7. Машықтану сабақтарының жоспары

1 -тақырып Қысқа мерзімді активтер есебі: ақша қаражаттары және дебиторлық борыштар

1 Ақша қаражатының есебі

2 Кассадағы ақшаның есебі

3 Ағымдағы есеп айырысу счеттарындағы есеп

4 Жолдағы ақшаның есебі

5 Вексельдер және вексельдік операциялар есебі

1. Ақша қаражаггарының жаппы сипаттамасы. Есеп айырысу нысандары.

Барлық шаруашылық жүргізуші субъектілер өз ақша қаражаттарын банкі мекемелерінің тиісті шоттарында сақтап және міндеттемелері бойынша төлемдерін, әдетте, осы мекемелер арқылы ақшасыз нысанда, ал қажет жағдайда Казақстан Республикасының ¥лттык банкісінің нормативтік кұжаттарымен белгіленген шегінде нақты ақшамен есептесуді жүзеге асырады. Егер де занды тұлғалардың арасындағы төлем сомасы 4000 айлық есептік көрсеткіштен (АЕК) асып түссе, онда олар тек ақшасыз тәртіпте айырысуларды жүзеге асырады. Бұл келтірілген мәлімет заңды тұлғалардың арасындағы әрбір мәміле (контракт, келісімшарт) бойынша шартты түрде пайдаланылады. Егер де контракт сомасы көрсетілген лимиттен асатын болса, онда төлем ақшасыз тәртіпте орындалуы керек, тіптен олар жартылай орындалса да, әрбір төлемнің сомасы 4000 АЕК-тен аспауы керек.

Ақаша қаражаттарының есебін ұйымдастырудағы құжаттар;

Төлем тапсырмасын толтыру кезінде келесі реквизиттері (көрсеткіштері) көрсетіледі:

төлем тапсырмасынын нөмірі;

төлем тапсырмасынын жазылған күні;

жеке теңестірілген немесе теңдестірілген (идентификацияланған) коды (ЖТК немесе ИИК)

жіберуші мен бенефициардьщ банкі шоттарының нөмірі;

бенефициардың коды (БК немесе КБе) және жіберушілердіқ коды (ЖК немесе КОд) — бұл кодтар екі символдан (белгіден) тұрады: біріншісі — резиденттік белгісін, ал екіншісі — экономиканың секторын көрсетеді;

бенефициар — аудару жасалған ақша кезде қаражатын алушы;

- банк-алушы — банк атауы, аударылған ақшада,оның мекен-жайы көрсетіледі;

- бенефициар банкісі - бенефициардың пайдасына келіп түскен ақша қаражатын қабылдайтын банк жіберушімен жасалған келісім-шарттың негізінде;

- жіберушілердің теңестірілген немесе теңдестірілген (идентификациялатан) банктік коды (ЖТБК немесе ИИК) — филиаларалық айналымдарының коды (ФАК немесе МФО);

- төлем арналымыныц коды - ҚР ¥Б нормативтік-құқықтық актісімен белгіленген және соның негізінде төлемдерді жүзеге асыратын кодтық белгілер, ал ол үш символдан (белгілерден) тұрады;

бюджеттік классифтациясының (жіктемесің) коды - салықтарды кері қайтаруда қойылатын код;

валюттелген күні — ақша қаражатын бенефициардың (алушының) банктік шотына ақша қаражатын аударған күні төлем жасаушының ынтасымен анықталады.

Өзіндік жұмыс

1.Ұйымның қаржы - шаруашылық мәселесі және счеттарына талдау жасау

Тапсырма 1

1. Компания есеп айырысу счеттынан кассаға ақша алды 500 у. е.

2. Ай соңында кассадағы қалдық 50 у.е. азайды және квитанциялар бойынша

кішігерім офистік керектемелер 180у.е.

почталық маркілер 160 у.е.

офистік креслаға жөндеу жасау 110 у. е.

Осы берілгендер бойынша операцияларды есептеп қалдықты көрсетіңіз

Тапсырма 2

20 желтақсанда 1998ж компания кредитке кеңсе заттарын алды 20 000 у.е.

28 желтоқсанда 1998ж жабдықтаушыларға квитанциямен ақша төлегу чек берілді

Жабдықтаушыларға берілген чек 1999 ж 5 ақпанда келіп түсті.

Осыған байланысты корреспонденция жасаңыз және сол жерде қалдықты есептеу керек.

2 -тақырып. Қорлар есебі (ХҚЕС 2)

1 Тауарарлы - материалды құндылықтар

2 Тауарлы-материалды босалқылар жөніндегі ұғым

3 Материалдар қозғалысы есебін құжаттау

1.Компания Галина жыл бойы мынандай ТМҚ алды

Күні	Саны	Бағасы	Суммасы
15.01.	50	7	350
17.01.	60	8	480
25.01.	80	10	800
	Сатылды
30.01.	170	15	2550

ФИФО, ЛИФО. әдістері бойынша өзіндік құнын анықтаныз.

2.Компания «Биржан» келесі мәліметтер бар.

01.12.	Қолма – қол ақшаға	100 ед.	7	7000
05.12.	Сатып алынды	3000 ед.	7.10	21300
12.12.	Сатып алынды	4000 ед.	7.15	28600
20.12.	Сатып алынды	2000 ед.	7.20	14400
31.12.	Қолма – қол ақшаға	2500 ед.

Тапсырма 1. ТМҚ қалдығын анықтау.

