Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
дәріс.doc
Скачиваний:
2
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
786.94 Кб
Скачать
  1. Дәріс тақырыбы: Кіші жүз қазақтарының патша үкіметінің отарлау шараларына қарсы күресі.

Дәріс жоспары:

  1. Қазақстанның экономикалық және саяси жағдайы

  2. Қазақстардың Е.Пугачев бастаған шаруалар соғысына қатысуы (1773-1775 жж)

  3. Сырым Датұлы бастаған Кіші жүздегі ұлт-азаттық қозғалыс (1783-1797 жж)

  1. Қазақстанның экономикалық және саяси жағдайы

ХVIII ғасырдың екінші жартысында Ресей І Петр жүргізген реформалар мен өзгерістердің жемісін таба бастады. Өз кезегінде, Ресей мемлекетін кеңейту тұжырымдамасы құлаш жайып, жақын жатқан Қазақстан аймақтарына енуіне әкеп соқтырды. Ресейдің орталығындағы ірі экономикалық немесе саяси сілкіністің қандайы болсын қоныстандырудың жаңа толқынына әкеп соқты. Ал халықтың қалың бұқарасын қоныс аудару үшін жаңа үлкен аумақтар, оның үсітіне шаруашылық жағынан игерілген аумақтар керек болды. Жер туралы мәселенің Батыс Қазақстан аумағында ХVIII ғасырдың екінші жартысында ең басты мәселе болғаны нақ сондықтан. Жоңғар басқыншылығына ойдағыдай тойтарыс бергеннен кейін Қазақстан біріңғай және біртұтас мемлекет ретінде бабалары мұраға қалдырған өзінің шаруашылық өмірін қайтадан дамыта бастады. Алайда ХVIII ғасырдың 30-жылдарынан Ресей мемлекеті қазақтардың жеріне көз тіге бастады. Осы саясатты жүзеге асыру барысында оны бөлшектеу, халықтарды қырқыстыру, халықтың барлық топтарында өз агентурасын құру, отарлаудың басты күші ретінде қазақтарды біржолата бағындырып, оларды осы мақсатта пайдалану жөнінде әр түрлі әдістер қолданыла бастады.

Жайылымның тапшылығы кiшi жүз қазақ руларының бiр бөлiгiн Жайық, Сағыз өңipiнeн Жем жағасына, Сырдарияның төменгi ағысына көшiп баруғa мәжбүр eттi. Онда қазақ қауымдары бұрын да шашырап жүрген едi. Нұралы адамдардың кең кeңicтiккe көп тарап кететiндiгi, қарақалпақтармен, түрiкмендермен қақтығыстар болу мүмкiндiгi себептi бұл аудандарға көшiп кетуден қауiптендi. Нұралының ойлағаны Кiшi жүздiң көшiп жүруi үшiн жер iздеу болды.

Жоңғар хандығы бiржола ыдыраған жылы Жоңғарияның кең-байтақ бос жайылымдарын пайдалану туралы мәселе туды. Ендi бұл жерлер Қытайдың билiгiнде едi. Нұралы хан сол жерлердi иелену жоспарларын ойластырды. Осыған байланысты алдын ала уағдаластық бойынша императрица Елизавета Петровна арнайы грамота арқылы Кiшi жүздiң ханы мен сұлтандарына 30 мың әскермен Жоңғария шегiне кipyгe әзiр тұруды ұсынды. Ералы сұлтанның арада жүруi арқылы Қытаймен белгiлi бiр дипломатиялық қатынастар орнатылды. Алайда бұл ниеттер мен келiссөздер ic жүзiнде нәтиже бермедi.

Нұралы Хиуа хандығымен қатынасты жолға қоя алмады. Хиуа ханы Қайып Нұралымен жауласып жүрген өз әкeci Бараққа ашық қолдау көрсеттi. Жер тапшылығы Жайыктың сол жағасы мен Сырдарияның төменгi ағысы бойында ғана болып қойған жоқ. ХVIII ғасырдың екiншi жартысында бұл жерлерден қарақалпақтардың Жаңадарияға қарай жылжу үрдiсi күшейдi. Бұл арада олар Жаңадария мен Қуаңдария бойындағы алқапты игерiп, Амударияның төменгі ағысына дейiн жеттi. Қарақалпақтардың бiр бөлiгi Едiлдiң төмeнгi ағысының сол жағасына шықты. Қазақ пен қарақалпақ халықтарының этникалық және мәдени ортақтығына қарамастан, Кiшi жүздiң қазақ руларының жекелеген қауымдары мен оңтүстіктeгi көршiлерi арасында шиеленiстер пайда болды.

Сонымен Нұралы хан өзі билік еткен жылдар ішінде мемлекет қайраткері қасиетін көрсете алмады, әдетте ол оқиғалардың жетегінде кетіп, өз тарапынан ешбір өзгеріс енгізе алмады.

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]