Ситуациялық есептер
Есеп №1. 5 жасар бала оң жақ қабырғалық астының ауырсынуына ішкебуіне шағымданды. Анамнезінде 4 жасында вирусты гепатитпен ауырған. Көргенде: жалпы жағдайы жаман емес. Терісі бозғылт, тәбеті төмен. Ортнер симптомы оң.
Сұрақтар:
1.Қандай аурудың симптомокомплексі дәлелдеңіз.
2.Қосымша лабораториялық анализдер тағайындаңыз?
Жауаптар:
1.Өт шығару жолдарының ауруы, дәлелдер: оң жақ қабырға астының ауруы, ішкебу, 4 жасындағывирустық гепатитпен ауырғаны, тәбетінің төмендеп,терісініңбозаруы. Оң Ортнер симптомы.
2.Жалпы қан,зәр анализдері, дуоденасын зондылау,бауыр өт жолдарының УДЗ, қандағы билирубин, АЛТ-ты және белокты фракцяларымен анықтау.
Есеп №2. 10 жасар қыз бөлімше дәрігеріне ішінің "белбеу" тәрізді ауырғанына шатым жасады. Көргенде: жалпы интоксикация синдромы, терісі бозғылт, құрғақ, тіліңде ақ жамылғы. Бауыры көк бауыры үлкеймеген.
Сұрақтар:
1.Қандай ауру жөнінде ойлауға болады?
2.Ауруда тағы қандай белгілерді анықтау керек?
Жауаптар:
1. Панкреатитауруының симптомдары.
2.Копрограммадағы көптеген өзгермеген бұлшық ет талшықтары, май қышқылдары, көптеген крахмалдар. Қандағы амилаза мен липаза, диспротеинемияны, гапокальциемияны, гипергликемияны анықтау, зәрдегі амилазаны, липазаны тексеру -ультрадыбыспен зерттеу, компьютерлі томография.
Есеп №3. 5 жасар баланың аяқ астынан іш аймағында толғақ тәрізді ауырсыну және құсу пайда болды. Ауырсынуды басу үшін тізесін ішіне басып, басын төмен түсіріп жатуға мәжбүр.
Сұрақ: 1. Бұл науқасқа қандай алғашқы көмек көрсету қажет.
2. Қандай көмек істеуге болмайды?
Есеп №4. 9 жасар бала ата-анасымен қонаққа барып 3 бөлік торт жеді. Үйге қайтқан соң баланың ішінде эпигастралды аймақта толғақ тәрізді ауырсыну пайда болды. Жеген тамағын 2 рет құсып тастады. Қараған кезде балада терінің бозаруы, жабысқақ, мұздай тері, тілінде жабынды байқалады.
Сұрақ. 1. Баланың жағдайы нашарлауын немен байланыстыруға болады?
2.Жедел жәрдемді қалай көрсетесіз?
Есеп №5. 11 жасар қызбалада құрсақ қуысындағы ауырсынуға бірнеше рет шағымданған, мектептен қайтқаннан соң бірден құсқан құсықтың түсі «кофе түстес».
Сұрақ. Балаға алғашқы қандай көмекті көрсетеміз?
Есеп №6. 13 жасар бала 12 елі ішек ойық жарасымен ауырады, бірнеше рет стационарда ем қабылдаған. Таңертең сабаққа барар алдында күңгірт түсті сұйық нәжісті байқаған. Балада әлсіздік, басының айналуы, құлақта шудың естілуі болған.
Сұрақ. 1. «Мелена» себебі неде?
2. Алғашқы көмек қалай көрсетіледі?
14 Тарау.
БАЛАЛАРДАҒЫ ЗӘР ТҮЗУ МЕН ЗӘР БӨЛУ МҮШЕЛЕРІ ЖҮЙЕСІНІҢ АНАТОМИЯЛЫҚ-ФИЗИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Бүйректің басты функциялары:
- организмдегі сұйықтық көлемін және осмосты белсенді заттар концентрациясын бір деңгейде ұстауды реттеу( волюмрегуляция осморегуляция).Бүйректің бұл функциялары артериальдық қысыммен ағзалардағы қан айналысына тығыз байланысты болғандықтан оны циркуляторлы гамеостаз дейді:
-ион қалыптылығын реттеу (ионорегуляция);
-қышқыл негізін жағдайын реттеу( ҚНЖ);
-метаболизмнің соңғы өнімі мен экзогенді түскен заттардың және дәрінің бөлінуі( экспираторлы);
-энергия мен сұйықтық құрамының тұрақтылығын сақтау ушін, белок, көмірсу,май метоболизмдеріне метаболизмді);
- артериалдық қысымды (ренин), эритропоэзді( эритро-поэтин), кальций метоболизмін реттейтін биологиялық активті заттар мен гормондар синтезіне қатысу.
