3.2 Жағайландыру сүзгісі

Пульсті токты жадағайландыру үшін конденсаторды пайдалу өте қарапайым, тиімді әдіс болып саналады. Бұл әдіс кең тараған. Конденсатор пульсті токты жақсы жадағайландыру үшін мына шарт

орындалу керек:

мұндағы  ω_n дегеніміз – пульстің жиілігі. Конденсатордың сыйымдылығы неғұрлым үлкен болуы тиіс. Ал, жүктеменің кедергісі диодтық кедергісінен анағұрлым үлкен болуы керек. Түзеткішке кернеу алғаш берілген уақытта алғашқы оң таңбалы жарты период коденсаторды сол кернеудің шамасына жуық мәнге дейін зарядтайды. Бұл уақытта диодтағы кернеу тура болғандықтан, диод арқылы ток өтеді. Ал келесі сәтте, диодтағы кернеу кері болған уақытта диод арқылы ток жүрмейді де, конденсатор жүктеме арқылы разрядтала бастайды. Бірақ конденсатордағы кернеу бірден төмендемейтіндіктен,   өзіне қалған кернеуді төмендеп бара жатса да жүктемеде біраз уақыт ұстап тұра алады. Ал ендігі сәтте келген оң таңбалы жарты период конденсаторды тағы зарядтайды, және осылай жалғаса береді де, конденсатордағы кернеу жоғарлай түседі. Себебі – конденсатордың заряды тез көтеріледі, өйткені түзеткштің ішкі кедергісі R_i  өте аз. Ол ішкі кедергі диодтың өзінің кедергісі  R_д  мен трансформатордың екінші ораманың  R₂ кедергілердің қосындысына тең. Ал конденсатордың зарядталуы зарядталуға қарағанда әлдеқайда жайырақ, өйткені жүктеменің кедергісі салыстырмалы түрде өте үлкен. Активті кедергісі бар тізбектегі конденсатордың зарядталуы және зарядталу жылдамдығы уақыт тұрақтысы арқылы сипатталады. Ол уақыт тұрақтысы зарядталу және зарядталу ұзақтығын анықтайды. Біздің жағдайда τ_зар=R_i C  және  R С. Ал R_i << R_, сондықтан да  τ_зар << τ_зар. Оның үстіне, әдетте τ_зар >> T_n  ,   яғни, τ_зар  пульстің периодынан әлдеқайда үлкен. Ол дегеніміз токтың бір импульсінен екіншісіне дейін конденсатор тек аз ғана зарядталып үлгереді. Конденсаторға заряд келген уақытта (зарядталу) оның кернеуі трансформатордан берілген кернеудің амплитудалық мәніне жуық болады дедік. Ал оның зарядталуы аз ғана мәнде болуы себебі, тұрақталған режимде конденсатордағы кернеудің орташа мәні трансформатордың екінші орамынан  шығатын  E_m кернеудің іс жүзіндегі мәнінен артық болады. Конденсатордағы кернеу оған келетін кернеудің амплитудалық мәніне жақын, шамамен (0,8÷0,95) E_m, тіпті одан жоғары болады. Пульстік р коэффиценттің формуласы:  р≈1/(πƒ_nCR).

3.3 Көбейткішті күшейткіштер

 Әрбір үйдегі теледидарларда және де кұрылғыларда кездесетін көбейткіш (умножитель) деген құрылғы бар. Ал сол көбейткіштің кұрылысы мен жұмысының қандай екенін қарастырайық. Көбейткіш деп біз кернеуді жоғарылататын аспапты айтамыз. Бірақ мұнда трансформатордағыдай ешқандай жүрекше, орам деген жок. Сонда ол кернеуді  қалай жоғарылата алады? Төмендегі 1.8 -суретке қараңдар да, айтылған сөзді мұқият бақылаңдар.

Алғашқы жарты периодта Д₁ диоды аркылы С₁ конденсаторы шамамен алғанда трансформатордың і екінші орамының амплитудалық мәніне дейін зарядталады (1.8а-сурет). Екінші жарты периодта тура кернеу Д₂ диодында болады да, сол арқылы енді С₂ конденсаторы зарядталады. Бұл С₁ және С₂ конденсаторлары тізбектей жалғанған,сол себепті де ол екеуіндегі қосынды кернеудің шамасы шамамен алғанда трансформатордың екінші орамынан шығып тұрған кернеудің екі еселенген мәніне тең болады.Дәл осындай максималды кері кернеу әрбір диодта да болады. Осы екі конденсатордан зарядталуымен бірге R жүктемесі&nbs арқылы олардың разряды да жүреді. Ол дегеніміз конденсаторлардағы кернеу де төмендеді деген сөз.

