80.Ауыл шаруашылық еңбектегі кәсіби зияндылықтар.Ауыл шаруашылығындағы кәсіби зияндылықтар мен жарақаттанулар,ауыл шаруашылығының әр түрлі саласындағы жұмыстар мен байланысты аурулардың алдын алу.

Ауыл шаруашылығындағы әр түрлі өндіріс түрлері іске асырылады:әр түрлі өсімдік дақылдарының өндірісі,мал шаруашылығы,жөндеу жұмыстары ,біріншілік өңдеу,ал соңғы жылдары ауыл шаруашылық дақылдарынан өңдеу өнімдерін алуда іске асырылуда.Олардың көпшілігіне өнеркәсіптік өндірістен өзгешелігі бар өзіндік ерекшеліктер тән ,атап айтқанда далада жұмыс істеу ,негіздік жұмыстардың мезгілдік сипатта болуы ,ауыл шаруашылығы өндірісінің өзіне тән ерекшелігіне бағынатын жұмыс күнінің тәртібі ,жие болатын лимимттелен жұмыс уақытты адамға әр түрлі химикаттар мен топыраққа енгізілетін минералды тыңайтқыштардың әсер ету мүмкіншілігі ,әр түрлі биологиялық факторлар әсер етуінің жоғары қауіп қатері сияқты ерекшеліктер. Жарақаттанулардың алдын алатын міндетті шараларының бірі жұмысшылардың қауіпсізік техникасы сұрақтары бойынша сауаттылығы,үнемі жеке басты қорғайтын заттарды қолдану жатады.Бұл тұрғыдан жаңадан келгендерге қауіпсіздік техникасы жөнінде жұмысқа міндетті түрде кіріспе нұсқама ,сондай-ақ жұмыс істеушілерге кезеңдік нұсқама жүргізіп тұру айтарлықтай роль атқарады.

81.Кәсіптік уланулар және оның алдын алу шаралары . Өндіріс орындарындағы ауаның құрамындағы газ тәрізді заттарды зерттеу әдістері.Әмбебап газанализаторы арқылы жылдам анализдеу .