- 31 желтоқсанда 1999ж компания «Бук» инвентар – ия жүргізілді және бұл жерде складта ТМҚ сақталуда , суммасы 11500000тг

- 31 желтоқсан 1997ж ТМҚ құны 95000 тг. Консиг – ағы складқа берілді (кітап сатушыға )

- 30 желтоқсан 1997ж сатып алушылар ақша төледі және сатушыларға 31 желтоқсанда тауарды алатындығы жайлы айтты.

Содан кейін жүргізуші бір жағдаймен материалдарды 2 ақпанда жеткізді

Компания «Бук» төлем тапсырмасы бойынша төледі.

Тауарлар үшін төлеген сумма (құн) 260000тг

Анықтау керек :

- Анықтаңыз, ТМҚ дұрыс қалдықтарын , компанияның баланстағы көрсетілген. 31 желтоқсан 2005ж

- Компания «Бук» сатумен айналысқанда және үздіксіз санақпен айналысады ТМҚ, 31 желтоқсан 2005ж корректировкаға дейін 1383000 тг құрады. Керекті коррек – ды жасаңыз (счеттар бойынша)

Тапсырма 2. ТМҚ бағалау.

Компания « КР Классикал»

«КР Классикал» Компаниясы компакт – диск ; сатып алды 2004ж келесі әдіспен:

Күні	Сатып алынған заттар, шт	Баға (шт) тг	Жалпы баға
1 ақпан	800	7,00	5,600 у.е
8 наурыз	2,200	7,50	16,500 у.е
23 маусым	4,000	7,25	29,000 у.е
15 қыркүйек	3,000	7,40	22,000 у.е
Барлығы:	10,000		73,300 у.е

Жалпы ТМҚ саны жыл аяғында 1,000 дискіні құрды, бух. баланста қандай құн көрсетіледі.

Мына метадтар бойынша:

ФИФО

ЛИФО

Үздіксіздік методы

Тапсырма 3. ТМҚ айырымсыз есептеудің системасы.

« Ақ – Марал» компаниясы 2004 ж 1 ақпанда счеттерында мынандай қалдық болды.

«Ақша қаражаттары» - 500 у.е;

«Тауарлар» - 800 у.е;

Соның ішінде: тауарлар «А» - 10 шт , бағасы 20 у.е =200 у.е

Тауарлар « Б» - 3шт, бағасы 100у.е. = 300у.е

Тауарлар «В» - 6 шт, бағасы 50 у.е= 300у.е

« Жай акциялар» - 1,300 у.е

Айырымсыз есептеу әдісі бойынша операцияларды көрсетіңіз

15 ақпан 1996 ж тауар алынды « А» 10 шт, бағасы 20 у.е қолма – қол ақша

18 наурыз 1996ж кредитке тауар алынды «Б» 1 шт , бағасы 100 у.е

20 майда 1996 ж кредитке тауар алынды «В» 6 шт, бағасы 50 у.е

Тапсырма 4. ТМҚ анықтау және есептеу

31 желтоқсан 2005 ж «Виндау» компанияның бухгалтерлік балансы

ТМҚ 704,500

«Виндау» компанясы ФИФО әдісін қолдану арқылы ТМҚ анықтайды, сондай – ақ үздіксіздік методын қолданды. «Виндау» компанясы терезе шығарумен айналысады.

ТМҚ қалдығы келесі пунктерден тұрады:

Ағаш 120,000 у.е

Стекло 240,000 у.е

Краска 73,000 у.е

Шегелер 15,000 у.е

Дайын терезе (өнім) 1,140 тал өзіндік құны бойынша 225 у.е. әр талы

2005ж ТМҚ коррек –ка жасаудың қажеттілігі болмады. Бірақта ТМҚ қалдықтары бірнеше рет азайды, өйткені инвентариз – мен бухгал – ік жазудағы мәліметтер келмеді.

Осы корректир – р мынандай болды:

31 наурыз 2005ж 560 у.е

30 шілде 2005ж 3,200 у.е

30 қыркүйек 2005ж 1,750 у.е

Компания басшылары осы жұмыс – ң нәтижесінде жетіспеушіл – ді анықтады (31 желтоқсан 2005ж)

3 -тақырып. Негізгі құралдар есебі (ХҚЕС16, ХҚЕС 36)

1 Негізігі құралдар жайлы ұғым және есеп жүргізудің мақсаты

2 Негізгі құралдарды сыныптау және бағалау

3 ХҚЕС 16 «НҚ» стандартын қолданудағы талаптарды сипаттау

Ақша қаражатына сатып алынған НҚ

Мысал:

Кәсіпорын самалет сатып алды. 230,000 у.е келісім бойынша 2/10,ПБО. Сол құралдың жекеменшігі сатып алушыға ауысады, өйткені сатып алып отыр. Сатушы пошина төлеп отыр көлемі 5,200 у.е . Сонымен сумма тең болады 235,200 у.е. Самалеты әкеліп жеткізгенше кеткен шығын 10,000 у.е. Әкелген уақытта самалеттың корпусында ақау шықты . 80,000 у.е. Самалет екі аптадан кейін іске қосылды. Ангорда ұстаудың шығыны 20,000 у.е. Сатып алушы самалетқа сол күні төлем жасады. Самалеттың корпусы мен двигателінің қолдану мерзімі уақытша сатушының берген құжатында бәрі көрсетілген. Сондай – ақ жасалынған қаржылық есепте (сатушымен). Әкелінген счетта (құжатта) самалеттың бағасы көрсетілген. Сол сатушының жасаған сатып алушы скидкаға берілген тауардың құның 09.09.07. ж төледі.