Зәр мүшелері ұрықтық кезеңнең пайда болып, даму үстінде үш сатыдан өтеді: I-ші саты пронефрос 3-ші аптадан басталады. 2-ші саты - мезанефрос 4-ші аптада, прнефростың орны пайда болады.Мезанефростың алғашқы өзекшелері азот өнімдерін бөліп шығарады.6-7 аптада мезанефроспен мезодермадан метанефрос 3-ші сатысы немесе тұрақты бүйрек пайда болады. Бала туылар кезінде де бүйрек, зәр шығару жолдарының құрылуларымен мен жетілулері толық бітпейді.Бүйректің пайда болуы мен орын ауыстыру процестерінің бұзылуынан біраз аномалиялар болады:
1.Бүйрек санының бұзылуы гипоплазия , үшінші қосымша бүйрек, таға тәрізді бүйрек;
2.Бүйрек орналасуының ақаулары дистонияның әр түрлі варианттары;
3.Бүйрек құрылысының ақаулары поликистозды бүйрек, солитарлы кисталы бүйректер, көп кисталы бүйрек.
Одан басқа зақымдалған орнына қарай зәр ағзалары дизэмбриогенезінің клиникалық варианттарын бөледі.Олар:
1.Органдық дизэмбриогенез бүйрекпен зәр жолдарының ақаулары, Бұл ақауда пиелонефрит немесе интерстициальді нефрит даму қаупі бар;
2.Жасуша мен жасушааралық қатынастардың бұзылулары( тұқымдық нефритте);
3.Субклеткалы мембрана транспортының патологиясы дисметаболизмді нефропатияға ,уролитиазиске соқтырады.
Нәресте бүйрегінің құрылысы эмбриональді уақыттағыдай бөлекшелерден тұрады және ирек арналары мен қыртысты қабаты жөнді жетілмеген.Бала тек 2-4 жасқа жақындағанда бүйректің анатомиялық құрылыстарының бейнесі ересек адамдардың бүйректеріне ұқсайды.Бүйрек ретроперинатальді кеңістіктің жоғарғы бөлігінде орналасады.
Жаңа туған сәбидің бүйрегінің ұзындығы 4-4,5 см,ені 2,5-2,7 см, жуандығы 2-2,3 см.Бір жасқа жақын оның аумағы екі есе 13-15 жастағы балада 7 есе үлкейеді.
Нәресте бүйрегінің орта салмағы12 гр, бір жаста ол үш рет, он бес жаста он рет өседі. Балалардың сол жақ бүйрегі оң жақ бүйрегінен жоғары орналасқан. Бүйректің төменгі шеті 4-5 бел омыртқа тұсында, ал жоғарғы шеті 11- ші кеуде омыртқасымен 1-ші бел омыртқасының арасында болады.
Бүйректің тостағаншасының анатомиялық және физиологиялық ерекшеліктері болмағанымен олардың эластикалық талшықтары нашар дамыған. Жаңа туған сәбидің бүйректің тостағаншасының сыйымдылығы 05-15 см3 әрбір 3 жылда 1 см3 үлкейіп отырады 11-15 жаста 6-8 см3 жетеді.
Зәр аққыштардың ұзындығы жаңа туған нәрестеде см ге дейін ұзарады.Баланың зәраққышы жақсы дамыған, ол белдің тұсында.
Қуық. Баланың қуығы ересек адамдарға қарағанда жоғарғы орналасқан.Ет талшықтары мен эластикалық талшықтары нашар жетілген. Нәрестенің қуық сыйымдылығы 30-50 мл, 1 жаста -200 мл, 10 жаста 600-900 мл.
Зәр шығаратын үрпі ер балада қисықтау келеді; туылған кезде оның ұзындығы5-6 см ге тең, жастары 13-14 ке келгенде 12-13 см дейін ұзарады.
Жаңа туған қыз баланың үрпісі1-3 см -ге тең, ал 13-14 жасқа жеткенде3-5 см ге дейін өседі.