Кәсіби улануларды алдын-алу шаралары

Кәсіби уланулар алдын-алудың негізгі шараларына мыналар жатады: Өндірістің алғышарттық технологиясын қолдану (жабық цикл, автоматтандыру мен жалпы механизация, қашықтықтан басқару, өндіріс үрдістерінің үзілмеуі, операцияларды автоматты бақылау), ол адамның зиянды заттармен жанасуын шетке шығарады. Дұрыс технологиялық процестерде ШШМ-нен асатын зиянды заттардың мөлшерінің бөлінуіне жол бермейтін жабдықтар мен коммуникацияларды таңдау. Өндіріс алаңдарын, ғимараттарды, мәдени орындарды және жабдықтарды ұтымды жобалау. Зиянды заттарды қайта өңдейтін, технологиялық тастамалардан тазартатын және оларды кері қайтаратын, өндіріс шығындарын залалсыздандыратын арнайы жүйелерді қолдану. Бастапқы өнімдерде зиянды заттарды шектеу және өте зиянды заттарды, қауіптілігі аз заттарға ауыстыру. Жұмыс аймағы ауасының күйін бақылау мен қорғау құралдарын пайдалану. Жұмысшыларға қауіпсіздік техникасы мен бірінші медициналық көмек көрсету туралы нұсқау беру және үйрету. Мерзімді және алдын ала дәрігерлік тексеруден өткізу. Санитарлы-техникалық жабдықтар мен құрылымдарды дұрыс жобалау және оларды пайдалану (жылыту, желдету, орлау, т.б.). әр бір өндіріс бөлмелеріндегі жұмыс аймағы ауасындағы зиянды газдар, булар мен шаң мөлшерін семантикалық бақылау ұйымдастырылады. Санитарлық бақылау ұйымдары мұндай таңдалынатын бөлмелердің ауа сынамаларын анықтайды. Барлық бақылау құралдары қамтамасыз ету керек: 30 минут ішінде, 0,5 ШШМ деңгейінде (ағынды ауада-0,3 ШШМ) зиянды заттар құрамын тандау арқылы анықтау; ұ10 % аралықта өлшеулердің дәлдігін; басқа заттар бар болғанда, зиянды заттар құрамын ерекше анықтау; өлшеулердің қатесі ұ 25 % аспау керек. Газдануды талдаудың барлық әдістері негізгі үш топқа бөлінеді: зертханалық, жылдам, автоматты. Олар ауаның зиянды қоспалардың құрамы келесі физико-химиялық әдістерге негізделеді: фотометрлі зертханалық, люминисценттік, хроматографиялық, спектроскоптық, полярографиялық; жылдам колориметрлі, сызықты-колористикалық. Фотометрлік тәсіл боялған ерітінділердің жарықты жұту қабілетіне негізделген. Люминесценттік – кейбір заттардың жұтылған энергияны жарық сәулелері түрінде шығару қабілеті. Спектроскоптық – кейбір элементтердің температурасы 3500-4000°С вольт доғасының жалынында белгілі бір спектр сәулеленуін шығару қасиеті. Полярографиялық – сынап электродтары арқылы сынақталатын ерітінді электролизінде пайда болатын шекті диффузия тоғын өлшеу. Хроматографиялық – органикалық ерітінділерде газ қоспасы құрамының әр түрлі ерітулері. Колориметрлік – ластанған ауаны ерітінді арасынан, тазарту қағазы немесе түйірлі қатты сорбент арасынан өткізу және олардан алынған бояудың қарқындылығын үлгілі шкалалар бояуымен салыстыру жолымен өлшеу, сызықты-колористикалық – зерттелетін ауаны индикатор түтікшелері арасынан өткізу және боялған түйіршік бағанасының ұзындығын алдын ала даярланған, бұл ұзындықты зиянды қоспа шоғырлануынан тәуелділігін көрсететін шкалалар бойынша өлшеу. Ауа күйін талдайтын зертханалық әдістер нақты болғанымен, тез жүзеге аспайды. Бұл әдісті пайдалану үшін көп уақыт, мамандық иелері мен күрделі жабдықтар қажет, сол себептен олар көбінесе ғылыми-зерттеу жұмыстарында қолданылады. Автоматты әдістер бөлмелер ауасының зиянды заттардың құрамы туралы ақпаратты жылдам, дәл, әрі үзіліссіз алып тұруға мүмкіндік береді. Бірақ оларға да күрделі жабдықтар қажет, ол мұндай өндірісте тиімді болып табылмайды, сондықтан оларды көбінесе өрт пен жарылыс қауіпсіздігі процестерінде пайдаланады. Мысал ретінде ПГФ, СКВ-ЗМ, СГП-1 т.б. түрдегі газ белгілерді келтіруге болады, олар бөлмелердің ауасындағы қауіпті заттар ШШМ деңгейіне негізделеді де, бұл деңгей жоғарылаған жағдайда белгі береді және автоматты алдын-алу шараларын жүзеге асуын қамтамасыз етеді (өрт сөндіру, электр энергиясын өшіру, апат желдетуді қосу, т.б.) Өндіріс кәсіпорындары тәжірибесінде ең көп қолданылатын жылдам әдістері және олардың сызықты-колористикалық тәсілі ерекше орын алады. Себебі, оның арқасында салыстырмалы қысқа мерзімде (3-20 мин) жұмыс аймағы ауасындағы улы заттардың құрамы туралы жеткілікті дәл деректер алуға болады. Өндіріс жағдайларында бұл өте маңызды, өйткені ауа сапасын жылдам бағалауға және қажетті қауіпсіздік шараларын қолдануға мүмкіндік береді. Сонымен қатар бұл тәсіл жабдықтар мен қызметкерлерге талдау жүргізуді қажет етпейді. Ауа құрамын талдауда жылдам әдісінің сызықты-колористикалық тәсілі УГ-2 химия газ талдаушыларымен және ГХ-4 түрдегі газ анықтаушыларымен жүзеге асады. Төменде УГ-2 мен ГХ-4 арқылы жылдам әдіспен өндіріс бөлмелердің ауасында зиянды газдар мен булардың пайда болуын анықтау реті баяндалған. 82.Өндірістік улар, олардың жіктелуі . Әсер етуінің жалпы заңдылықтары.Қауіптілігі мен токсикалығын бағалау, гигиеналық нормалау қағидалары .