Ақша қаражаты 9,500

Жеңілдік (скидка) 500

Келіп түсуге тиісті счетта 10,000 у.е

Шартты мысалдар.

Компанияда келесі жазу жазылады, Асан А.К. азаматтан 1,000 у.е берешек қарызын сұраудан бас тартты.

Келіп түспеген себептті берешк қарызды үмітсіз қарыз ретінде компания есептен шығарады.

Есептік кезеңде шығарылып тасталған Д.б. суммасын

Мысалы: Асан А.Т. азамат өзінің борышын төледі. 600 у.е.

Есептен шығарылып тасталынған берекшек қарызды қайтадан жасағанда (востановление)

Дебиторлық қарыз 600. Асан А.Т

Күмәнді қарыздар бойынша резервтер 600

Ақша қаражаты 600

Қаржылық есебі ҚҚБС бойынша жүргізілу керек.Енді осы жерде двигательдің, корпустың, құрал –жабдықтың өзіндік құның табу керек.

Бухгалтер осы есепті жүргізгеннен кейін басқада көрсет – ік бағалауын сұрады.

Орташа бағалары:

Двигательдер 140,000 у. Е

Сольнның құралдары 50,000 у.е

Осы жерде бухгалтерлік жазу келтіру керек және самалеты негізгі құралдар ретінде қабылдау. Есептің шыққаны.

Алғандағы кездегі жеңілдік көрсетілуі (230,000 х 98%)+5,200=230,600 у.е

Негізгі құрал : Самалет – корпусы 40600

НҚ Самалет – двигателі 140,000

НҚ Самалет – жабдықтары 50,000

Ақша қаражаты – 230,600

Самалеты жеткіз –гі шығын :

НҚ Самалет корпусы 10000

Ақша қаражаты – 10000

Самалетқа жөндеу жасаудағы шығын :

Жөндеу ( самалетқа )жасаудағы шығын 80,000

Төлеуге тиісті счетта 80,000

Негізгі құралды істен (есептен) шығарылуы :

Негізгі құрал 3 түрлі әдіспен есептен шығарылады.

Есептен шығарылады

Сатылады

Айырбасталады.

Есеп:

650 у.е тұратын құралдарға аударым жасалды. Құралдың мерзімі 10 жыл .

Аударым тікелей метод бойынша анықталды. 10жыл өткеннен кейін құралдың ликвидациялық құны 5,000 у.е 1 қаңтар 1995 ж счет бойынша қалдық мынандай:

Құрал 65,000

Пайдаланылған жинақ 41,000

Өзгеде есептелінетін объектіл –ң өзіндік бухгал – ік жазуын көрсету керек.

Осы берілген тапсырмаларды талқылау жасап көрейік.

Станок есептен шығарылды 1995 ж 30 қыркүйекте 9 айға есептелінген жинақталған жинақ мына түрлі болады.

30 қыркүйек 1995 ж

Құралды аударым жасаудағы шығын 4,500

Құралдың жинақталған жинағы – 4,500

Счеттар мына түрлі болды.

Құрал 65,000

Жинақталған жинақ 45,500

Негізгі құралдың ликвидациясы (жабылуы)

Бұл есепте берілгені негізгі құралдың еспетен шығару кезеңіндегі баланстық құны 19,500 у.е (65,000 у.е – 45,500 у.е). Есептен шығарудағы НҚ бағасы баланстық құнмен тең болса, онда ол есептен шығару кезеңінде есептелінуі керек.

30 қыркүйек 1995 ж

Құралдың жинақталған жиыны 45,500

НҚ – ды есептен шығарудағы шығындар 19,500

Құрал 65,500

Келіп түскен шығындардың

Есеп шығаруда келіп түскен шығындар, кіріс және шығыс есеп беру есептел – де ол негізгі емес жұмыс- ан түскен кіріс (шығыс) ретінде жазылады.

Есептен шығарылған ұйымның НҚ , өздерінің тиесілі счеттарында жазылады. Износ жасау есептелінеді активтерді топтастырады. Содан кейін активтер мен жинақ – ан Жинақ есептен «Өзгеде активтер» деген счеттан шығарады.

Егер НҚ нарықтық бағасы балансттық құнанан аз болса, онда ол шығынның құнсыздануы болып табылады.

Бұл жерде өзгеде активтер счеттарының кредит- ді (нарықтық бағаға дейін)

Кәсіпорын бұдан былай станокты өндір – те қолданбайды, бірақ қосалқы бөлшектерін реализ – ға жібереді. Реализ – ға жіберген бөлшектердің құны тоқтатылғанын дұрыс бағаланбайды.

Станоктың тоқтатылған кездегі бухгал – ік жазуы : 30 қыркүйек 1995 ж

Құрал – жабдықтың жинақталған жиыны 45,000

Өзгеде активтер 19,500

Құрал 65,500

Негізгі құралдың реализ –иясы (айналысы, сатылуы)

Бұл жерде көрсетілгені НҚ реализ –мяға жібер –уі және т.б.

Бірінші оқиғада реализ – ң (айналыс жібер –ің) құны 19,500 у.е тең болады баланстық бағаға, осыған байланысты кірісте және шығыста көрсетілмеді.