ҚОРЫТЫНДЫ

Алғашқы өндірістік лампалы ОК (1940 ж)екілік триодтың қосындысында орындалды, оның ішінде октальді іргелі корпустың ішінде жеке құрылымды жинақ ретінде қолданылды. Видлармен проектіленген алғашқы қол жеткізілген интегралды ОК 1965 жылы шығарылды, оның шығуымен оның бағасы 10$ төменге түсті.Бірақ тұрмыста қолдануда қымбат болғанымен көпшілік өндіріс автоматика және сол сияқты азаматтық есептер үшін қол жеткізу мүмкіндігі болды.

Жұмыс істеу принципі бойынша операциялық күшейткіш қарапайым күшейткішке ұқсас болып келеді. Қарапайым күшейткіш сияқты ол кіріс сигналының кернеу мен қуатын күшейту үшін қолданылады. Бірақ та, қарапайым күшейткіштің қасиеттері мен параметрлері толығымен оның сұлбасымен анықталса, операциялық күшейткіштің қасиеттері мен параметрлері көбінесе кері байланыс тізбегі праметрлерімен анықталады. Операциялық күшейткіштер нольдік орын ауыстуруын және шығыс кернеуін

кіріс кернеудің нольдік мәнінідегі тұрақты ток күшейткіші сұлбасы бойынша жүзеге асырады. Сонымен қатар олар үлкен күшейту коэффициенттері, жоғары кіріс және төмен шығыс кедергілермен сипатталады. Ертерек мұндай жоғары сапалы күшейткіштер тек қана математикалық операцияларды : суммалау және интегралдау үшін аналогты есептеу құрылғыларда қолданылатын. Операциялық күшейткіш деп аталуы осыдан.

Белгілі бір салада қолданылуы керек кезде, қандай операциялық күшейткіштің қажет екенін анықтау үшін оның негізгі сипаттамаларын білу жеткілікті.

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. «ПУЭ» Москва,Энергия 1965

2. Правила устроиства электроустановок – М : Глав. Гос. Энергонадзор Россий,1998

3. ПТБ при эксплуатаций электроустановок

4. Андреев В.А Релейная защита и автоматика систем электроснабжения.Высшая школа,1991

5. А.А Федоров, Г.В Сербиновский:«Өндірістік кәсіпорындарды электрмен қамту жөнінде Анықтама құжаттары»

6. Астахов Ю.Н Вайнштейн Г.М и др. В мире энергетики. М.1997

7. А.Боровиков,В.К.Косарев,Г.А.Ходот:«Электрлік тораптар мен жүйелер»,Москва,Госэнергоиздат,1963

8. Беляева Е.Н Как рассчитать ток короткого замыкания – М Энергоатомиздат,1983

9. Барзам А.Б Системная автоматика – М : Энергоатомиздат,1989

10. Васильев А.Н и др. Электрическая часть станций и подстанций. Энергоатомиздат,1990

11. Лапкин Б.Ю Электроснабжение промышленных предприятий и установок. М. Высшая школа, 1981

12. Крупович В.И, Ермилов А.А, Трунковский Л.Е Проектирование и монтаж промышленных электрических сетей.

13. Неклепаев Б.Н, Крючков В.С Электрическая часть станций и подстанций: Справочные материалы для курсавого и дипломного проектирования. М. Энергоатомиздат,1989

14. Федосеев А.М Релейная защита – М : Энергия,1976

15. Рожкова Л.Д, Козулин В.С Электроснабжение электрооборудования станций и подстанций – М : Энергия,1976

16. Шабад М.А Расчеты релейной защиты и автоматики распределительных сетей – Л : Энергоатомиздат,1985

17. Муносеев Ю.А Электроснабжение промышленных предприятий – М:Энергия,1983

18. Дирацу В.С Коновалов П.И, Петренко Л.И и др. Электроснабжение промышленных предприятий. Киев,1994

.

бет