Ер балалар үрпісінің ерекшелігінің бірі оның қуысының бірыңғай еместігі; бірде кеңіп, бірде жіңішкеріп отырады. Физиологиялық тарылуы бар тұстар: олар ішкі сфинктер , жамбас қуысынан шығар кездегі тарылу және үрпінің сыртқы тесігі.Морфологиялық ерекшеліктері дәнекер тоқымасы және ет талшықтары әлсіз жетілген, ал кілегей қабығы жақсы жетілген.Сол ерекшеліктерге байланысты зәр жолдарының қабынуы, оларға микробтардың түсуі басқа ағзалармен салыстарғанда жиілеу болады, әсіресе қыз балаларда.Үрпі каналының көрсетілген ерекшеліктерін көбіне балаларға катетеризация немесе цистоскопия жасағанда ескеруге тура келеді.
Бірінші күндері нәрестенің зәрі өте аз шығуы мүмкін.Ол зәр қышқылы тұздарының көбейіп кетуінен болатын зәр қышқыл инфаркті.Бұл диагнозды жаялыққа түскен қызыл қоңыр түсті дақтан аңғаруға болады.Жаңа туған нәрестенің тамақтандырылуы дұрысталып ,жөндеп сусындатылғаннан соң бұл белгі өзінен өзі еш ем қолданылмай ақ кетеді.(зәр қышқылдарының шайылуынан).
Бүйректің функционалды морфологиялық бірлігі болып нефрон есептеленеді.Әрбір бүйректе 1 миллонға жуық нефрон бар Нефрон Мальпигиев шумақтары мен түтікшелерден тұрады.Нәрестеде бұлардың морфологиялық құрылымы жетілмеген.Шумақтар несеп түзеді.Сүзу арқылы алғашқы зәр пайда болады.Нәрестенің шумақ фильтрациясы төмен.Нефронның түтікшелерінде электролиттердің белсенді қайта сорылуы ( реабсорбциясы )мен кейбір заттардың секрециясы қатар жүреді.
Жас сәбилерде денедегі қышқылды сілтілі жағдайды бүйрек арқылы реттеу дұрыс жетілмеген.Сондықтан әр түрлі ауруларда ацидоз пайда болады.
Жас нәрестелердің бүйрегінің концентрациялау әрекеті де онша жетілмеген ,сол себепті олардың зәр сапасы жағынан да ересек балалардың зәрінен өзгеше.Мысалы: баланың бір жасында зәр тығыздығы 1002-1008-ге дейін болады,2-3 жасында 1010-1018- ге дейін көтеріледі.Жаңа туылған нәресте тәулігіне 20-25 рет зәр шығарады,емшек жасындағы сәби 15 ретке дейін 3-3 жастағы бала 10 рет ,ал мектеп жасындағы бала 6-7 мәрте дәрет сындырады.Жас нәресте орта есепппен отырғанда мл зәр шығарса емшек жасындағы бала 50-100 мл, 5 жасар бала100-200 мл, ал 10 жастағы бала 200 ден 300 ге дейін шығарады. Шамамен тәулігіне шығарылатын зәрдің мөлшерін мына тұжырыммен есептеу қолайлы:
Х=100 х /n+5/;
n-баланың жасы.Бұл тұжырым10 жасқа дейінгі тәуліктік зәрінің мөлшерінің орта есеппен өлшеуге тиімді.Негізінен, тәуліктік зәрдің көлемін өлшеп шығаруға үшін төмендегі тұжырым дұрыс:
S
1,73m2 |
Бұл жерде баланың бүкіл дене бетінің аймағы м2 алынған.
Зәр жасайтын және зәр шығаратын мүше жүйесін тексеру тәсілдері.
Анамнез:Сұрап білу тәсілін қолдана отырып ,ең алдымен аурудың тәулігіне қанша көлемде зәр шығаратынын анықтайды.Бала қанша рет зәр шығарады және дәрет сындырғанда ауырсыну бар ма жоқ па? Егер ондай белгілер бар болса ,олар қай уақыттан бері болады? Анамнезді жиыстарған кезде көңіл бөліп сұрайтыны, бұл жағдайға не себеп болды? Балаға егілу жасалынды ма ?Немесе жәншау ,баспа және тағы басқа вирусты, микробты жұқпалы балалар ауруларымен ауырды ма, ауырмады ма?
