- •Гигиена медицинадағы негізгі профилактикалық пән ретінде. Гигиенаның мақсаты мен міндеттері
- •Оқу пәні мен мазмұны. Медициналық зерттеулер кешеніндегі гигиенаның орны, басқа ғылымдармен байланысы. Гигиенаның негізгі бөлімдері.
- •Гигиенаның даму тарихы. Қазақстанда гигиена ғылымының қалыптасуы және дамуы. Қазіргі кездегі гигиенаның әртүрлі саласының дамуының маңызы мен болашағы.
- •Гигиенаның әрі қарайдамуына үлес қосқан Қазақстанның көрнекті ғылым-гигиенистері- к.Р.Амрин, т.Ш. Шарманов, б,е.Алтынбеков
- •Санитарлық-эпидемиологиялық қызметтің жұмысын іске асыратын – ескертпелі және ағымды санитарлық бақылаудың маңызы.
- •Мемлекеттік санитарлық бақылауды ұйымдастыру мен жүргізу үшін құқықтық негіз ретіндегі санитарлық заңдылықтар
- •9. Қоршаған орта мен оның факторлары. Қоршаған ортаның экологиялық және гигиеналық мәселелері, олардың өзара байланысы. Қоршаған ортаның кешенді, аралас , қосарланған әсері.
- •10.Қоршаған орта факторын гигиеналық нормалау- алдын алу шаралар жүйесінің негізгі звеносы ретінде. Гигиеналық нормалаудың негізгі қағидалары.
- •11. Атмосфералық ауа құрамындағы , жұмыс зонасының ауасындағы, судағы, топырақтағы, тағамдық азықтардың химиялық қосылыстарды нормалау қағидалары.
- •12.Ауа ортасының гигиенасы. Ауаның физикалық қасиеттері. Темперетураның, ылғалдылықтың және ауа қозғалыс жылдамдығының гигиеналық маңызы. Адам организмі мен сыртқы ортаның жылу алмасуындағы рөлі.
- •13. Микроклимат , оны қалыптастырушы факторлар. Микроклимат түрлері, адам организміне әсері
- •14. Қоршаған орта факторларының адам организміне әсерін гигиеналық (донозологиялық) диагностикалау қағидалары. Бөлме температурасы жағдайын зерттеу әдістері.
- •15. Ауа ылғалдылығын зерттеу әдістері. Ауаның су булармен қанығуын анықтаушы көрсеткіштер. Ылғалдылықты анықтауға арналған бүрынғы және қазіргі заманғы аспаптар, құрылымы мен жұмысы.
- •16. Ауа қозғалысын зерттеу әдістері. Анемометрдің, катотермометрдің және метеометрдің құрылымы мен жұмыс істеу қағидасы. «жел раушанын» құру , оның қолданылудағы маңызы.
- •17. Бөлме микроклиматын гигиеналық бағалау: инструменталды, жылу сезіну, адамның объективті жылу жағдайы.
- •18. Микроклиматты кешенді бағалау әдісі. Микроклиматтық жағдайлардың қолайсыз әсерлерінің алдын алу шаралары. Әр түрлі бөлмелердегі микроклимат көрсеткіштерін гигиеналық нормалау қағидаттары.
- •19. Үйлердің микроклиматын қолайлы етудегі тиімді құрал ретіндегі жылыту және желдету. Жылыту жүйелеріне қойылатын гигиеналық талаптар. Желдетудің гигиеналық маңызы.
- •20. Табиғи желдету, оның маңызы. Жасанды желдетудің түрлері, қолданылуы. Желдетуді бағалау көрсеткіштерін анықтау әдістері.
- •45. Судың аммиякпен, нитритпен, нитратпен, обқ, қышқылдану органикалық көрсеткіштермен ластануын анықтау тәсілдері.
- •46. Судағы микроб санын, жалпы және термотолеранттық колиформды бактерияларды анықтау қағидасы.
- •48. Топырақтың табиғи химиялық құрамы және оның адам денсаулығына әсері. Табиғи биогеохимиялық провинциялар және геохимиялық эндемиялар туралы түсінік.
