Радиациялық жағдайды бағалау

Радиациялық жағдайды бағалау үшін негізгі бастапқы мәліметтер бойынша жүргізіледі: радиактивті улануға әкелетін ядролық жарылыстың уақыты, радиация деңгейі және оның өлшеу уақыты, радиация мен сәулелену дозаларының коэфицентінің бәсеңдетуінің мәні және алдағы қойған міндеттер мен оның орныдалу уақыты.

Есеп 1

а) Жарылу уақыты белгілі

Берілгені: Жағдайды картаға түсіруді жеңілдету және радиация деңгейінің төмендетуін кадағалау үшін ядролық жарылыстан кейінгі радиация мөлшерін бір уақытқа келтіру.

t₁ = 12 сағат 15 минутта объект аймағындагы (Р) радиация деңгейі 37 Р/сағ кұрады.

Егер ядролық жарылыс t₂ = 11сағ 45мин болған болса, жарылыстан 1сағат өткеннен кейінгі радиация деңгейін анықтаңыз.Тапсырманы орындауға арналған бастапқы мәліметтер № 18 кестеде берілген

Шешімі:

Радиация деңгейін өлшеген уақыт пен жарылыс болған уақыттың айырмашалағы:

12^І5-11¹⁵ = 30 минут болады.

№1 кесте бойынша тік бағана (30 минутпен) көлденең бағанадагы есептеу уақытын (І сағ.) қиылысқан жерінен К-коэффициентінің мәнін табасыз – ол 0,44-ке тең.

Ядролық жарылыстан кейін 1 сағат өткен соң радиация деңгейін шығарамыз:

Р (1 сағ) = 37 Р/сағ.· 0,44=16,3 Р/сағ.

Егер ядролық жарылыс болған уақыт белгісіз болса, онда радиация деңгейінің төмендеу жылдамдығы бойынша анықтауға болады.

Жарылыс өткеннен кейінгі әр түрлі уақыттағы радиация деңгейін қайта есептеу коэффициенті.

Кесте 1

Жарылыс өткеннен кейінгі әртүрлі уақыттағы радиация деңгейін қайта есептеу коэффициенті.

Жарылыстан кейінгі радиация деңгейін өлшейтін уақыт, мин	Жарылыстан кейінгі радиация деңгейін санау үшін пайдаланатын уақыт
	0,5 сағ.	1сағ.	2 сағ.
15 20 25 30 40 50	0,44 0,61 0,8 1,0 1,4 1,8	0,19 0,27 0,35 0,44 0,61 0,8	0,08 0,12 0,15 0,19 0,27 0,35

б) Жарылу уақыты белгілі

Берілгені: Цехтың орналасқан ауданында радиация деңгейі өлшенді: t₁=10⁰⁰, Р_t1=50 рад/сағ және t₂ =10³⁰, Р_t2=45 рад/сағ. Тапсырманы орындауға арналған бастапқы мәліметтер №26 кестеде берілген. Жарылыс уақытын анықтаңыздар.

Шешімі:

Δt=t₂ - t₁=10³⁰-10⁰⁰=30 мин.

Рt=Р_t1: Р_t2= 45:50=0,9

№ 27 кесте бойынша Р₂ / Р₁ = 0,9 және Δt=30 мин үшін, жарылыстан кейінгі 2-ші өлшеміне дейінгі уақытты табамыз, ол 6 сағатқа сәйкес. Ал іздеген жарылыс уақыты мынаған тең болады:

t_жар=t₂- t =10³⁰-6⁰⁰=4 сағ 30 мин.

Кесте 2

Жергілікті жердегі екінші деңгейлі радиацияға дейінгі уақыт.

Екінші өлшеу кезіндегі радиация деңгейінің 1-ші өлшеу кезіндегі радиация деңгейіне қатынасы, Р t2 /Рt1	Өлшеулер арасындагы уақыт, мин.
	Жарылыстан кейінгі 2-ші өлшеуге дейінгі уақыт (сағ.-мин.)
	15	30	60
0,9 0,8 0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2	3,0 1,30 1,0 0,45 0,35	6,0 3,0 2,0 1,30 1,10 0,55	12,0 6,0 4,0 3,0 2,20 1,50 1,35 1,20

Кесте №3.

Радиация мөлшерін орташа азайту коэффициенті – К_аз

Паналардың аталуы және тасымалдау құралдары немесе АҚ (халық) құрамаларының орналасу (әрекетету) шарттары	Каз
Аумақта ашық орналасу.	1
Қорғаныс құрылыстары
Залалданғанашықокоптарменжарықтар	3
Залалданған аумақтағы ашық немесе дезактивацияланған окоптар	20
Жабылған жарықтар	50
Радиацияға қарсы паналар (ПРУ)	100 аса
Жалпы паналар	1000 аса
Тасымалдау құралдары
Автомобильдер мен автобустар	2
Теміржол платформалары	1,5
Жабылған вагондар	2
Жолаушылар вагондары (локомотивтер)	3
Өндірістік және әкімшілік ғимараттары
Өндірістік бір қабатты ғимараттар (цехтар)	7
Өндірістік және әкімшілік үш қабатты ғимараттар	6
Тастан қаланған тұрғын үйлер
Бір қабатты	10
Үйдің асты	40
Екі қабатты	15
Үйдің асты	100
Үш қабатты	20
Үйдің асты	400
Бес қабатты	27
Үйдің асты	400
Ағаштан жасалған тұрғын үйлер
Бір қабатты	2
Үйдің асты	7
Екі қабатты	8
Үйдің асты	12
Құраманың орналасу ауданы
12-24 сағ ішінде жабдықталған аудан	3
24 сағаттан аса	50
Орташа халық үшін
Қаладағы	8
Ауылдағы	4

