 <3

Кестеде көрсетілгендей Санитарлы ережелердің мазмұны, РК Үкіметімен бекітілген 18.01.2012г № 104, микрокомпонеттер қолданыстағы нормаларды бұзбайды. Жерасты суларының санитарлы-бактериялды жағдайы эксплатуационды сулы горизонттың үлкендігіне сай.

ЖОБАЛЫҚ БӨЛІМ