- •49. Топырақтың токсикалық мәні. Топырақтың санитарлық жағдайының көрсеткіштері. Топырақты санитарлық қорғау шаралары.
- •50. Елді- мекендерді қатты және сұйық қалдықтардан тазарту.
- •52. Топырақтағы органикалық және топырақтың ақуызды азотын анықтау, санитарлық санын есептеу қағидалары. Топырақтың бактериямен, гельминтпен ластануын зерттеу мен бағалаудың әдістемелік жолдары.
- •53. Тамақтану қызметі. Тағамдардың биологиялық әсер етуі және тағам түрлері. Рацональды тамақтану туралы түсінік. Негізгі қағидалары.
- •55. Адамның тамақтануындағы ақуыздың, майдың, көмірсудың, минералдық заттар мен дәрумендерді маңызы. Қажеттілік мөлшері. Азық түлік жеке нутриенттердің негізгі көзі ретінде.
- •56. Алиментарлық аурулар және олардың алдын алу. Негізгі тағамдық азықтардың тағами және биологиялық құндылығы.
- •58. Тамақтан улауды санитарлық гигиеналық зерттеу әдісі. Ұйымдасқан ұжымдардың тамақтануын гигиеналық бақылау және ұйымдастыру әдістері.
- •59. Тағамдық азықтарға және энергияға қажеттілікті анықтау әдістері. Тәуліктік энергия шығынын анықтаудың хронометраждық әдісі. Тамақтану статусын бағалау әдістемесі.
- •60. Тамақтанудың толыққандылығын бағалау. Нақты тамақтануды бағалау әдістері. Нақты тамақтануды мәзір жіктемесі бойынша есептеу әдісі. Мәзір жіктемесін құрастыру және бағалау әдісі.
- •61.Азық-түліктерді стандарттау және сертификаттау,санитарлық сараптама жасау және азық-түліктерді тағамдық құндылығымен қамтамасыз етудің ролі.
- •62.Тамақтанудың зертханалықзерттеу әдістері.Зертханалықсараптамаға тағамдардан сынама алу әдістері.Тағамдардың энергетикалық құндылығын және оның құрамындағы ақуыз май,с дәруменін анықтау.
- •64.Нан,ұн,жұмыртқа,шұжық,балық еттің санитарлық сараптамасы
- •65,Концентраттардың,консервілердің,суттің сапасын бағалау.
- •66.Тағамдық азықтарды консервілеу жіне олардың сапаларын қамтамасыз етудегі тағамдық және биологиялық құндылығын сақтаудағы ролі.Консервілеу әдістері.
- •67.Тамақтанудың ұйымдастырылуын бақылау.Аурухана асүйлерінің жұмысының ұйымдастырылуына,жабдықталуына ,жоспарлануна қойылатын гигиеналық талаптар.
- •68.Емдік –алдын алу тамақтану.Негізгі рациондардың қысқаша сипаттамасы,оларды тағайындау және құру қағидаттары.Емдік үстелдер.
- •69.Еңбек гигиенасы.Еңбек жағдайы-еңбек процесі мен өндірістік орта факторларыныңжиынтығы.Зиянды және қауіпті өндіріс факторлары.
- •70.Кәсіби заңдылықтардың арнайы көріністері ретінде кәсіби аурулар мен уланулардың дамуы.Кәсіби аурулардың жіктелуі.
- •71.Еңбек үрдісінің факторларымен байланысты кәсіби қажу мен аурулардың алдын алу.
- •72.Еңбектің физиологиялық аспектілері.Бағалаудың эргометриялық және физиологиялық критерийлері,еңбектің ауырлығы мен кернеулігі.
- •76.Өндірістік шу,ультрадыбыс және инфрадыбыс.Физикалық сипаттамасы,Өндірістегі негізгі көздері.
- •77.Шу,ультрадыбыс,инфрадыбыстың ағзаға қолайсыз әсері және оның алдын алу шаралары.Шудың ағзаға әсерін зерттеу әдістері.Шу деңгейін бағалау және өлшеу әдістері.
