78.Жалпы және жергілікті өндірістік діріл.Адам ағзасына әсері,сипаттамасы және шығу көздері.

Діріл- тек тұрақты түрткі болған кезде ғана түзілетін серпімді ортаның механикалық тербелісі болып табылады.Берілу жолы бойынша :

• Жалпы діріл-отырған немесе тұрған адам денесінің тірек бөліктері арқылы берілетін діріл.(механикалық құрал саймандар салдарынан п.б.)

• Жергілікті діріл-Адам қолы арқылы берілетін діріл.

Дірілдің адам ағзасына әсері-ағзадағы әсер ететін жері бойынша дірілды жергілікті және бір мезгілде бүкіл ағзаға әсер ететін жалпы дірілге бөледі.Діріл ағзаға ұзақ уақыт әсер етуі діріл ауруының дамуына алып келеді.

Жергілікті дірілдің әсерінен,дірілмен қатынас болғаннан бастап 5-7 жылдан кейін діріл ауруы біртіндеп дамиды.Оның негізгі көріністері қан тамырларындығы өзгерістер,шеткі жүйке жүйесі қызметінің бұзылыстары,сйек-буын аппаратты мен бұлшықет жүйесі жағынан болатын өзгерістер б.т.

Жалпы діріл көптеген мүшелер мен жүйелерге әсер етеді,себебі ол денеге беріледі.Жалпы діріл тудыратын діріл ауруына,жергілікті дірілдің әсері кезіндегі сияқты ,басынан діріл әсер еткен жерге ғана шектеулі тән емес .Орталық және шеткі жүйелерінде,жүрек тамыр,эндокринді,ас-қорыту жүйелерінде,тірек-қимыл апаратында және басқада бұзылыстарда байқалады.

Дірілдің адам ағзасына әсер ету күшіне қарай ауыру өршуінің төрт кезеңі бар. 1. Бірінші кезеңдегі ауыру белгілері айқара байқалмайды: қол, иық бұлшық еттері ауырады, ұсақ тамырлар қысылады. Ұйқы бұзылады, жұмыс істеу қабілеті төмендейді, ашушаңдық, тершеңдік, 2. Екінші кезеңде қол ауыруы өрши түседі, сезімталдық төмендейді, дене қызуы төмендейді, қол терісі көгеріп кетеді, артериялық қысым ауытқиды. 3. Үшінші кезеңде екінші кезеңдегі белгілер күшейеді. Жұдырық түйген кезде, саусақтардың ағаруы, ұйуы. 4. Төртінші кезеңде дене қызуы тым төмендейді. Дене бұлшықеттері түгелімен ауырады. Жүйке жүйе және эндокринді жүйе қызметтері бұзылады, бас айналыды, бас, кеуде бөліктерінің ауыруы.

79.Жұмысшылардың организіміне дірілдің әсерін зерттеу әдісі.Дірілдің қолайсыз әсерінің алдын алу шаралары.Дірілді гигиеналық нормалау принциптері.Дірілді өлшеу бағалау принциптері.Дірілді өлшеу және бағалау әдістері.

Алдын алу шаралары.Жалпы діріл әсерін төмендету қажет. Ол үшін станоктардың, көліктердің, тігін машинасының бір сөзбен айтқанда діріл әсері бар құрылғылардың конструкциясын жақсарту керек. Дірілдің жер арқылы берілуін шектеу қажет. Жеке қорғану құралдары: дірілден қорғану үшін - кеуекті резинкадан дайындалған қолғаптар, табаны қалың аяқ киімдер діріл алаңдары амортизаторланған кілемшелер қолданылады. Дірілмен күрес жүргізу жөніндегі шараларды дайындамас бұрын алдымен оның өлшемдерінің нақтылы деңгейін, туындау жолдарын және оның дерек көзін анықтап алған жөн. Дірілмен күресудің негізгі бағыттарына: күштің төмендеуі, (тербеліс тудыратын); резонансты тербелістерінің жойылуы, аяқ киімдер, қолғап, құралдар мен жабдықтар жатады.Дірілді өлшеуге арналған аспаптар 2 топқа бөлінеді:

1. Дірілді электрлік емес әдістермен өлшейтін аспаптар — дірілдеткіш (ВР-і);

2. Дірілді немесе шуылды өлшеуіш (ДШО- ИШВ — 1);

Дірілді өлшеу үшін мынадай құралдар қолданылады: дірілөлшеуіш, шар түрлі өлшемдерін сипаттайтын. Дірілдің эквивалентті деңгейін өлшеу үшін жолақты діріл өлшеуіш жиырма бесте он үш фильтрленген құралы қолданылады. Дозиметр 1618 <Брюль және іъер фирмасы> (Дания) сондай ақ, дозиметр 1084 <Вартсиля> (Финляндия) фирмалары ұсынған дозиметрлерді қолдануға болады. Жұмыстың принципі электрлік тербелістің механикалық энергиясына байланысты. Дірілді өлшеу үшін мына құрылғыларды пайдалану ұсынылады: ДН–7, ДН–13, ДН–19 бұлар Таганрог қаласында өндіріледі, КВ–11, КВ–12 дірілөлшеуіштің датчик түрлері, локальді діріл өлшеу үшін – ДН–3 және ДН–4 қолданамыз.