Модуль 2 Еңбекті қорғаудын техникалык нормативтері.

4- тәжірибелік жұмыс

Жұмыс орнының жарықталғандарын зерттеу Табиғи жарықтануды есептеу.

Жұмыстың мақсаты: жұмыс орнындағы жарықталынуы күйін және оның санитарлық нормаға сәйкестігін анықтап үйрену.

Өз бетімен дайындыққа тапсырма. Мұғаліммен ұсынылған әдебиетті және жұмыс істеуге арналған методикалық нұсқауды оқып танысыңдар. Лабораториялық жұмыстың қорытындысында жарықты өлшеу және болуы көруді нашарлатады, көздің нерв жүйесінің шаршауын жоғарлатады (еңбек өнімділігін төмендетеді және сәтсіз оқиға себеп болуы мүмкін. Жарықтандырумен төмендегідей қауіпті және зиянды өндірістік факторлар байланысты: жарықтың артық немесе жеткіліксіз мөлшері жарықтауы спектр құрамының жұмыс жағдайына сәйкес келмеуі, көзді шарылыстыру және жұмыс орнының бір қалыпты жарықтанбауы.

Жарықталғандық (жарық дәреже) деп бірлік үлесіне келетін жарық ағынын айтады. Жарықтың өлшем бірлігіне люкс (лк) алынған.

Жарық 1 м² ауданда тең жайылған 1 лм жарық ағыны.

Жарық көзіне байланысты жарықтану табиғи, жасанды және аралас болып бөлінеді. Жарықтануды нормалау Е-не сәйкес .жүргізіледі. Ондағы жұмыстар дәлдігіне ажыратуға келетін ең кішкене обьектінің көлеміне және оның фонының қарсыластығына, фон сипаттамасына қарай 8 дәрежеге бөлінген, олардың жарық дәрежесінің нормалары белгіленген. Егер тексеру нәтижесінде іс жүзіндегі жарық 11-4-79 жәнө Е-дегі белгіленген нормадан төмен болса, оны сырғадан санын көбейту жарық бөлгіш қасиеті жоғары лампаларды қондыру терезелердің ауданын немесе санын көбейту шырағдандырды. Терезелерді шаңнан, ластан т.б. тазарту арқылы нормаға келтіреді. Кейбір жағдайларда бөлмедегі жарық дәрежесін өзгертпей-ақ істеуге болатын жұмыстар қарастырылады.

Жасанды жарық лк өлшемімен нормаланады да, ал табиғи жарық табиғи жарық коэффициентімен шкаласы, мұндағы Е ішкі-бөлме ішіндегі жарық дәрежесі, Е сыртқы жарық дәрежесі лк.

Аралас жарық үшін нормалар табиғи жарық үлесіне қабылданған, ал жасанды жарық үлесі жасанды жарық сияқты нормаланады. ТЖК-нің нормаланған мәні климаттың жарықталғандығына (световой климат) байланысты болады. ТМД-да 5-белдеу бар. Орал қаласы 4 белдеуде орналасқан.

7-сурет 10-116 люксметрі

1 - фотоэлемент, 2 - гальванометр, 3 – Қ жұтқыш саптамасы: 4 - Т тұтқыш саптамасы, 5 - Р жұтқыш саптамасы, 6 - М жұтқыш саптамасы.

Приборлар мен құрал-жабдықтар. Жасанды жарықты зерттейтін қазіргі лаборатория бөлмесіндегі жалпы жарықтандыру шырағдаға мен жеткілікті жарықтандыру шырағданынан тұрады. Жергілікті жарықтандыру шырағданы 2 штатив арқылы жоғары-төмен жылжытылады. Қабыр түсінің жарық дәрежесіне әсерін зерттеу үшін қабырғалары алынбалы-салынбалы қылып жасалған, көлемі 50х50х50 см бокс 3 орнатылған. (7-сурет). Сонымең қатар жұмыста люксметр қолданылады.Ол жұтқыш саптама кигізілген фотоэлементтен 4 және гальванометрден 5 тұрады. Прибордың диаметрі фотоэлектрлік эффектіге негізделген. Фотоэлементі түсірілген жарық ағынынан жарық ағынына пропорционал электр тогы пайда болады. Оның мәні гальвонометр тілімен көрсетіледі. Прибордың 0^0 лк аралығында және 0-100 лк аралығындағы жарықты өлшейтін 2 шкаласы бар. Жарық көрсеткіші сол жақ кнопканы басқанда 0-ден 30 лк-ке дейінгі, оң жақ қнопканы басқанда 0-ден 100 лк-ке дейінгі шкала арқылы қаралады. Әрбір шкалада бұл нүкте. белгісінің үстінде де, сіл 0-ден 3,00 лк-ке дейінгі шкалада 20 лк белгісінің үстіне қойылған.

1-штатив, 2 – жергілікті жарықтандыру шырағданы, 3 - бокс, 4 – люксметр фотоэлементі, 5 - люксметр гальванометрі. Жоғары дәрежедегі (100 лк-тен жоғары) жарықты зерттеу үшін фотоэлементке М.Р.Д. жарық жұтқыш саптамалары кигізіледі. Д саптамасы М.Р - және Т саптамаларымен бірге қолданылады. К,М саптамалары жарық ағынын 10 есеге К,Р,І 100 есеге, К,Т, 100 есеге төмендетеді. Саптамаларды пайдаланған кезде жарық көрсеткішіне тиісті әсерлесу коэффициентіне көбейтіледі.

Тәжірибе. 1. Лабораториядағы табиғи жарықты зерттеу. Жұмыс орнындағы жарық дәрежесін анықтау.

1.1. Терезеден қабырғага дейін, еденнен 0,6 м биіктікте әрбір 1 м қашықтық сайын жарық дәрежесін өлшеңдер.

1.2. Сыртқы жарық дәрежесін өлшеңдер.

1. 0

2. 1,5

3. 3

4. 4,5

5. -б

1.3. ТКЖ-н анықтау үшін бтр мезгілде ішкі және сыртқы Е сыртқы жарықты өлшеңдер.

1.4. ТКЖ-нің мәнін.

1.5. Жарықталудың бөлме ұзындығына тәуелділігін график жүзінде көрсетіңдер.

2. Лаборатория бөлмесіндегі қос жарықтың (жалпы жарықтандыру және жергілікті жарықтандыру шырағдандарының жарығы) жергілікті жарықтандыру шырағданының биіктігіне тәуелділігін зерттеу.

Шырағданды 0,25, 0,5, 0,75, 1,0, 1,25 м биіктіктерге орналастырып үстел үстіндегі (шырағдан астындағы дәрежесін өлшеңдер).