Efekt przepływu kapitału dla wzajemnych relacji krajów europejskich w aspekcie integracji

Integracja: strefa wolnego handlu – kraje członkowskie znoszą cła wobec siebie -> unia celna – wspólna taryfa celna -> wspólny rynek – przepływ kapitału i siły roboczej -> unia ekonomiczna – harmonizacja prawa i polityki podatkowej, monetarnej -> pełna integracja gospodarcza.

Między poszczególnymi stopniami integracji gospodarczej a przepływem czynników produkcji istnieją zależności wzajemne. Szczególnie ważna jest relacja między rozwojem integracji a międzynarodowym przepływem kapitału. Na każdym pośrednim stopniu integracji zachodzi zależność wzajemna. Integracja towarowa – strefa wolnego handlu i unia celna – powoduje powstawanie tendencji do wzrostu produkcji towarów, w krajach o niższych kosztach wytwarzania i od eksportu ich do pozostałych krajów ugrupowania, gdzie koszty wytwarzania tych towarów są znacznie wyższe. Takie wzrost produkcji i jej skoncentrowanie w poszczególnych krajach członkowskich wymaga dodatkowych nakładów kapitałowych i pociąga za sobą pewien wzrost przepływu kapitału. Możemy powiedzieć, że w wyniku rozwoju integracji towarowej rośnie międzynarodowy przepływ kapitału z kraju o wysokich kosztach wytwarzania a więc niższej stopie zysku do krajów o niższych kosztach wytarzania a więc wyższej stopie zysku. Przepływ ten nie jest wystarczająco duży, na skutek istniejących ograniczeń jego ruchu, ale świadczy o wpływie integracji (dwóch pierwszych stopni) na przemieszczanie się kapitału. Przepływy kapitału aby były skuteczne wymagają zniesienia wszystkich ograniczeń, ponieważ pełna swoboda ich przepływu może pozwolić na wyzyskanie wszystkich korzyści produkcyjnych, na które pozwala strefa wolnego handlu i unia celna. Dzięki tej swobodzie w pełni może się rozwijać produkcja w tańszych źródłach podaży. Aby jednak kapitały mogły uzyskać całkowitą swobodę przepływu, muszą być zniesione wszystkie prawne restrykcje, co oznacza, że integracja musi przejść na wyższy stopień i osiągnąć etap wspólnego rynku. I tu z kolei ujawnia się wpływ międzynarodowych ruchów kapitału na procesy integracyjne. Swobodny przepływ kapitału między krajami członkowskimi ugrupowania integracyjnego może jednak doprowadzić do przeinwestowania gospodarek pewnych krajów oraz do nadmiernego napływu kapitału z innych krajów. Zarówno pierwsza jak i druga sytuacja może wywołać reakcję ze strony rządów tych krajów w postaci ponownego wprowadzenia pewnych ograniczeń administracyjnych zniesionych w początkach istnienia wspólnego rynku. Szczególnie chodzi tu o kontrolę przepływu kapitału. Kraje te mogą prowadzić własną odrębną politykę podatkową, finansową a także kontrolować zakładanie nowych przedsiębiorstw zagranicznych na swoim terenie. Takie postępowanie może wpłynąć hamująco na przepływy kapitału. Poza tym, jeśli w państwach członkowskich obowiązują odmienne ustawodawstwa podatkowe to swoboda przepływu kapitałów może być źródłem zniekształcenia tych ruchów. Ponieważ kapitały będą się kierować nie tam, gdzie ich efektywność ekonomiczna może być najwyższa lecz tam, gdzie istnieją korzystniejsze obciążenia podatkowe itp. Wszystkie te ruchy kapitałów w granicach wspólnego rynku dowodzą raz jeszcze, że także integracja wpływa na przemieszczanie się kapitału.

Ponieważ jednak w interesie producentów leży zapewnienie sobie stałego i równomiernego dopływu kapitału bez ograniczeń, to państwa członkowskie dążą do stworzenia warunków prawnych dla takiego dopływu. Warunki te to: przynajmniej częściowa koordynacja polityki poszczególnych krajów członkowskich w dziedzinie podatków, zakładania i fuzji przedsiębiorstw wielonarodowych, działalności instytucji finansowych itp. Ale takie współdziałanie stanowi już istotę wyższego stopnia integracji zwanego unią ekonomiczną. I tu ponownie widać, jak ruchy kapitału wpływają na integrację, jak zmuszają ją do przejścia na wyższy stopień prowadzący do pełnego scalenia gospodarczego. Jeśli inwestorzy będą mieli zapewnione podobne warunki zagranicznych lokat kapitałowych we wszystkich krajach członkowskich, to ten nowy stan integracji umożliwi swobodny i prawidłowy – niespekulacyjny – przepływ kapitału w kierunku lokat o wyższej stopie zysku bez konieczności unikania różnych ograniczeń typu prawnego, administracyjnego, podatkowego czy finansowego. Ujednolicenie polityki gospodarczej poszczególnych krajów pozwoli na wyzyskanie wszystkich korzyści płynących ze swobody przepływu kapitału, którą stwarzał już poprzedni etap integracji – wspólny rynek, ponieważ w warunkach unii ekonomicznej wszystkie dziedziny gospodarki będą miały jednakowy dostęp do kapitału, co daje możliwość równomiernego rozwoju. Wtedy dopiero można by mówić o pełnej integracji kapitałowej partnerów ugrupowania. Integracja towarowa i kapitałowa w warunkach zharmonizowania polityki gospodarczej poszczególnych krajów i przy pełnej swobodzie przepływu ludzi stanowi podstawę przejścia do najwyższego etapu integracji - do pełnej integracji gospodarczej. Pozostaje już tylko problem powołania ponadnarodowych organów władzy.

Zależności między procesem integracji a międzynarodowym przepływem kapitału powodują, że przejście na wyższy stopień integracji może dokonywać się niekoniecznie po zakończeniu etapu poprzedniego lecz równocześnie z jego rozwojem. Zanim zostanie w pełni osiągnięta integracja na etapie wspólnego rynku, przepływy kapitału mogą zmusić rządy krajów członkowskich ugrupowania do podjęcia prac nad harmonizacją polityki podatkowej, walutowej oraz nad liberalizacją przepisów dotyczących swobodnego zakładania spółek, dokonywania fuzji przedsiębiorstw międzynarodowych. Przejście na etap unii ekonomicznej może nastąpić wcześniej niż spełnienie wszystkich warunków niezbędnych dla realizacji celów wspólnego rynku. Szczególnie chodzi tu o zapewnienie pełnej swobody przepływu kapitału. A pewne organy władzy ponadnarodowej mogą powstać np. już na etapie unii celnej lub wspólnego rynku.

Podsumowując, można powiedzieć, że określony poziom integracji wyzwala potrzebę zwiększonego przepływu kapitału między partnerami ugrupowania. I odwrotnie – rosnący międzynarodowy ruch kapitału wzmaga tendencje integracyjne tych krajów, ponieważ niejako zmusza je do przechodzenia na wyższy stopień integracji. Stopniowy rozwój tych zależności jest siłą kierującą gospodarki państw członkowskich ku pełnej integracji.