Қарау.Бүйрек ауруларына тән белгінің бірі —баланың шамадан тыс бозаруы және бетінің көлкілдеп ісуі. Ісік кейде кеудеге де немесе одан да төмен жайылуы мүмкін, ол көбінесе нефроздық синдромда немесе гломерулонефриттің нефротикалық компонентінде байқалады.
Ауруды қараған уақытта оның ішінің аумағына көңіл бөледі. Ішке сұйықтық жиналғаңда (асцит) іштің көлемі өседі. Осындай белгілерді көрген бетте балалың қан қысымын өлшейді, себебі гломерулонефритте өте жиі қан қысымы көтеріледі. Ал ауру баланың жүрегін тыңдағанда жүрек ұшында
1-ші үннің күшейгенін, аортада ІІ-ші үннің акцентін естиді.
Палъпация Пальпация әдісін қолдану үшін баланы аш қарынға қырынан жатқызған қолайлы. Сол қолды ХІІ қабырға тұсынан омыртқаның астынан жүргізіп оң қолды ішінің үстіне қояды.Оң қолмен іштің қуысыныңартқы. қабырғасына дейін жылжытып бүйректі іздейді. Сол қол оң қолға көмекші, онымен бүйректі алдына карай оң қолға тигенше итереді. Сөйтіп бүйректің төменгі ұшын іздейді, бүйректің беті тегіс немесе бұдыр ма, тығыз бабосаңдау ма соны анықтайды. Бүйректен соң баланың қуығын пальпациялауға тырысады. Жас баланың қуығы сопақша тығыз және беті тегіс болып сезіледі.
Перкуссия. Перкуссияны кіндіктен бүйірге қарай жүргізеді. Іштің қуысындағы ісіктер перкуссиялық дыбыстың өзгеруімен, доғалданып, қысқаруы арқылы білінеді.
Бүйректің өзінен шығатын аурулардың көбісін Пастернацкий белгісі арқылы былай анықтайды: бүйірге бір қолды қойып, екінші қолдың қырымен бүйрек тұсын ұрады. Белгіні анықтауға дейін жене кейін зәрдің жалпы анализін тексереді. Егер бүйректерде кесел болса ұрған жерлеріңде ауырсыңу, зәрде патологаялық элементтер пайда болады. Саусақты кіндік тұсына қасағаға қатарластыра қойып, іштің ортаңғы сызығымен жоғарыдан төмен қарай перкуссиялау арқылы қуықтың жағдайын анықтайды.
Бүйректің функциональдық жағдайын тексеретін тәсілдер. Ең көп тараған Зимницкийдің байқауы арқылы зәрдің тығыздығы мен мөлшерін анықтайды. Бұл әдістің жақсы жері ауру әдеттегідей тамақ ішіп және сусындап отырады. Сондықтан ол байқауды ауруханаға жатқаннан соң 3 күннен соң жасайды. Ертеңгілік зәрден (сағат 9-дан келесі күннің таңғы 6 -на дейін) зәрді әрбір 3 сағат сайын бөлек ыдыстарға жинайды, бәрі 8 ыдыс болады. Оның алдыңғы 4 бөлігі күндізгі зәр, соңғы төртеуі түндікі болады. Тәуліктік ішкен сүйықтықты есептейді.
Қалыпты жағдайда тәуліктік зәрдің 2/3 бөлігі күндіз, ал 1/3 түнде шығарылады. Егер түнде зәр көп бөлінсе никтурия деп аталынады. Баланың бүйрегі аурудан сау болса тәулік бойы ішкен сұйықтық 75-80 проценті зәр, күйінде шығады, ал одан 20 пайыздан кем шықса олигурия деп,ал артық шықса полиурия деп айтылады. Полиурия қантты және қантсыз диабетте, ісіктің тарау кезінде байқалады. Олигурия сұйықты аз ішкенде, баланың қызбасы көтерілгенде немесе іші өтіп құсқанда және бүйректің қызметі нашарлағанда байқалады.
