Ммммммммммм

Машиналардың жіктелімі.Машиналардың бөлінулері.Кешендік механизация және әуежай автокөлік жолдарының құрылысын автоматтандыру үшін машиналар жүйесі бес негізгі топты құрайды, ол техникалық тағайындалғанымен анықталады.1.жер төсемінің құрылысы үшін;2.жер қабығының киімі және жамылғысының құрылысы үшін;3.су жіберетін құбырлар (құбыр, көпір және т.д.) құрылысы;4.жол-құрылыс материалдарын табу және дайындау үшін;5.технологиялық көлік.Автомобиль жолдарын күту және жөндеу үшін машиналар жүйесі және кешені бес негізгі топтап тұрады:1.жазғы және қысқы күтілімі үшін.2.жүретін жолдар бөлігін белгілеу, жол жағдайының күтілімі, жасылдандыру және көріктендіру үшін. 3.жер қабығын жөндеу, құбырлар, сужүргізу және сызықтар жүргізу.4.жол жұмыстарының және жамылғыларының жөндеу және қайта қалпына келтіру үшін.5.жасанды құбырлрдың жөнделуі және күтілімі үшін.Жол-құрылысы машиналарының ең жақсы нышандарының бірі олардың мамандандырылған жұмыс органдары бар. Машиналар аз мақсаттарға қолданылатын бір жұмыс органдарымен де болады. Көп мақсаттарға бейімделген жұмыс органдарымен, бірнеше жұмыс органдарымен, жеңіл ауыстырылатын жұмыс органдарының жиынтығымен. Жұмысты жүргізудің технологиялық үрдісі бірнеше негізгі және көмекші операциялардан тұрады. Негізгі: грунтты өндеу, және, оны орналастыру, жер құбырларын салу, жоспарлануы және тығыздалуы. Құрылыс алаңдарын, қопсытуды, су төмендеуін және тб. қосалқы дайындықтар. Машналардың орындайтын операцияларына сәйкес негізгі және көмекші болып бөлінеді.Негізгі машиналарға жататындар:а) жер қазатын көліктік, бұл топқа бульдозерлер, скреперлер, автогрейдерлер және грейдер-элеваторлар кіреді;б) жер қазатын, бұл топқа кіретін бір шөмішті және көпшөмішті экскаваторлар;в) жер жұмыстарын гидравликалық өңдеу үшін машиналар, бұл топқа гидроманиторлар және жер сору құралдары жатады;г) грунтты тығыздау машиналары, бұл топқа статистикалық және вибрациялық тайғақтар, тығыздайтын және тығыздайтын машиналар кіреді.Көмекші машиналарға жататындар:а) құрылыс алаңдарын дайындайтын машиналар, бұл топқы түпкескіштер, қопарғыштар мен қопарғыш-жинағыштар жатады.б) мықты грунт өңдейтін машиналарды дайындау, бұл топқа қопархыштар және қатып қалған грунтты өңдейтін машиналар кіреді.

Ттттттттттт

Тас материалдар. Автокөлік жолдарының және жалпы құрылыстарда тас материалдары үлкен көлемде қолданылады. Бұл материалдар арнайы арнайы карьерлерде табылады. Тас материалдарын бұрғылау мен ұсақтауларының өндірістік үрдісі олардың бұзылуларымен байланысты болып келеді. Бұл үрдісті тас материалдардың физикалық – мехканикалық қасиеттерін ескеріп, механикалық жұмыстарды минималдық шығындарымен өткізілу қажет.Тасты материалдардың физика-механикалық қасиеттері:

Тау жыныстары	Уақытша қысым кедергісі	Қысымның серпімділік модулі Па	Беріктік шегі (уақытша қысым кедергісіне байланысты)
			созғанда	майысуда		қозғалуда
Гранит Диабоз Әктас Құмтас	60-370 80-450 20-200 25-220	5-6 6-8 3-4 3-5	0,02-0,04 0,07 0,04-0,10 .................		0,08 ...... 0,08-0,10 ..................	0,09 ........ 0,20 .................

Топырақтардың физико-механикалық қасиеттері.Грунттың негізгі физикалық қасиеттерге жатады: меншікті және көлемді массасы, тығыздығы, ылғалдылығы, ылғал сыйымдылығы, кеуектілігі, табиғи еңіс бұрышы, су өткізгіштігі, ішкі үйкеліс бұрышы.