30 қыркүйек 1995 ж

Жинақ- н құрал – ң жиыны 45,500

Ақша қаражаты 19,500

Құрал 65,500

4-5 -тақырып. Материалдық емес активтер есебі. Активтердің құнсыздануы (ХҚЕС 38)

1 Материалды емес активтердің экономикалық маңызы

2 Материалды емес активтердің түрлері және бағалануы

3 Материалдық емес активтерге амортизация есептеу

4 Материалдық емес активтерді есептен шығару

МЕА бағалау

Есеп Компания келесі операцияларды жүргізді

02.01.04. «А» компаниясы «Б» компаниясына 360,000 актив алды, «Б» компаниясының таза активтік өзіндік құны 172,000

Жасау керек:( орындау керек)

МЕА мәлімет беру

Қай уақытта МЕА амортиз –у керек.

«А» компаниясының қаржылық есебінде МЕА туралы ақпаратты көрсету керек.

Таблица жасау керек және сол жерде МЕА тіркеп, 31.12.04. ж

«А» компаниясының бухгал – ік балансында және берілген мәліметтер тіркелген таблицасындағы шығындар , сондай – ақ кіріс және шығыс отчеттында көрсету керек. «А» 2004 жылдағы

ТМҚ қалдық кұнына жасалған есептеудің нәтижесінде алынған мәліметтер бойынша тузетулер жасаймыз:

Материалдардың атауы	Саны	Орташа өлшем кұны бойынша ТМЗ-дың қалдық құны	"ЛИФО" әдісі бойынша алынған ТМЗ-дың қалдық кұны	Түзетулер сомасы
Тот басуына қарсы пайдалан отын сұйық заттары	3	23351	23358	+7
Үш позициялы дроссельдік сөндіргіш	8	8515	8112	-403
Кұрыштық грунтовкасы	9	16347	15327	-1020
Бұрғылау трубасы	545	3471 184	3 394 970	-76214
Маниль тросы	785	4 994 185	4 883 530	-110655
Жиыны		8513582	8 325 297	-188285

Сонымен, "Жол-Өткен" ЖШС есеп саясатына түзетулер енгізілген, ол 562 шотының дебеті бойынша және материалдар шотының кредиті бойынша көрініс тагггы.

Материалдық емес активтердің нақты барлығы мен қозғалысын есепке алу 10 "Материалдық емес активтер" бөлімшесінің шоттарында жүргізіледі. Осы шоттардын дебеті бойынша — материалдық емес активтердің келіп түскен айдың басы мен аяғындағы калдықтары көрсетіледі де, ал кредиті бойынша — материалдық • емес активтердің есептен шығарылғандары көрсетіледі. 10-шы бөлімшеге темендегі шоттар кіреді: 101 "Лицензиялық келісімдер", 102 "Бағдарламалық жабдықтау", 103 "Патенттер", 104 "Ұйымдастыру шығындары", 105 "Гудвилл", 106 "Материалдық емес басқа да активтер".

10 "Материалдық емес активтер" бөлімшесінің шоттарын талдамалық есепке алу "Материалдық емес активтердің мүліктік есеп карточкасында" жүргізіледі. Карточка кәсіпорынға түскен материалдық емес активтердің барлық түрлерін есепке алу үшін қолданылады. Материалдык емес активтердің әрбір жеке объектісіне бухгалтерияда мүліктік карточка ашылады. Карточка "Материалдық емес активтерді алу-беру актісінің", техникалық және басқа құжаттардың, кәсіпорынның материалдық емес активтердің объектісін алғанын растайтын қүжаттардың негізінде толтырылады. Материалдық емес активтерді басқа кәсіпорынға (ұйымға) берген кезде, оның есептен шыққаны туралы белгі соғу үшін негізі "Материалдық емес активтерді алу-беру актісі" болып табылады.

"Цемент" ААҚ

кәсіпорын, мекеме

Бекітемін:

Кәсіпорынның басшысы

Ахметбеков С.С Ахметбеков С.С.

^{қолы аты-жөні}

" 15" наурыз 2002 жыл

Материалдық емес активтерді қабылдау-беру

АКТІСІ

Құжат-тың нөмірі	Жасалған күні	Операщя түрінің коды	Дебет		Кредит
			шот, субшоты	Талдамалық есеп коды	шот, субшоты	Таңдамалық есеп кодыесепкоди
23	15.03.01	23	106	26	671	239

6 -тақырып. Ұйымның міндеттемелер есебі. (ХҚЕС 19, ХҚЕС 23, ХҚЕС 37)

Ұйымдармен жалданушылардың арасындағы міндеттемені сипаттау

Қысқа мерзімді міндеттеме

Тақырып бойынша шартты мәліметтердің шығарылуы.

«Төменгі еңбек ақы көлемі»

«МРП»

Шартты мәліметтер 1.

Жұмысшы ауырып қалу себебінен 1 – 19 ақпанға дейін 2006 ж справка әкеліп берді (уақытша жұмыс істей алмай – ғы жайлы) бухгал – а төлеу үшін. Ұйымда 5 күндік жұмыс күні. Жұмысшы жұмысқа 2006 ж 4 ақпаннан алынды. Орташа жалақысы (жұмыс– ң) 1750 тг құрады. Ауырған күнге берілетін пособияны анықтау керек.

Қарыз алушылар негізгі несиеден басқа несиені пайдаланғаны үшін пайыздар, айыппұлдар төлеуге міндетті.