Зимницкий байқауын қолданғанда әрбір зәр бөлігінің меншікті салмағы өз алдына анықталады. Тәулік бойына зәрдің меншікті салмағы мөлшеріне оның ішкен астың құрамына сәйкес өзгеріп отырады. Зәрдің мөлшері көбейсе төмендейді, зәр мөлшері азайса жоғарылайды. Бір жасқа дейінгі бала зәрінің меншікті салмағы 1002-1007, 3-6 жаста 1012-1020, ал 10-12 жаста 1011-1025. Зимницкий байқауында зәрдің ең төмен және ең жоғары меншікті салмақтарының айырмашылығы 20-дан кем болмауы керек. Сонда ғана бүйректің концентрациялау қызметі қалыпты жағдайда депайтылады. Зәрдің меншікті салмағының төмендеуін (1002-1005) гипостенурия деп атайды. Ол суды көп ішкенде, ісік тарағанда, қантсыз диабетте және бүйректің созылмалы қабынуының әсерінен бүйрек кызметінің нашарлағанында байқалады. Зәрдің меншікті салмағы 1025-1030-дан жоғарылағанда гиперстенурия деп атайды. Гиперстенурия ауаның температурасы көтерілгенде суды аз ішкенде, зәрдін құрамында белок пен қанттың және тұздардың көбеюі салдарынан болады.
Бүйректің кызметін тексеретін тәсілдің ішінде ең бір маңыздысы бүйрек шумақтарының сүзу қасиетін байқау. Ол үшін клиренсі анықталады. Клиренс - деп плазманың бір уақыт бірлігінде белгілі бір заттан тазаруын атайды. Көбіне креатинин клиренсі анықталады.
бұндағы С- креатинин клиренсі немесе шумақтың сүзілісі; И-зәрдегі креатининнің концентрациясы; Р- плазмадағы креатининнің концентрациясы; V-минуттық диурез (мл есебімен). Бала ертеңгі сағат 7-де дәрет сындырған соң, күндізгі сағат 10-ға дейін 300-400 мл су ішеді. Сол уақыттың зәрін жинап, оның минуттық диурезін есептейді. Сонымен қатар тамырдан қан алып, плазмадағы креатининнің көлемін анықтайды. Эндогенді креатинин клиренсі жаңа туған балада 10 мл/мин, 6 айлық балада 55 мл/мин, ересек адамдарда 100 плюс –минус20 мл/мин-ке тең жене ол кешке қарай жоғарылап, таңертең төмен түсіп тұрады.
Бүйректің азот бөлу қабілеті қалдық азот және оның компоненттерінің (мочевина, креатннин және т.б.) мөлшері бойынша бағаланады. Жаңа туылған нәрестеде алғашқы 2-3 тәулік бойынша қалдық азоттың мөлшері 50 ммоль/л-ге тең. Мектеп жасындагы баланың зәрінде қалдық азот 18 ммоль/л, ал оқушылардың зәрінде 20 ммоль/л-ге тең болады.
Зәрдегі белокты анықтау. Қалыпты жағдайда тәуліктік зәрдегі белоктың деңгейі 0,133 г/л-ге дейін деп саналады. Зәрдегі белоктың ұлғаюын мынандай себептерден соң ұшыратуға болады:
1.Организмге шамадан тыс физикалық күш түскенде (спорт, т.б.);
2.Баланың денесі тоңғанда немесе қызынғанда;
3.Ортостатикалық лордозда (көбіне жасөспірімдерде). Ортостатикалық альбуминурияны патологиядан ажырату керек. Ол үшін бала тізерлеп, бүгілген екі қолымен арқасына таяқ ұстап 30 мин. тұрады. Зәрдегі белоктардың деңгейін сынаққа дейін және кейін салыстырады.
Көлемдік әдістерге : Печипоренко, Каковский-Аддис тәжірімдемелері жатады (11-кесте)
Бүйректің организмдегі қышқылы-сілтілік тепе-теңдікті реттейтін қызметін "микроаструптың" көмегімен анықтайды. 3 жасқа дейінгі балада стаңдартты бикарбонат 18-20, 5 ммоль/л-ге тең. Зәрдің рн қалыпты жағдайда одан төмен болмауы қажет.
Бүйректі және зәр жолдарын тексеруде аспаптық әдістердің де маңызы зор. Көбіне қолданылатын әдіс ол рентген сәулесімен тексеру тәсілдері: экскреторлы урография кезінде вена тамырына контрасты заттарды енгізу арқылы, оның бүйректен бөліну мөлшеріне, тостаған- астау жүйесінің архитектоникасына, зәр аққыштардың жағдайына қарап диагноз қояды. Цистографиякезінде контрасты затты қуыққа жіберу арқылы қуық-зәр аққыш-астау рефлексін, қуықтың ісігін, не болмаса басқа да ақауларын байқауға болады.