Негізгі механикалық қасиеттерге жатады: беріктілігі, қаттылығы (қатты заттың енуіне кедергі), пластикалығы (сыртқы күштер әсер еткенде грунт өлшемі мен мөлшерінің деформациясыз өзгеру қабілеттілігі), шайылу қабілеттілігі (судың бұзу әсеріне кедергі көрсету қабілеттілігі) және қопсытқыштығы.Жұмыс өндірісінің әдіс шешіміне, жер құрылыстарының тұрақтылығына грунттың беріктілігі мен қопсытқыштылығы, табиғи еңіс бұрышы едәуір әсер етеді. Грунттың беріктілігі олардың бөлшектері арасындағы ілініс күші дәрежесімен сипатталады. Бөлшектің ілінісу мәні тау жынысы емес грунтта оның ылғалдылық дәрежесі арқылы өзгереді. Жұмысты қолмен немесе қопару арқылы орындалуына қарай барлық грунттар бір ожаулы экскаватормен орындағандағы 6 топқа, ал бульдозермен 3 топқа бөлінеді. Өндіру процесі кезінде грунттың табиғи құрылысы бұзылады, яғни, ол тығыз күйінен қопсытылған күйге өзгертіледі (сонымен қатар көлеммен бірге оның кеуектілігі де артады). Жер жұмыстарын өңдеуде топырақтың қопсытқыштығы жол-көлік машиналарының жұмысына әсер ететін механикалық қасиет болып табылады. Топырақтың қопсытқыштығы деп топырақты өңдегенде көлем бойынша көбею қасиетін айтады. Топырақтың қопсытқыштығы қалыпты күйдегі топырақ көлемінің қопсытылған топырақ көлеміне қатынасымен анықталатын қопсытқыштық коэффициентімен сипатталады.

ҰҰҰҰҰҰҰҰҰҰ

Ұсату теориясының негізі, үрдіс және әдістері. Ұсату заңдары.Ұсату үшін ұсату машиналары қолданылады,олардың жақты, конусты, роторлы, балғалы және білікті түрлері болады.Ұсату дегеніміз-басты іріліктен керекті ірілікке дейін дәйекті қатты тасты материалдардың көлемін кішірейту.Осы процестерді жүзеге асыруға қндірісте бірнеше ұсатқыштардың конструкциялары қолданылады.Жұмыс әрекеті бойынша олар келесі түрлерге бөлінеді:жақты,конусты,білікті.ұру әрекеті принципінде жұмыс істейтін олар роторлы және балғалы ұсатқыштарға бөлінеді.Ұсатқыштардың басты параметрлері:жақты ұсатқыштарға ені-В,ұзындығы-L қабылдауыш саңылаудың параметрі.Конустың:D- қозғалғыш конустың диаметрі.Білікті ұсатқыштардың: D-біліктің диаметрі, L-біліктің ұзындығы.Роторлы және балғалы ұсатқыштардың: ротордың диаметрі мен ұзындығы .Әрбір ұсатқыштардың маңызды параметрлерінің бірі материал шығатын саңылаудың өлшемі.Ұсатқыштардың түрлеріне қарай бұл өлшемді анықтау тәсілі әртүрлі болады.

Ұсату түрлері. Ұсату үшін ұсату машиналары қолданылады,олардың жақты, конусты, роторлы, балғалы және білікті түрлері болады.Ұсату дегеніміз-басты іріліктен керекті ірілікке дейін дәйекті қатты тасты материалдардың көлемін кішірейту.Осы процестерді жүзеге асыруға қндірісте бірнеше ұсатқыштардың конструкциялары қолданылады.Жұмыс әрекеті бойынша олар келесі түрлерге бөлінеді:жақты,конусты,білікті.ұру әрекеті принципінде жұмыс істейтін олар роторлы және балғалы ұсатқыштарға бөлінеді.Ұсатқыштардың басты параметрлері:жақты ұсатқыштарға ені-В,ұзындығы-L қабылдауыш саңылаудың параметрі.Конустың:D- қозғалғыш конустың диаметрі.Білікті ұсатқыштардың: D-біліктің диаметрі, L-біліктің ұзындығы.Роторлы және балғалы ұсатқыштардың: ротордың диаметрі мен ұзындығы .Әрбір ұсатқыштардың маңызды параметрлерінің бірі материал шығатын саңылаудың өлшемі.Ұсатқыштардың түрлеріне қарай бұл өлшемді анықтау тәсілі әртүрлі болады.