Бақылау сұрақтары:

Қысқа мерзімді міндеттеме

1. Жабдықтаушылармен мердігерлерге қысқа мерзімді кредиторлық қарыз анықтау

2. Қысқа мерзімді еңбек ақы бойынша қарыз

3 .Салықтар бойынша міндеттеме

4. Міндеттемені мойындау және оны бағалау. Қаржы есебінде көрсету

Ұзақ мерзімді міндеттме

Банк кредиттерінің есебі

Кредиттеудің түрлері

Қарыздар бойынша есептемелердің есебі

Жалпы кәсіпорында толтырылатын міндетемелік құжат

КЕПІЛДЕМЕ ХАТ

731. 10 наурыз2012 ж.

Нөмірі, күні

"Тасты" ЖШС Созақ ауданы. Төле би. 123

^{Кепілші ұйымының атауы және мекен-жайы}

Туран-Әлем банкінің облыстық кеңсесі, Алматы қаласы, Желтоқсан кэшесі, 20

Кепілгер банктің атауы және мекен-жайы

"Жол-өткен" АК, ОКО, Созақ ауданы

^{Қарыз алушының атауы және мекен-жайы}

Көрсетілген қарыз алушыға тауарлы-материалдық құндылықтарды алуға

2 000 000 тенге екі миллион теңге сомасында 2002 жылдың 10 желтоқсанына

^{Сандармен және жазбаша}

дейінгі мерзімге берілген және берілетін қарыздарды және қарызды пайдаланғаны үш есептелінген проценттерді біздің банк мекемесі есебіннен өтеп беруге кепілдік береміз Қарыз алушы көрсетілген қарызды және оны пайдаланғаиы үшін устеме процентті Банкпен жасаған несие шартында келісілген мерзімінде қайтармаған жағдайда банкке-алдын ала ескертпей-ақ, төленбеген қарызды және ол бойынша процентгі өзінің жарлығымен біздің Қазақстанның Халык банкісіндегі №46867 шотымыздан өз бетімен өндіруіне және өңдіруді бізге тиесілі басқа да құндылықтарға бағыттау (айналдыру) құқығын береміз.

Кепілдеменің күші осы қарыз және ол бойынша процент толығымен өтелгеннен кейін тоқтатылады.

Кепілдеме хаты кепілшінің шоты ашылған банк үшін және қарыз алушыға қызмет көрсетушіге арналып, ұқсас екі данада жасалады.

Ұйымның жетекшісі [қолы)

Бас бухгалтер (қолы)

М.О. 10 наурыз 2002ж.

Ескерту: Кепілдеме бойынша несиелеу кепілдеменің екінші данасын, оны алғаны жөнінде кепілдерге қызмет көрсететін банктің белгісін соққаннан кейін жүзеге асырылады.

Банктердін несиелерін есепке алу. Қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді несиелерді беру Қазақстан Республикасы Ұлттык Банкісі бекіткен "Қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді несиелендіруді ұйымдастыру ережелеріне" сәйкес жүргізіледі.

АЛМАТЫ САУДА-КАРЖЫЛЫҚ БАНКІСІНЕ

НЕСИЕ АЛУ ТІЛЕГІН БІЛДІРУ

Алматы қ. "28" маусым 2002 ж.

Қарыз сұраушы: "АЛСИ" ЖІІІС

Мекенжайы; Алматы к.. Бостандык ауданы, Коктем-2, үй 8

Реквизиті: Қазақстан Халық банкісі, СН 600400063768, ИИК 3467726, Кбе 17, БИК190501956

Несиенің мақсаты: ТМҚ алу

Несие сомасы; 500000 (Бес жүз) мың АҚШ доллары

Несие мерзімі: 6 (Алты) ай

Несиенің игеру графигі

Несиені өтеу графигі

Несиенің түрі

Қамтамасыз ету __________________________________

^{(кепілдік, гарантия, алшіатын (алынуы таіс) шоттары} Қаржыландыру көзі

^{(өз қаражаты, банкі несиесі)} Несиені өтеудің көзі

Басшы:

Бас бухгалтер:

М.О.

Әр тоқсанның соңында эквивалент сомасын марапаттау пайызын төлейтін болып келісілген. Сол есептелінген пайыз бойынша оның сомасы былайша анықталады:

Жылдық Несиенің

Қарыз

пайыздың х х берілген : 360 кұн

қалдығы мөлшерлемесі күннің саны

Шетелдік валютада алынған несиенің есебі. Қазақстан Республикасының шаруашьшық жүргізуші субъектілері өкілетті банктерден шетелдік валютада несие алуға құқылы. Несие заңды тұлға-резиденттерге қолма-қолсыз, яғни ақшасыз тәртіпте ғана беріледі. Валюталық құндылықтарды өкілетті банк кепілдік ретінде занды тұлға-резиденттерге несие беру үшін де пайдалана алады және ол шетел және ұлттық валютада беріледі.

Мемлекеттік және мемлекеттік емес сыртқы қарыздарды алу туралы келісімдерді тіркеу міндетті емес, егер олардың сомасы 100 мың доллардан және 120 күннен аспаса. Бұлардың қатарына қаржылык лизингі де жатады.

Несиені алған кезде 431 немесе 432 шоттары дебеттеліп, 601 шоты кредиттеледі. Ал егер де алынған несие қайтарылса, онда 601 шоты дебеттеліп, 431,432 шоты кредиттеледі. 601 шоты бойынша бухгалтерияда міндетті түрде талдамалық есебі жүргізіледі.

Мысал. Несиелік келісім-шартқа сәйкес кәсіпорын 01.04.02 ж. 300 000 доллар, 6 айға несие алды делік. Келісім-шартта қалқып жүретін мөлшерлемесі қарастырылған Лондондық банк аралық нарық бойынша (ЛИБОР).