Өндірістік у — белгілі бір жағдайларда (мысалы жұмыс аумағы ауасы үшін шекті-рауалы концентрациясынан асып кеткен жағдайда), кәсіпорын қызметкерлерінің улануын туындатуы мүмкін, өндірістің бастапқы аралық, жанамалы немесе соңғы өнімі болып саналатын у.

Зиянды заттардың ағзаға әсер ету жағынан жіктелуі Ішкі топ Факторлар мен зат атаулары Улану белгілері 1 Жалпы токсикалық (иісті көмірсутегілер, олардың амидті және нитритті туындылары – бензол, толуолдар, ксиол, анилин, т.б.; сынап пен фосфор-органикалық қосындылар; хлорланған көмірсутегілер-дихлорэтан, т.б.). Жүйке жүйесінің бұзылуы, бұлшық ет сіңірлерінің сіресуі, сал (паралич). 2 Қоздырғыш заттар (қышқылдар мен сілтілер, хлор, фтор, күкірт пен азотты қосулар-фосген, аммиак, күкірт пен азот тотықтары, күкіртсутегі, т.б.). Демалу мүшелері, тері, көздің шылау қабық-тарының қабынуы. 3 Сенсибилизациялаушы заттар (сынаптың кейбір қоспалары, платина, альдегидтер, т. б.). Бұл заттарға жоғарғы сезімталдық, тері өзгерістері, қан аурулары, астматикалық құбылыстар. 4 Канцерогенді (полициклді иісті көмір-сутегілер— бензопирендер, бензантрацендер; таскөмір мен мұнайды қайта өңдеу өнімдері; иісті аминдер, асбест шаңы, т.б.). Қатерлі ісіктердің пайда болуы. 5 Мутогенді (этиленамин, уретан, органи-калық тотықтар, иприт, этилен тотығы, формальдегид, гидроксидаман). Ағзаның генетикалық аппараты және соматикалық жасушалардың зақымдалуы. 6 Репродуктивті (қайта өндіру) функцияға әсер етуші (бензол мен оның туындылары, күкірткөміртегі, хлоропрен, қорғасын, сүрме, марганец, улы химикаттар, никотин, этиленамин, сынап қоспалары, т.б.). Ұрпақтың пайда болу функцияларының төмендеуі. МЕСТ 12.1.007-76 "Зиянды заттар. Жіктеу және жалпы қауіпсіздік талаптарына" сай адам ағзасына әсер ету дәрежесі жағынан қауіптілік 4 класқа бөлінеді: Өте қауіпті заттар (бензопирендер, сынап, қорғасын, озон, фосген, гексохлоран, гидразин, хлор екі тотығы, бромды метил, никель карбонилі, т.б.); Қауіптілігі жоғары заттар (азот тотықтары, бензол, йод, марганец, жез, хлор, күкіртсутегі, ащы сілтілер, күкірт және тұз қышқылдары, кобальт пен оның тотығы, т.б.); Қауіптілігі орташа заттар (ацетон, ксилол, күкірт ангидриді, метил спирті, фенол, толуол); Қауіптілігі төмен заттар (аммиак, жанармай, сода, скипидар, этил спирті, көміртегі тотығы, т.б.). Адам ағзасына ену жолдары арқылы зиянды заттардың тигізетін әсері, мөлшерлері мен көрсеткіштеріне байланысты қауіптілік класы анықталады (2-кесте). Қауіптілік класын анықтау мәні ең жоғары қауіптілік класына сәйкес болатын көрсеткіш бойынша жүргізіледі. Зиянды газдар мен булардың ағзаға әсер етуінің гигиеналық бағасы Уланудың қандай да болсын түрінде зиянды заттардың әсер етуі мен дәрежесі олардың физиологиялық белсенділігімен (улылығымен) және шоғырлануымен (мөлшерімен) алдын ала белгіленеді.