Эхография-ультрадыбыспен тексеру. Бұл тәсілмен бүйректің жиектерінің тегістігін, мөлшерін, тостаған-астау жүйесінің көлемін, бүйректің ұзындығы мен көлденеңін, қалыңдығын өлшейді. Нефробиопсия деп бүйрек паренхимасының морфологиялық жағдайын тексеретін әдісті атайды. Бұл әдіс басқа тәсілдер мен диагнозды анықтау қиындағанда ғана пайдаланылады.
11-ші кесте
Сау балалардың зәр тұнбасындағы жай денелер қалыпты саны.
Жай денелер |
Әдістер, автор бойынша |
Қалыпты көрсеткіштер |
Лейкоциттер |
Жалпы анализ
Каковский-Аддис
Нечепоренко Амбурже |
0-2-5 көру аймағында ұлдарда 0-2-5-8-көру аймағында қыздарда 2000000 дейін тәуліктік зәрде 2000 дейін 1 мл. зәрде 2000 дейін 1 мл. зәрде |
Эритроциттер |
Жалпы анализ Каковский-Аддис
Нечепоренко Амбурже
|
3-1 көру аймағында 1000000 дейін тәуліктік зәрде 1000 дейін 1 мл. зәрде 7500 дейін 1 млн-н зәрде |
Цилиндрлер |
Жалпы анализ Каковский-Аддис Нечепоренко
|
20000 дейін тәуліктік зәрде еркектерде |
Ультрадыбыс аппараты арқылы бүйректің және жоғарғы несеп жолдарының жағдайын тексеруге болады. Ультрадыбыс туа болған ақауларды, тас, ісік, т.б. табуға көмектеседі. Қажет болған жағдайда ауруды дәлелдеу үшін экскреторлық урография өткізіледі.
Цистография-коптраст зат қуыққа енгізіліп, рентген сурет жасалады. Қуықтың формасы, рефлюкс (зәрдің теріс көтерілуі) бар екендігін анықтайды.
Цитоскопия- цитоскоппен уролог қуықтың ішін қарап зерттейді.
Радиоизотопты әдістер-Рентгенография және динамикалык нефросцинтиграфия әдістері бүйректің қызметін патологиялық процесстердің даму барысын бақылауға көмектеседі.
Ангиография- бүйрек қан тамырларын тексергенде қолданады.
Пневморен- бүйрек тұрған жерге оттегі кіргізіп рентгенге түсіру. Бүйректің контурын, бүйрек үсті бездерді тағы басқа іш қуысы артындағы туындылар анықтау үшін қолданылады.
Биопсия-бүйрек тіндерін микроскоп арқылы тексеру. Ол сирекқолданылады.
Бүйрек несеп жолдарының зақымдалу синдромдары.
Ісіктер. Бүйрек ісіктері бетте жұмсақ жылжымалы, таңертеңгілікте болады. Бастапқы кезде баланың беті, көз айналасы "қалқиды". Ісік бүкіл денеге тарайды, ауыр жағдайда сұйықтық ішкі қуыстарда кеуде, тіпті жүрек қабында да жиналуы мүмкін. Аурудың терісі әсіресе беті бозғылт (спазма, анемия) гломерулонефриттегі ЮГА (юкстагломерулярлы аппараттың зақымдалуынан болады. Гломерулонефритге өте ауыр гипертензиялар (200 мм с.б. және одан жоғары) сирек кездеседі. Оған көбіне орташа гипертензия (160-130 мм с.б.), төменгі диастолалық қысымның жоғарылауы және пульстық қысымның азаюы тән. Өте жоғарғы, қатерлі гипертензия ұзақ болғанда реноваскулярлы гапертензия, іштен туылған бүйрек гипоплазиясы, феохромоцитома, пиелонефриттегі бүйректің екіншілік бұзылуы сияқты ауруларды іздеген жөн.
Ауыру синдромы.Баланың белі және іші ауырады. Белдің сыздап ауыруы бүйрек капсуласынын созылуынан, несеп жолдарының қысымының көтерілуінен болады. Ауырсынулар негізінен пиелонефрит пен зәр жолдарының кабынуына тән гломерулонефриттс ауырсыну белгілері сирегірек кездеседі. Ауырсыну бүйрек ауруларының ауыр - жеңілдігін сипаттамайды.
Бүйрек қызметінің бұзылыстары:дизурия,поллакиурия. поллиурия, олигоурия, анурия, никтурия.