ҮҮҮҮҮҮҮҮҮҮҮҮ

Үсіген және үсімеген топырақтарды кесудің теория негізі Қату деңгейі кезінде грунттың механикалық төзімділігі кенеттен артады, содан оны өңдеуде көп көлік уақыты мен жұмысы кетеді. Соынмен қатар, жұмыс бағасы артады. Қысқы уақытта жер жұмыстарын орындау үшін оны қатудан сақтау шараларын орындайды, ал өңдеуді қопару мен ерігеннен кейін ғана орындайды. Қатпас бұрын грунтты жырту тырмалау және жырту әдісімен қопарады. Осы әдіспен өңделгеннен кейін грунттың жоғарғы қабаты қопарылған құрылымда болады. Оның ішінде ауа толып тұрып, қажетті термоизоляционды қасиеттері болады. Жыртуды трактор соқасымен 200...350 мм тереңдікте, содан тырмалауды 150...200 мм тереңдікте орындайды. Қар жабындысын жасанды арту қарды бульдозер, автогрейдер көмегімен жинау оның термоизоляционды қасиетін артуға мүмкіндік береді. термоизоляционды материалдарды грунтқа 200...400мм қабатымен төсейді. Қатқан грунтты еріту. Бұл қымбат және күрделі әдіс, сондықтан оны аз жұмыс көлемі кезінде орындайды. Құрылыс тәжірибесінде грунтты ерітуде кеңінен қолданылатындар: отты, электржылыту,бу жылыту және су жылыту.Отты әдіс сорып алатын түтігі бар металдық қорабы қорғап тұратын грунт үстінің бетіне түрлі отынды жандыру негізінде жасалады. Жылу аз шығындалуы үшін қорапты шлакпен немесе еріген грунтпен жабады. Еріген грунт жолағын ағаш үгінділерімен төгіледі, ал астыңғы қабаты үстінде жиналған жылу қабаты арқасында ериді. Электржылытуды қатқан грунтқа тік немесе үстінде орналасатын электродтар көмегімен енгізеді. Көлденең электродтарды қолданғанда грунт үстін ағаш үгінділерімен 150...200 мм қалыңдығымен жабады. Ағаш үгінділерін 0,2...0,5% концентрациялы сулы-тұзды ерітіндіде жібітеді. Оны электрөткізгіштігін арттыру мақсатында қолданады, өйткені ерітер алдында қатқан грунт өткізгіш болып табылмайды. Жоғарғы қабатты грунт ерігеннен кейін, ол өзі өткізгіш болып табылады, ал ағаш үгінділерінің қабаты термоқорғауыш қабаты болады. Үстіңгі электржылыту грунттың 0,7 м қалыңдықта қату кезінде қолданады. Үлкен тереңдікте қату кезінде тік электродтар қолданады. Ерітуді жоғарыдан төмен немесе керісінше орындайды. Грунтты төменнен жоғары қарай еріткенде энергия шығындалуы аз болады. Бумен жылыту 0,7 тереңдікте бұрғыланған скважинада орнатылатын бу инесі арқылы орындайды. Бу инесі 1,5...2 м ұзындықты, 25...50 мм диаметрлі құбыр болып табылады. Құбырдың төменгі бөлігінде бу шығуы үшін 2...3 мм саңылаулары бар ұштық орнатылған. Инелер жоғары қарай бу өткізгішімен қосылған. Буды тиімді қолдану үшін және шығындалуын азайту үшін жоғарыда қорғауыш қалпақтармен жабады. Жинақтамалы қалпақтарды орнатқаннан кейін жылытатын бетті ағаш үгінділерімен немесе басқа да термоизоляционды материалдармен жабады. Инелерді бір-бірінен 1...1,5 м ара-қашықтықта шахматты тәртіпте орнатады. Сумен жылытуды сулы циркуляционды инелерді орнатумен жүргізеді. Оның орнатылуы бу инелердікіне ұқсас. Мұнда жылу тасымалдағыш болып 50...60 °С температурада жылытылған су болып табылады. Ол тұйық контур бойынша айналым жасайды: «қазан-таратушы құбырлар-су инелері-кері құбырлар-қазан». Бұл схема жылу энергиясын толығымен пайдалануды қамтамасыз етеді. Су инесі сыртқы және ішкі құбырдан тұрады. Сыртқы құбырда төменгі сүйір ұштығы бар, ал ішкіде-ашық. Ішкі құбырға ыстық суды береді. Ол төменгі саңылауы арқылы сыртқы құбырға түсіп, шығармалы келте түтікке қалай жоғары көтеріліп, содан біріктірмелі құбыр арқылы келесі инеге немесе кері құбырға түседі. Инелерді бір-бірінен 0,75...1,25 м ара-қашықтықта шахматты тәртіпте орнатады.