75 Сурет- Опсинге ұқсас ақуыздың құрамына кіретін,
Лизин қалдығымен байланысқан ретиналь
Бірақ галобактериядағы жарыққа тәуелділік рөлі басқа. Ол жарыққа тәуелді протонды помпаны функционирлейді, бұл транс мембраналы потенциал генерациясын және АТФ синтезін қамтамасыз етеді. Нәтижесінде құрамында бактериородопсині бар галобактериялар жеткілікті жарықта басқа энергия көзі болмаса да өсе алады.
Родопсин Chlamydomonas sp. бір клеткалы жасыл балдырларынан табылды, балдырларда ол фототаксиске қатысады екен.
Кейбір хемотрофты микроорганизмдерде каротиноидтар протекторлы функцияны атқара алады. Олар клетканы порфиринмен, флавинмен немесе басқа да қосылыстармен жарықтың тұтынуы нәтижесінде болатын бұзылуынан қорғайды. Бірқатар ашытқылардың радиацияларға сезімталдығының төмендігі каротиноидтардың қатысуына байланысты. Мицелиалы саңырауқұлақтарда да әртүрлі сезімталдығы байқалады, сондай каротиноидтар синтезінің қарқындылығына байланысты. Осы мәліметтерге байланысты өсімдіктерге жүргізілген зерттеу нәтижесінде бірқатар қолайсыз факторлардың әсерінен (УК-сәулесі, ионизациялаушы радиация, жарықпен қарқынды сәулелендіру) каротиноидтардың қарқынды пайда болуын көрсетеді.
Хемотрофты микроорганизмдердың каротиноидтарды сонымен қатар оларды озонның зиянды әсерінен сақтай алады. Ортаның құрамында перекис мол болса, каротиноидтар антиоксиданттар тәрізді әсер етеді, ал төмен болса оттегін тасымалдағыштар функциясын атқарады деген пікір туындайды.Қос байланысы бар каротиноидтар потенциальды оксигеназалар бола алады деп жорамалданады. Құрамында ксантофилі бар Corynebacterium glutamicus мутантты бастапқы штамға қарағанда тыныс алу активтілігінің жоғарырақ екендігін көрсетеді. Blakeslea trispora саңырауқұлағының тыныс алу қарқындылығы ортаға апокаротиноидтарды өсіруді (триспоралы қышқылды) қосқанда артады.
Каротиноидтар фототропизм процесіне қатысады. Мысалыға, Phycomyces blakeslееanus спорангиофордың жарыққа қарай қозғалуы олардағы β- каротинның бар екендігімен түсіндіреді. Осы пигменттердің саңырауқұлақтың цитодифференцировкасындағы рөлінің маңыздылығы анықталды, яғни олар жынысты және жыныссыз репродукция нәтижесінде пайда болатын спора, зигота, аскоспора, клетканың түзілуіне әкеп соғады. Осы процестердегі каротиноидтардың маңыздылығына келесі факторлар көрсетеді. β-каротиннің қышқылдағы полимеризациясы продукт-спорополленин-β-каротиноидтарды синтездей алатын зиготаның және саңырауқұлақ аскоспорасының құрамына кіреді. Спорополленин сондай-ақ мукор саңырауқұлақтарының жыныссыз репродукциясына қатысады және спорангиофор мен спорангиоспораның клетка қабықшасының құрамына енеді. β -каротинді синтездемейтін Phycomyces blakeslееanus мутанттар зигота түзе алмайды.
Мукор саңырауқұлағының репродукциясындағы каротиноидтардың рөлі 50-60 жылдары Blakeslea trispora штамының әртүрлі жыныстары бірге өсіп жатқан культуральды сұйықтықтан А,В және С триспора қышқылы деген атқа ие болған, С18 -терпеноидтарды (апокаротиноидтар) бөліп алғанда толығымен дәлелденді. Осы қосылыстардың синтезінде предшественник қызметін β-каротин атқарады және триспора қышқылдарының түзілуі ретиналь арқылы жүреді (76 сурет).
Апай таблицаны жөндеу керек