Енді біз осы аталған жағдаймен байланысты шоттар корреспонденциясын жасап көрейік.

7-тақырып. Кірістер мен шығыстар есебі (ХҚЕС 18)

1 Табыстар мен шығындардың экономикалық сипаты

2 Табыстарды тану және бұларды есепке алу принциптері

Өткен тарықырыптар бойынша оқып, дайындалу тақырыптары.

Есептік кезеңге түсініктеме беріңіз.

Есепті кезеңнің аяқталуына байланысты счеттарды жабу қалай жүргізіледі.

Бастапқы баланс дегеніміз.

Бухгалтерлік есепте табыстың анықтамасын көрсетіңіз.

Кәсіпорынның табысы мен кірісіне түсініктеме беріңіз.

Өзіндік жұмыс

№30 БЭС танысыңыз

№5 БЭС “Табыс”анықтаңыз

ҚҚЕС №18 “Түсім” және осы стандарттың жетіспеуін анықтаңыз

Есеп :

Берілгені:

Бастапқы баланс бойынша счеттарды ашу 01.01.06.

Шаруашылық журналында операцияларға корреспонденция жасау.

Счеттар бойынша дебит пен кредиті бойынша айналымын анықтап және бастапқы қалдығын анықтау.

Айналым ведомысын құру керек.

“Шикізаттары мен материалдар” “Төленуге тиісті четтар” бойынша айналым ведомысын құру

Осы берілгендер бойынша қорытынды баланс құру.

Тігін фабрикасының балансы. 01.01.12. мың.тенге

№	Актив	Сумма	№	Пассив	Сумма
1.	Негізгі қүралдар	260000	1.	Меншікті капитал	5200000
2.	Материалдар	280000	2.	Бөлінбеген табыс	8100000
3.	Дайын өнім	120000	3.	Қысқа мерзімді зайымдар	410000
4.	Ағымдағы счеттар	610000	4.	Жабдықтау және мердігерлермен есептесу	610000
			5.	Еңбекақы бойынша	210000
	Барлығы	7200000		Барлығы	7200000

Қаңтар айы бойынша операцияның журналы 2012ж

№	Қаңтар айы бойынша операция 2012 ж	Сумма мың. тенге	Дт	Кт
1.	Жабдықтар склатқа негізгі материалдар келіп түсті және есепке алынды А) тельман комбинатын шерстяной 10000 м бағасы 1 метріне 200 тенге Б) Ткатцкой фабрикасы мата жартылай шерсть 1200000 м бағасы 100 тенге	21000 12000
2.	Есеп айырысу счетына банктің қысқа мерзімді ссуданы аударылды.	21000
3.	Склаттан өндіріске негізгі материалдар жіберілді А) шерсть матасы көлемі 30000 метр бағасы 200 тенге Б) шерсть матасы көлемі 40000 м бағасы 100 тенге	61000 41000
4.	Негізгі өнімді дайындағандары үшін жұмыстарға еңбекақы аударылды.	51000
5.	Склатқа кіріске алынды мата шерстен, көлемі 5000 м бағасы 200 тенге	12000
6.	Есеп айырысу счеттарынан кассаға ақша алынды ақпанның бірінші жартысына	000 0
7.	Ткатцкой фабрикасынан склатқа алынды және кірістелінді шерсть матасы көлемі 3000 м бағасы 100 тенге	31000
8.	Қаңтардың бірінші жартысына кәсіпорынның жұмыстарына аванс төленді	21000
9.	Есеп айырысу счетынан аударылды (қарыз) А) Тельман комбинатына Б) Ткатской фабрикасына	310000 210000
10.	Негізгі өндірістің шығындары	15000
11.	НЗП	15000

8-тақырып. Капитал мен резервтер есебі

1. Жарғылық капиталды қалыптастыру тәртібі және оның мағынасы

2. Акционерлік (жарғылық) капитал есебі

3. Резервтік капитал

Бақылау сұрақтары:

Сатып алушылармен тапсырыс берушілердің қарыздары есебін анықтау

Күмәнді қарыздардың есебін ұйымдастыру

Берілген аванстардың есебін ұымдастыру

Болашақ кезеңнің есебін ұйымдастыру

Еншілес тәуелді серіптестіктердің борыштарының есебін ұйымдастыру

9 -тақырып. Қаржылық есептілікті ұсыну (ХҚЕС 1)

Қаржылық есептіліктің мақсаты

Құрылымы мен мазмұны

Баланста көрсетілуі тисті ақпараттар

Бақылау сұрақтары:

«Стандарт» терминіне бухгалтерлік есеп тұрғысынан анықтама беріңіз.

Бухгалтерлік және қаржылық қорытынды есепті стандарттаудың мақсатын сипаттап түсіндіріңіз.

Қаржылық қорытынды есеп жуйееін стандарттау факторларын атаңыз.

Халықаралық стандарттарды кімдер және қайда жасалынады, бұлар қандай ресми құжаттардан құралған?

Бухгалтерлік есеп стандарттының типтік бағытын және сабақтастық жолдарын атаңыз.

Әрбір жекелеген стандарттардағы міндетгі ақпараттарды атап көрсетіңіз.

Халықаралық қаржылық қорытынды есеп стандарттарының аталуы мш санын айтыңыз.

«Есеп стандарттарын қосымша түсіндіру» (интерпретация) маңызы неде және қандай мақсаттарға арналған?

Үлттық есеп стандарттарына қарағанда ХҚЕС-тің артықшылығы неде?