- •78.Жалпы және жергілікті өндірістік діріл.Адам ағзасына әсері,сипаттамасы және шығу көздері.
- •80.Ауыл шаруашылық еңбектегі кәсіби зияндылықтар.Ауыл шаруашылығындағы кәсіби зияндылықтар мен жарақаттанулар,ауыл шаруашылығының әр түрлі саласындағы жұмыстар мен байланысты аурулардың алдын алу.
- •81.Кәсіптік уланулар және оның алдын алу шаралары . Өндіріс орындарындағы ауаның құрамындағы газ тәрізді заттарды зерттеу әдістері.Әмбебап газанализаторы арқылы жылдам анализдеу .
- •86.Иондаушы емес электромагниттік сәулелену, электрлік және магниттік өрістер. Олардың өндірістегі көздері,физикалық сипаттамасы , ағзаға әсері.Зиянды әсерлерінің алдын алу.
- •89.Аурухана участкесінің аймағында аурухана кешенінің рационалды орналасуы және оның элементтері . Аурухана учаскесінің зоналарға бөлінуі , құрылыс пайызы,көгалдардыру.
- •91.Емдеу алдын алу мекемелерінің негізгі құрылымдық бөлімшелері мен мамандандырылған бөлімдерін жоспарлауға , бөлмелерінің құрамына және орн. Қойылатын гиг. Талаптар .Ауруханаіші. Инф. Алдын алу.
- •94.Денсаулық тобын анықтау әдістемесі. Физ.Даму –денс.Нег. Көрс.Бірі.Балалар дамуындағы био.Және әлеум.Жас кезеңдері. Денсаулық топтары.
- •97.Балалар мекемелерінің орн, жосп, ,жабдықталуынажәне жабд.Қойылатын гигеналық талаптар . Балалар саулығын сан-эпид. Қамтамасыз етуді санитарлық бағалау.
- •98.Балалар мен жасө. Оқуы мен еңбек тәрбиесін ұйымдастырудың негізгі қағидалары. Жасөспірімдерді мамандыққа бағыттау және кәсіби – дәрігерлік кеңес беру туралы түсінік.
- •99. Радиациялық қауіпсіздікті ұйымдастыру үшін кешенді алдын алу шаралары. Техногенді сәулеленуді гигиеналық нормалау. Мед. Сәулеленудің алдын алу.
- •101.Иондаушы сәулеленулер.(ис).Адам ағзасына ис детерминерленген және стохастикалық әсер етуі.Ис көздерімен жұмыс істеген кезде радияциялық қауіпсіздігін қамтамасыз етудің негізгі қағидалары.
- •113.Дала жағдайында әскердегі суды тазалау құрылғылары:туф-200,вфс-10,мафс-3.
64.Нан,ұн,жұмыртқа,шұжық,балық еттің санитарлық сараптамасы
Ет-тамақтық және биологиялық құндылығы жоғары азық болып табылады.Оның құрамында құнды ақуыздар,майлар В1,В2,В6,РР,В12,дәрумендері,минералды элементтер-фосфор,темір,калий,натрий,кукірт,мырыш,мыс,,экстрактивті заттар бар.
Шұжықтарды жасау технологиясы және технологиясына байланысты шұшық өнімдерін қайнатып пісірген,пісіріп ысталған ,жартылай ысталған,шикідей ысталған ,өкпе бауырдан жасалған,сілікпе деп бөлінеді.Шұжықты тек еттен ғана дайындамайды сонымен қатар сорпалы өнімдерді және залалсыздандырушы заттарды да қолданылады.