Есеп 2

Жұмысшылардың және қызметкерлердің зақымданған аймақта болған кезде оларды қайтадан оқытпау мақсатында сол уақытта сәулеленудің дәрежесін анықтау керек.

Берілгені:

Объектіде жарылыс болған соң 1 сағаттан кейін радиация деңгейі Р= 300 Р\сағ.

Объекті жұмысшылары мен қызметкерлерінің ашық жерлерде және өндірістік бөлмелерде 1 сағат болу кезіндегі (Т_сағ) қабылдайтын (Д) радиация мөлшерін анықтау керек, егер сәулелену ядролық жарылыстан 3 сағат өткеннен кейін (Т_баст) басталғаны белгілі болса. Тапсырманы орындауға аранлған бастапқы мәліметтер №20 кестеде берілген.

Шешімі:

№4 кесте бойынша сәулеленудің Т_баст = 3 сағ, және сол ауданда болу уақыты – 4 сағат ашық жердегі радиация 100Р\сағ даңгейі болған кездегі Д_сәуле табамыз, ол 62,4 тең.

Ескертуге қатысты мына қатынасты анықтаймыз:

Р\100=300\100=3

Ашық жерде (К_әлс=1, №6 кестеден), мынадай сәулелену мөлшерін алады

Д=62,4 *3=187,2 Р

Өндіріс бөлмелерінде (К_әлс=7), мынадай сәулелену мөлшерін алады

Д =187,2/2 =26,1 Р.

Кесте №4

Жарылысбасталған уақыттанбастап радиациялықсәуле-ленууақыты, сағ.	Болу уақыты
	0,5	1,0	2,0	3,0	4,0	5,0	6,0
0,5 1,0 1,5 2,0 2,5 3,0 4,0 5,0 6,0	74,5 39,9 25,8 19,0 14,9 12,2 8,3 6,8 5,5	113 64,8 44,8 34,0 28,0 22,4 16,4 13,0 10,6	158 98,8 72,8 66,4 46,0 38,8 29,4 23,6 19,4	186 121 91,0 72,8 61,6 51,8 40,2 32,4 27,0	204 138 106,4 85,3 72,5 62,4 49,2 40,0 33,8	220 151 117 96,4 82,8 71.2 56,6 46,8 39,8	231 161 127 105 90,4 77,8 63,4 52,8 45,0

Ескерту: Сәулелену мөлшерін есептеу барысында басқа радиациялар деңгейін анықтау үшін радиация деңгейін кестеден тауып, Р\100 қатынасына көбейтеміз, Р-жарылыстан 1 сағаттан кейінгі радиайия деңгейі.

Есеп 3

Берілгені:

Жұмыстар ядролық жарылыстан 3 сағат өткеннен кейін басталып, сол уақытта радиация деңгейі Р=100 Р\сағ құраған болса, жұмысшылардың уланған ауданда болу уақытының шегі қандай болмақ? Оларға Д_бер мөһлшерін 30Р белгіленген. Жұмыстар 1 қабатты тастан жасалынған ғимаратта жүргізілді. (К_әлс =10, №6 кестеден). Тапсырманы орындауға арналған бастапқы мәліметтер №22 кестеде көрсетілген.

Шешімі:

Қатынасты есептейміз:

Д_бер*К_әлс\Р_кір

Д_{бер *} К_әлс\Р_кір =30*10/100=3

№5 кестеден тік бағана қиылысындағы қатынастан шыққан 3 сағат, көлбеу бағанадан 3 сағат өткен уақыттан жұмыс істеуге берілетін уақытты анықтаймыз, ол радиациялық зақымданған аймақ (РЗА) 6 сағатқа тең.

Кесте №5

Радиациялық заттармен зақымданған жерде болу үшін шектелген уақыт (сағ/мин).

	Минуттар			Сағаттар
	15	30	45	1	2	3
0,2	0,25	0,2	0,15	0,15	0,15	0,15
0,3	0,45	0,3	0,25	0,20	0,20	0,20
0,4	1,45	0,4	0„35	0,30	0,25	0,25
0,5	3,45	1,0	0,45	0,40	0,35	0,35
0,6	8 күн	1,25	1,00	0,45	0,45	0,45
0,7		2,0	1,15	1,10	0,50	0,50
0,8		2,55	1,45	1,30	1,00	1,00
0,9		4,00	2,00	1,40	1,10	1,10
1,0		6,00	2,45	2,00	1,20	1,20
1,2		15,00	4,0	3,10	2,00	2,00
2,0			30,0	4,00	4,00	3,10
2,5			5күн	31,0	6,30	4,30
3,0						6,00