10. ХҚЕСК қашан және қандай мақсаттар үшін құрылған?

11. ХҚЕСК қандай қызметтер мен міндеттер атқарады?

12. Қаржылық қорытынды есеп жуйесін гармониялық үйлесімділікке келтірумен қандай халықаралық үйымдар айналысады?

13. Әлемде қандай көп тараған үлттық бухгалтерлік есеп моделдері бар? Бұл моделдерді кысқаша сипаттаңыз.

Тест түріндегі сұрақтар

1. Халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттары деп:

өздерінің есебі мен қорытынды есебін жасаушы елдерге ұсынылған халықаралық норматив;

қорытынды есептің активтік, міндеттеме, меншікті капитал, табыстар мен шығындар, пайда және зиян элементтері;

қорытынды есептің мазмұны мен үлгісі, еселтің негізгі принциптері (әдістері), процедуралар, ережелер, есеп жүргізу ережелерінің

кешенді құжаттары;

норма, үлгі, әдістер, шаруашылық қызметі өрісіндегі фактілерді көрсету.

2. Қаржылық қорытынды есеп стандарттарыныц атқаратын міндеттеріне:

1) сыртқы пайдаланушылар үшін ақпараттардың пайдалылығы, халықаралық деңгейде стандарттарды гармониялық

үйлесімділікке келтіру, осы процесті бухгалтерлік есеп пен сәйкестендіру;

есеп тәжірибесінде қолданылған әртүрлі принциптерден туындаған экономикалық нәтижелерді мақұлдау (апробациялау);

қаржылық қорытынды есеп ақпараттарын жүйелеп жасау арқылы ішкі және сыртқы пайдаланушылардың талабын қанағаттандыру;

4) бухгалтерлік баланс және басқада қорытынды есептерден тұратын қаржылық қорытынды есепті даярлау.

3. ХҚЕС-те мына төмендегі сурацтардың қайсысы царалады?

1) қаржылық қорытынды есеп мазмұны ашылып көрсетшеді және есеп ережелері мен бағалау әдістері;

2) қаржылық қорытынды есеп даярлау мея тапсырудың принциптері және бұларға түсінік беру;

3) қаржылық қорытындының элементтерін тану мен өлшеудің тәртібі;

4) қаржылық қорытындынық мақсаты, қорытынды ақпараттардың пайдалылығының сапалық сипаты, қаржьшық

қорытындының элементтерін тану мш өлшеудің тәртібі.

4 . Халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттары мыналардыц қайсысында жасалады?

Бухгалтерлердің халықаралық федерациясында (БХФ);

Халықаралық қаржылық қорытынды есеп стандарттары комитетінде (ХҚЕСК);

Халықаралық кеңес беру кеңесінде (ХКК);

Қаржылық есепті стандарттау жөніндегі кёңесте

5. ХҚЕС төмендегі құжаттардың қайсысынан тұрады?

1) тұжырымдамадан (концепция), стандарттардан және стандарттарды қосымша түсіндіру (интерпретация);

алғы сөздш, стандарттардан, принциптердш;

алғы сөздш, стандарттардан, интерпретациялардан-

алғы сөздш, стандарттардан және интерпретациялардан

6. әрбір стандарт мазмұны нені анықтайды?

1) терминологияны, әдістерді, әдіснамаларды, есеп принциптерін, бухгалтерлік есеп операциялары мәнін, есеп объектілерін;

2) тұжырымдамаларды, есеп принциптерін, қолданудағы стандарттарды;

3) есеп объектілерін бағалау, алғы сөз, принциптер;

4) терминология, алғы сөз, есеп объектілерін бағалауды.

7. Қаржылық қорытынды есептіц стандарттарыныц типтік бөлігі мыналардың қайсысынан турады?

1) тұжырымдамалардан, қолданудағы стандарттардан, интерпретациялардан, қолдану өрісінен;

түжырымдамалардан, принциптерден, мақсаттардан, қолдану өрісінен, ақпараттарды ашудан;

мақсаттардан, қолдану өрісінен, анықтаулардан, сипатгаудан, маңызын ашудан, күшіне дагізілген уақыттан;

мақсаттардан, принциптерден, есеп объектілерінен, ақпараттарды ашудан, күшіне енгізілген уақыттан.

8. Қазақстандық бухгалтерлік есеп жүйесін ары қарай жетілдіру кітап авторыныц пайымдауынша қанша факторлар негізінде дамьшац?

бес;

жеті;

тоғыз,

сегіз.

9. Қазақстандық бухгалтерлік есеп стандарттары мен ХБЕС арасындагы сәйкстікті қанша факторлармен сипаттауга болады?

1 )үш;

бес;

төрт;

жеті.