Ө.у.токсикалық бағалау жұмыс орындарында заттардың рұқсат етілген әсер деңгейлерін шектеу жатады.Егер гигиеналық стандарттар дайынау мақсатында затты тереңірек токсикологиялық бағалау , оның ағзаға қауіптілігімен зиянды әсер ету сипаты туралы мәселе турса онда арнайы токси.зерттеу жүрг.

Гигиеналық нормативтерді орнату қағидалары:

Токс.зерттеулер, гигиеналық нормативтерді негіздеу, химиялық заттардың әсер ету табалдырықты болуы.

83.Өндірістік шаң, оның гигиеналық сипаттамасы. Шаң әсерінен туындайтын аурулардың алдын алу.Шаңды гигиеналық нормалау қағидалары. Жұмс алаңы ауасындағы шаң концентрациясын анықтау әдістері. Пневмокониоз қауіптілігін бағалау.

Өндірістік шаң-ауада калкып журетін , баяу конатын, өлшемі бірнеше ондаған мкм-ден жүздеген мкм дейін жететін қатты бөлшектер , яғни аэрозоль болып табылады, оның дисперсті фазасы –қатты бөлшектерде, ал дисперсті ортасы ауа. Ө.ш шығу тегі, түзілу тәсілі мен бөлшектерінің өлшемі б.ша жіктейд. Шығу тегі бойынша :бейорганикалық, орг, аралас .Орг.шаң жануар немесе өсімдік текті табиғи және жасанды –пластикалық массалар , резеңке .Металлургия өнеркәсібінде , химия және баска өндірістерді әр түрлі орг және бейорг шаңдардан тұратын аралас шаңдар түз.мүмкін. Түзілутәсіліне байланысты :дезинтеграция және конденсация аэрозольдерін ажыратады. Шаңның адам ағзасына әсер етуі оның қасиеттеріне : хим. Құрамына , физ-хим қасиетіне байл. Болады. Шаңның ауада қалқып жүру ұзақтығы мен тыыс жолдарына ену тереңдігі оның дисперстілігіне байл.болады. Шаңның әсерінен пайда болатын кәсіби спец. Аурулардың ішінде пневмкониоздар аса маңызды. Пневмокониоз –бқл өндіріс жағдайында белгілі бір құрамды өнеркәсіптік шаңның ұзақ уақыт әсер етуі нәт.п.б. және өкпеде фиброз дамуымен сип. Өкенің соз. Ауруы. Пнев.5 тобын ажыратады.

1.Минералды шаңнан п.б 2.Металл шаңынан п.б 3. Құрамында көмірі бар шаңнан п.б 4. Орг.шаң.п.б 5.аралас құрамды шаңнан п.б

Пневмокониоздардың ішіндегі ең қауіптісі , бос күйіндегі SiO2 , әсерінен туындайтын силикоз жатады.

84.Лазерлік саулелену. Қолдануы.Жұмысшыларга әсер ететін негізгі және қосымша факторлар . Алдын алу шаралары . ЭМС жиілігін өлшеу және бағалау әдістері. Лазерлік сәулелерді өлшейтін аспаптардың жұмыс жасау қағидалары.

Лазерлер –медицинада ,өнеркәсіпте , әскери және ғарыш саласында және тіпті шоу-бизнесте де колд. Лаз. Адам ағзасына әсері өте күрделі. Ол лазерлік сәул. Параметріне байланысты болады. Толкын узынд. Сәулелену қуаттылыгына , әсер ету ұзактыгына .Л.с – көру мүшесі үшін аса кауіпті. Көздің торлы қабығы көрінетін және жакын инфракызыл диапазондарындағы лазерлермен закымдалуы мумкін. Тері де лазер сәулесінін әсеріне сезімталдығы аса жогары мүше болып таб. Лазер с. Теріге әсер етуі толкын ұзындығына және терінің пигменттену дәрежесіне байланысты болады. Пигменттелген теріден сәулелер нашар шағылысады. Ал қашық инфрақызыл аймағындығы лазердік сәулелерді тері тіндерінің 80 проценті дейін құрайтын су жақсы сіңіреді бұл күйік тудыру қаупіне әкеп соғады. Энергиясы төмен шашыраған сәуленің әсер етуі лазерлермен жұмыс істейтіндерде невроз жағд. Жүрек тамыр қызметінің бұзылыстарына және т.с.с алып келуі мүмкін.