Зәр синдромдары:протеинурия, гематурия, лейкоцитурия, цилиндрурия, бактериурия,пиурия
Физиологиялық протеинурия (бүйректен тыс): ортостатикалық, безгектік альбуминериялар, марштық, алиментарлық протеинурия. Аурудың басында альбуминурия (түтікшелер) зақымдалғанда,ал асқынғанда шумақтың зақымдалуынан ірі молекулярлық глобулиндер пайда болады.
Лейкоцитоурия-несеп жолдарының микробты қабынуына тән белгі (пиелонефрит, пиелит,цистит, уретрит несеп жолдарының инфекциясы, бүйрек туберкулезі, тас ауруы). Гидронефроз да лейкоцитоуриямен сипатталады. Протеинуриялы лейкоцитурия қабыну процесстерінде байқалады.
Протеинурия- деп реттік зәрдегі белоктың 0.033 промильден аса көбеюін айтады. Бүйректік және бүйректен тыс протеинурия болады. Бүйрек протеинуриясы бүйрек шумақтарының мембраналары зақымдалып зәрге ірі немесе түтікшелерде шумақтардан өткен майда белок молекулаларының кері сіңрілуі( реабсорбция) бұзылғанда болады.
Бүйректен тыс протеинурия-бүйрекке лейкоцит немесе эритроциттер түсіп, олардың белокқа ыдырауы себебінентуындайды.
Протеинурияның дәрежесін ажыратады жеңіл немесе интермиттірлі протеинурия- тәулігінене 0,5г/м2 -ден аз, орташа немесе аз протеинурия 0,5-1,0 г/м2 тәулігіне, ауыр протеинурия-нефротикалық синдромға тән, тәулігіне 1,0г/м? -ден көп.
Пиурия немесе лейкоцитурия- деп зәрде микроскоппен қараған кезде 5-6-дан жоғары лейкоциттер көрінгенде айтады. Ол белгі көбіне зәр жүйесінің қабынуынан туады. Пиурия- зәрдегі өте көп лейкоциттер, ірің.
Гематурия-зәрде эритроциттердің кездесуі. Гематурия гломерулонефритте және зәр жолдарынан тас жүргенде, немесе ісік болғанда байқалады.
Цилиндрурия-зәрден цилиндрдің табылуы. Протеинурияда бүйректің түтікшелерінен өткен белок зәрменен гиалинді ақ цилиндр болып шығады.
Бактериурия- бактериалардың зәрді микроскоппен қарағандағы көрінуі, 1 мл. зәрде 10000-нан аса микроб табылса, онда ол ауру тудырмайды деп есептелінеді. Егер 1 мл. зәрде 100000-нан коп микроб шықса онда ол бактерурияның патологиялық мәні бар деп санау керек.
Бүйректің қызметінің нашарлауы (жетіспеушілігі) организм гомеостазының бұзылуынан болады. Жедел және созылмалы бүйрек жетіспеушілігі болып 2 түрге бөлінеді. Жедел бүйрек жеткіліксіздігі (ЖБЖ)-әртүрлі аурулардың белгісі болуы мүмкін. Олар-сепсис, гемолитикалық ауру, гломерулонефриттер. Бүйрек жетіспеушілігінің негізгі белгілері: анурияға жалғасатын олигурия, шөл пайда болады, құсады, аурудың тыныс алуы бұзылады. Қандағы азоттың, кальцийдің, натрийдің деңгейі шамадан тыс жоғарылайды.
Созылмалы бүйрек жеткіліксіздігінің ( СБЖ)-3 сатысы болады:
I сатысында-бүйректің концентрациялау мүмкіндігі шектелмеген, сондықтан клиникалық белгілер біліне қоймайды, бірақ бүйрек шумағындағы сүзілу минутына 60 мл-ге дейін төмендейді. Сондықтан бұл сатыны компенсацияланған кезең деп те атайды.
II сатысында-бүйректің концентрациялау мүмкіндігі біраз азаяды: қалдық азоттың мөлшері 60 пайызға жетеді. Клиникалық кейбір белгілер пайда бола бастайды. Олар-шөл, полиурия.
ІІІ сатысында-бүйректің барлық қызметі жарамсызданады, оның концентрациялауға күші жетпейді, сондықтан зәр құрамы жағынан плазмаға жақын. Қанда натрийдің деңгейі төмен, шумақтағы сүзілу өте төмен немесе жоқ. Қандағы азоттың деңгейі өте жоғары, уремияның белгілері шығады.