3. Қазақстандағы 1937-1938 жж. Қуғын сүргін.

1936 жылы КСРО конституциясы қабылданды. Бұл конституция әміршіл-әкімшіл жүйені нығайтты. Елде тоталитарлық жүйе, Қазармалық социализм орнады. Жеке адамның құқығы ескерілмеді. Қазақстанда жазалау шаралары (репрессия) басталды. Ең алдымен жазаға ұлттық демократиялық зиялылар, Алаш қозғалысының қайраткерлері, қазақ елінің біртуар ұлдары Ә. Ермеков, Ә. Бөкейханов, Ж. Аймауытов, Ж. Досмұхамедов т.б. ұшырады. 1937-1938 жылдары жазалау шаралар өте күшті өтті. Осы жылдары репрессияға ұшырағандар:

- Кеңес өкіметін орнатуға ат салысқандар: Т. Рысқұлов, С. Шәріпов, Ә. Әйтиев, Н. Төреқұлов, Б. Алманов, С. Мендешов, С. Арғыншиев, А. Асылбеков т.б.

- Партия, қоғамдық ұйым қайраткерлері: О. Жандосов, Т. Жүргенов, Қ. Тәштитов, Н. Нұрмақов, А. Досов, О. Исаев, Ұ. Құлымбетов т.б.

- Революция жеңісін қорғап, ақ гвардияшыларға қарсы күрескендер: Т. Әлиев, М. Масанчи, С. Жақыпов т.б.

- қазақ әдебиеті мен ғылымының белгілі өкілдері: Б. Майлин, І. Жансүгіров, С.Сейфуллин, М.Дулатов, М. Жұмабаев, С. Аспандияров, А. Байтұрсынов, Қ. Жұбанов, М. Төлебаев т.б. орталықтан Қазақстанға жіберілген партия қызметкерлері: Л. И. Мирзоян, К. Я. Рафальский, В. Н. Андроников т.б.

Бұлардың барлығы «халық жауы» ретінде жендеттердің қолынан жазықсыз қаза тапты. Қазақстан жерінде жазықсыз жазаға ұшырағандарға арналған лагерлер пайда болды. Олар: Карлаг (Қарағанды еңбекпен түзеу лагері), Степлаг т.б. Осылардың ішінде ең ірісі «ЧСИР»-халық жауларының отбасы мүшелеріне арналған лагерь. Кейіннен ол «Алжир» халық жаулары әйелдерінің Ақмола лагері атанды. Жеке адамға тоталитарлық жүйе кесірінен 101 000 қазақстандық лагерь азабын көрді. Олардың 27 000-ы атылды.

Сұрақтар:

1. Қазақтардың дәстүрлі құрылымын біржолата бұзу және оның трагедиялық салдары. 1932-1933жж. аштық.

2. Қазақстанның 1930-1940 жылдарындағы қоғамның саяси жағдайы. Ұлттық интеллигенцияның трагедиялық тағдыры.

3. Өлкедегі қоғамдық және идеялық күрес «Кіші қазан» және қазақ ауылын күштеп кеңестендіру саясаты.

Негізгі әдебиеттер:

1.Қазақстан тарихы / Көне заманнан бүгінге дейін. – 5 томдық. 4 том. Алматы, 2010.

2.Қазақстан тарихы. Очерктер. Алматы, 1994.

3. Ч. Мусин. Қазақстан тарихы. Алматы, 2008.

1. Голод в Казахской степи: Сборник документов. А., 1991.

2. Гонимые голодом. Документы о судьбе десятков тысяч казахов, бежавших в начале 30-х годов (ч. 1-2). А., 1995.

3. Гуревич Л.. Тоталитаризм против интеллигенции. А., 1992.

4. История Казахстана: белые пятна. А., 1991.

5. Козыбаев М.К., Абылхожин Ж.Б. Коллективизация в Казахстане: трагедия крестьянства. А., 1993.

6. Койгелдиев М.К. Красный террор. А., 2008.

7. Койгелдиев М.К. Репрессия 20-40 гг. А., 2009.

8. Қозыбаев М.Қ. Ақтаңдақтар ақиқаты. А., 1992.

9. Қойгелдиев М.Қ., Омарбеков Т.О. Тарих тағылымы не дейді? А., 1993.

10. Қойгелдиев М.Қ. Тұтас Түркістан идеясы және Мұстафа Шоқайұлы. А., 1997.

11. О чем не говорили? А., 1993.

12. Омарбеков Т.О. Зобалаң. А., 1994.

Қосымша әдебиеттер:

1. Ахмедов Ғ. Алаш Алаш болғанда. А., 1995.

2. Коллективизация сельского хозяйства Казахстана (1926-1941 гг.): Документы и материалы в 2-х томах. А., 1967.

3. Культурное строительство в Казахстане: Сборник документов и материалов. А., 1965.

4. Қоңыратбаев О. Тұрар Рысқұлов. Қоғамдық-саяси және мемлекеттік қызметі. А., 1994.

5. Михайлов В. Хроника великого джута. А., 1989.

6. Нәубет. А., 1990.

7. Осипов В.П. Всматриваясь в 20-30 годы. А., 1991.