Алдын алу: Ен алдымен кезеңдік медициналык текс. Жүргізу. Тұракты магниттік өрістің жұмысшылардың ағзасына жалпы әсері кезінде деңгейлері ШРЕД-тен асатын өндірістік зонаның учаскелеріне Кауіпті магниттік һріс деген арнайы ескерту белгідері койылуы тиіс. Жұмысшыларға электр. Өрістердің әсерінен 3 корганыс кагидасы колд. Олар : уакыт аркылы коргау, ара кашыктык аркылы коргау, қжымды және жеке басты коргайтын заттардың көмегімен коргау. Лазерлік сәулеленуден коргану қйымдастыру –техникалық жоспарлау және ішкі бетін өндеу , лазерлік кондыргыларды дурыс орн. Жумыс орнын уйымдастыру , лазермен жумыс жургізілетін жерге кіруді шектеу және санитардылк-гигиеналык шаралармен әске асырылады.

Лазерлік сәулеленудің зиянды әсері: термиялық әсері; энергетикалық әсері (+ мощность); фотохимиялық әсері; механикалық әсері (сәулеленген организмдегі ультрадыбыс түріндегі тербелістер); электрострикция (лазерлік сәулелену өрісіндегі молекулардың деформациясы); электромагниттік өрістің микротолқындық клеткалары шегінде пайда болу. С). 0Нағыз инфрақызыл сәулелену болып (одан әрі ИС) қыздырылған беттер табылады ( 85.Компьютермен жұмыс істеу кезінде адам ағзасына әсер етеін факторлар. Бейнедисплейлік терминалдардың нормаланған параметрлері және Эмө рұқсат етілген параметрлері. Жарыктандыру мен құрал жабдыктарга , жұмыс істеу тәртіне , жұмыс істеу орндары мен калыптары , жұмыс бөлмелерінің қйымд. Қойылатын гигинелаық талаптар.

Казіргі кезде компьютерлеу когамдық өмір мен адам өмірі мен іс әрекетінің барлык салаларын камтыган . Компью. Жумыс әстеу кезінде адамга факторлардың біркатар кешені әсер етеді. ОЛар :

1Электромагниттік сәулеленулер , инфракызыл, радиожиілік, электростатикалық өріс 2 .көзге көрінетін факторлар 3 .жұмыс операцияларын орнындаумен , жумыс орнын , кимылдарды және жұмыс кзіндегі дене калпын ұйымдастыру 4. Микроклиматтык факторлар жарыктандыру 5. Шу, діріл . Факторлардың бірінші екі тобының әсер ету қарқындылығы мен сипаты көбіне мониторлардың түріне байланысты :ол электронды –сәулелі түтікті , сұйық кристаллды , плазмалық . Дисплейден сәулеленетін радиожиілік диапазонындағы электромагниттік өріс 5 Гц –тен 400 кГц дейінгі жиілікте болады соған байланысты толқын ұзындығы да үлкен болады.

Бейнедисплейлік терминалдардан шығатын радиожиілікті электромагниттік өрістің қарқындылығы төмен болады. Әдетте экраннан 30-50 см қашықтықта олардың деңгейі ШРЕД-тен 2-20 есеге дейін , ал 9-15 процент жағдайда электромагниттің өрістің электрлік құрамдасы ШРЕД-тен 4 тен 10 есеге дейін магниттік құрамдасы ШРЕД- тен 1,5 есе артық болағаны да байқалады.