Балық- биологиялық құндылығы жоғары.Кейбір құрт ауруларының пайда болу себебі де. Олар диффилоботриоз және описторхоз – адам денсаулығына ең залалдылары. Диффилоботриоз – адамның ішегінде жынысы жетілген ұзындығы 2-4м, кейде 10м жалпақ таспа /лентен/ құрттың дамуымен байланысты. Балықты санитарлық сұрыптау, оның осы құрттың жұққыштық дәрежесіне байланысты. Егерде балықтың етінен бірен-саран плероцеркоидтар /балапаны/ табылса, онда оны мұқият қайнатқан соң, асқа пайдалануға болады. Егерде жаппай жұғылған болса, яғни балықтың етінде өте көп плероцеркоидтар, онда оны техникалық пайдаға жаратады. Описторхоз – описторхоз құртынан /гельминт/ пайда болады. Гельминттер бауырда, еттің жалдары мен қуығына орналасады. Адам бұл аурумен холицистит сияқты науқастанады. Эпидемиологиялық тізбегі: адам тұщы су моллюскелері- тұқы балық /карп/ -адам
Жұмыртқаның сапасын бағалау үшін,санитарлық-эпидемиологиялық сараптама жүргізеді,оны жүргізу барысында сырт көрінісін карайды,овоскопия жасайды және МАФАнМС,ІТТБ,патогенді микроағзалардың,улы элементтердің,пестицидтердің,антибиотиктердің және радионуклидтердің мөлшерін анықтайды,.
65,Концентраттардың,консервілердің,суттің сапасын бағалау.
Консервілеу- деп арнайы өңдеуге түскен және банкіде саңылаусыз етіп бітелен өсімдік және жануар текті тағамдарды айтады.Консербілеу тағамдық азықтарды ұзақ уақыт сақтау мақсатында қол-ды.Консервілеу үшін әр түрлі:физкалық,химиялық.биологиялық-әдістерді қолданылады.Консервілеу үшін тек канцервант қана қолданып қана қоймай сонымен бірге қақтау,ыстау,сүрлеу,пресервтеу ,жатады.Консервілерді жабу үшін хромдап жасалған,алюменийден және шыныдан жасалған банкілер,полимерлік материалдардан жасалғаныдыстар қол-ды. Сиырдың сүттілігін бағалайтын лаборатория жеке және кешенді сауын малдың сапасын анықтау үшін, сонымен бірге: әрбір сиырдың тіркеу нөмірін; желін индексін; желіннің әрбір ширегін сауу уақытын; сүт беру жылдамдығын; әрбір сиырдың тірі массасын анықтайды (1.9-сурет).
Лаборатория сондай-ақ сүт құрамындағф белок, май, желінсаудың (маститтің) субклиникалық түрлерін анықтау үшін, орташа сынамасын алады. Сонымен қатар, ол Сиырдың сүттілігін бағалайтын лаборатория жеке және кешенді сауын малдың сапасын анықтау үшін, сонымен бірге: әрбір сиырдың тіркеу нөмірін; желін индексін; желіннің әрбір ширегін сауу уақытын; сүт беру жылдамдығын; әрбір сиырдың тірі массасын анықтайды.Лаборатория сондай-ақ сүт құрамындағф белок, май, желінсаудың (маститтің) субклиникалық түрлерін анықтау үшін, орташа сынамасын алады. Сонымен қатар, ол сиырлардың селекциялық – асыл тұқымдық және зоотехникалық, бухгалтерлік, статистикалық есеп және бонитеттеу мүмкіндігін қамтамасыз етеді. Лаборатория аудандық деңгейде сүт сапасын анықтайтын автоматтандырылған техникалық құрылғылар жүйесі құрамына, селекциялық-асылдандыру есептеулер және өзінше ірі сауын сиыр шаруашылықтары мен фермерлердің консультациялық пункттерінде қолданылады. Лаборатория ГАЗ-66-01 шассиіне монтаждалған, ВМ-2001 металл қорабы бар, оның құрамына төмендегідей аспаптар мен құрылғылар кіреді: -желінді ширектеп сауатын 16 сауын аппараттары топтамасы; -ақпаратты енгізу-шығару құрылғылары бар ДЭЕМ; -малдардың тіркеме нөмірлерін идентификациялайтын құрылғы; -масса өлшегіш платформа; -сүт сынамаларына арналған ыдыстар кассетасы; -200 сүт сынамасына арналған салқындатқыш камера; -сыртқы электр жүйесіне қосатын кабель үшін арналған барабан; -жұмысшы орынтағы бар оператор пульті