10-тақырып. Шоғырландырылған және бөлек қаржылық есептілі (ҚЕХС -27)

“Мален” компаниясының балансы, $-мен

Активтер Міндеттемелер мен капитал

Іскерлік репутациясы 400

Негізгі құралдар 3500 Акционерлік капитал 3500

ТМЗ 1800 Бөлінбеген табыс 2500

Дебиторлар 2200 Міндеттемелер 3000

Ақша құралдары 1100

Барлығы 9000 Барлығы 9000

ХҚЕС 27

1.-кесте. Консалидацияланған бухгалтерлік баланс

Баптар атауы	Бас компания	Еншілес компаниялар	Түзетілгенге дейінгі консолидация ланған сома	Түзетілгеннен кейінгі консолидация ланған сома
Активтер (инвестициядан басқа) (А)	БА	ЕА	БА+ЕА	БА+ЕА
Ішкі топтардың есептері бойынша дебиторлық қарыздары (ТД)	ТД		ТД
Еншілес компанияға салынған инвестициялар (ЕКИ)	ЕКИ+Г		ЕКИ+Г
Гудвилл (Г)				Г
Кредиторлық қарыздар (К)	БКК	ЕКК	БКК+ЕКК	БКК+ЕКК
Ішкі топтардың есептері бойынша кредиторлық қарыздары (ТК)		ТК	ТК
Азшылық үлесі (А)				А
Меншікті капитал (К)	БКК	ЕКК=ЕКИ+М	БКС+ЕКИ+А	БКК

Мұндағы:

БКА- бас компанияның активтері;

ЕКА- еншілес компаниялардың активтері;

ТД- ішкі топтардың есептері бойынша дебиторлық қарыздары;

ЕКИ- еншілес компанияның акцияларына салынған бас компанияның инвестициясына салған қатысу үлесі;

Г- гудвилл оң іскерлік репутация;

БКК- бас компанияның кредиторлық қарыздары;

ЕКК- еншілес компаниялардың кредиторлық қарыздары;

ТК- ішкі топтардың есептері бойынша кредиторлық қарыздары;

А- еншілес компанияның меншікті капиталындағы азшылық үлесі;

БКК- бас компанияның меншікті капиталы;

ЕКК- еншілес компанияның меншікті капиталы.

11-тақырып. Валюталық бағамдар өзгерісінің есебі. Шетелдік қызмет. (ҚЕХС-21)

Мысалы. Соттағы істе ұйым жауапты тұлға болып табылады. Істің максималды сомасы 5000000 теңге, а минималды сома 3000000 теңгені құрауы мүмкін. Тәуелсіз эксперттердің бағалауы бойынша істің қанағаттандырылмауының 10% мүмкіндігі бар (ұйым істі ұтады), 70 % мүмкіндігі- істің жартылай қанағаттандырылуын және 20% мүмкіндігі- істің толыктай қанағаттандырылуын көрсеткен. Сонымен қатар эксперттердің шешімі бойынша 75% мүмкіндігі бойынша істің мөлшері максималды соманы, ал 25% мүмкіндігі бойынша істің мөлшері минималды соманы құрайды.

Ұйымның бағалаушылық міндеттемелерінің сомасын анықтау үшін істі қанағаттандыру дәрежесінің әртүрлі мүмкіндігімен байланысты ұйым төлейтін соманы есептеу қажет.

1.-кесте. Бағалаушылық міндеттемелерінің сомасын анықтау

Істі қанағат тан дыру мүмкін дігі	Істің сома сын жабу пайызы	Істің минималды сомасы, теңге	Есептеу	Істің максималды сомасы, теңге	Есептеу
10%	0	0	3000000*10%*0%	0	5000000*10%*0%
70%	50%	1050000	3000000*70%*50%	1750000	5000000*70%*50%
20%	100%	600000	3000000*20%*100%	1000000	5000000*20%*100%
Барлы ғы		1650000		2750000

12-тақырып. Табысқа салынатын салық (ҚЕХС-12)

Енді мүмкіндігімен байланысты істің мөлшері максималды соманы және минималды соманы құрғандықтан, ұйым искінің орташа көлемін есептеу қажет:

1650000*25%=412500

2750000*75%=2062500

Барлық бағалаушылық міндеттемелердің сомасы 2475000 теңге тең.

Мысалы. «Юстас» компаниясының жетекшілері 2004 жылдың желтоқсанында өздерінің бір филиалын жабу туралы шешімдерін қызығушы тараптарға жеткізді және қабылдады. 37 «Бағалаушылық міндеттемелер, шартты міндеттемелер және шартты активтер» ҚЕХС (IAS) сәйкес қайта құрылым бойынша резерв құрылды. Дисконтау ставкасы 16,5 % тең.

2.-кесте. 31.12.2012 жылындағы резерв құрылымы туралы мәліметтер.

Көрсеткіштер	Жабу мерзімі	Сомасы, мың а.ө.
		төленуге тиіс		дисконталған
Жұмыстан шығуымен байланысты жұмысшыларға төлем	02.2012ж.	40	40
Сатып алушыларға айыппұл санкцияларын төлеу	12.2012 ж.	150	129
Қызметкерлерді қайта оқытуға кеткен шығыстар	2012 жыл бойына	70	-
Қайта құрылым бойынша барлық резерв тер	-	190	169

70 а.ө. мөлшеріндегі қызметкерлерді қайта оқытуға кеткен шығыстар резервтерді есептеуге кірмейді.

Сатып алушыларға айыппұл санкцияларын төлеуді дисконталған сома бойынша көрсету керек, өйткені төлем жасағанға дейін жыл өтеді. Уақыт факторын есепке алу керек.

Акцияға табыс (ҚEXC 33)

Дисконталған құн мына формуламен есептелінеді:

PV = FV * 1/(1+r)ⁿ , (12.1.)

FV –n кезеңіндегі ақша қаражатының құны;

PV –ағымдағы кездегі келтірілген құн FV ;

r -дисконт коэффициенті;

n –дисконттау кезеңінің саны.

Сондықтан, ҚЕХС –ның талаптарына сәйкес дисконталған бағаны пайдалану есебімен резерв көлемі түзетілуі тиіс:

150* 1/1,1651 = 129 мың а.б. (дисконталған бірліктер)