VIII-Байланысқан өрістердегі каскадтық жаңартуларды тексеріңіз.

1. топ кестесін ашыңыз

2. Оқу топтарын 201,202,203,204,205 деп түзетіңіз

3. Кестені сақтаңыз

4. Топ кестесін құрыңыз

5. Тізім кестесін ашыңыз

6. Топ мәндері өзгергеніне көз жеткізіңіз

7. Тізім кестесін жабыңыз.

IX-Байланысқан өрістердегі каскадтық - өшірулерді тексеріңіз.

1. Топ кестесін ашыңыз

2. Бірінші жазуды өшіріңіз (жолды түгелдей ерекшелеп және Delete пернешін шертіңіз

3. Тексеру сұрауымен келісіңіз

4. Топ кестесін жабыңыз

5. Тізім кестесін ашыңыз

6. 201 нөмерлі жазудың түгел өшіріліп қалғанына көз жеткізіңіз

7. Топ кестесін жабыңыз

27-зертханалық жұмыс. Microsoft Access–тe сұраныстар құру

Бақылау сұрақтары:

1. Сұраныс қандай мақсаттарда қолданылады?

2. Үлгi бойынша сұраныс бланкісінде не беріледі?

3. Сұранысты тандап алып құру қалай құрылады?

4. Сұраныс параметрлермен қалай құрылады?

5. Нәтижелі кесте деген не?

Тапсырма 1:

1. «Библиотека» атты мәіметтер қорын құру керек.

2. Конструктор көмегімен Читателикестесін (өрістер: КодЧитателя, ФИО, Паспорт, Город, Адрес, Телефон); Книгикестесін (өрістер: КодКниги, Автор, Название, Жанр, Год издания, Издательство, Цена); Экземпляркестесін (өрістер: КодЭкземпляра, КодКниги, Местонахождение) жәнеВыдачакестесін (өрістер: КодЧитателя, КодЭкземпляра, Дата взятия, Дата возврата) құрыңыз.

3. Кестелерді суретке сәйкес байланыстырыңыз:

4 . Кестелерді мәліметтермен толтырыңыз.

5. Қолдарында кітаптары бар оқырмандарды алатын таңдауға сұраныс құрыңыз.

6. Қолдарында біреуден көп кітаптары бар оқырмандарды таңдауға сұраныс құрыңыз.

7. Соңғы жылда бірде-бір кітап алмаған оқырмандардың тізімін шығарыңыз.

Методикалық нұсқаулар:

1. Жана мєліметтер базасын қ±ру ‰шін:

• ACCES – ті іске қосып «Новая база данных» пунктін таңдаңыз;

• Пайда болѓан терезеде µз папкаңызды ашып, жаңа мєліметтер базасына «Преподаватели» деп ат беріңіз. (Сонда сіздің «Преподаватели» файлыңыз µз папкаңызда орналасады).

• <Создать> кнопкасын басыңыз.

• Мєліметтер кестесін енгізіңіз. Ол ‰шін:

• Мєліметтер базасын терезесінде “Таблицалар”панелін таңдап, <Создать> кнопкасын басыңыз.

• Пайда болѓан «Новая таблица»терезесінде Конструктор пунктін таңдап, ОК-ді басыңыз.

2. Кесте µрістерін толтырыңыз.

1 кесте

Имя поля	Тип данных	Размер
Код	Счетчик
Фамилия	Текстовый	15
Имя	Текстовый	15
Отчество	Текстовый	15
Дата рождения	Дата/время	Краткий формат даты
Должность	Текстовый	9
Дисциплина	Текстовый	11
Телефон	Текстовый	9
Зарплата	Денежный

Кестесі сақтау үшін

• Файл-Сохранить

• Сохранение сұқбаттык терезесінде “Преподаватели” деп ат енгізеніз.

• ОК түймесі шертеніз.

Тапсырма 2:

1. Автосалон кестесi үшін қарапайым сұраныс шеберін құру.

- Мәліметтер қоры терезесін ашып, Сұраныстар-Құру командасын беру.

Жаңа сұраныс терезесі көрінеді;

- Терезеден Қарапайым сұраныс қатарын екі рет шерту. Бірінші қадам терезесі

көрінеді;

- Терезеден Автосалон кестесін және олардан қажетті өрістерді таңдап,

Таңдалған өрістер бөліміне көшіру;

- Әрі қарай батырмасын басып, сұранысқа атау енгізіп, ауыстырғышты

Мәліметті қарау үшін сұраныс ашу жағдайына қою.

- Дайын батырмасын басу. Экранда таңдалған жазу өрістерінен тұратын

сұраныс терезесі көрінеді. Оны жабу жеткілікті.

2. Сұранысты Конструктор режимінде құру.

Конструктор режимiнде Автосалон кестесiнен Автомобиль бағасы 6000 - нан

төмен болатын сұраныс құру керек. Ол үшiн:

- Сұраныстар- Құру командасын беру. Жаңа сұраныс терезесі көрінеді;

- Терезеден Конструктор қатарын екі рет шерту

- Кесте қосу терезесiнен Автосалон кестесін таңдап, Қосу- Жабу

пернелерін басу. Экранда тек қана үлгi бойынша жасалған Автосалон

кестенiң аты мен осы кестенiң белгiленген өрiстерiнен тұратын сұраныс

бланкі терезесi қалады.

- Бланкінің төменгі бөлігінде орналасқан Өріс қатарына Модель өрiсiн таңдау,

кесте аты ( Автосалон ) автоматты түрде қойылады;

159

- Баға өрiсiн де осылайша орналастыру;

- Содан кейiн Баға бағаныңда Ірiктеу шарты қатарында “ < 6000 “ теру;

- Терезенi жауып, пайда болған терезеде сұраныс атын енгізу, мысалы :

Баға .

Мәліметтер қоры терезесінен Баға атты сұранысты ашқанда бағасы 6000

төмен автомобильдер тiзiмiн көремiз.

28-зертханалық жұмыс.Сұранысты параметрмен құру.

Бақылау сұрақтары:

1. Нәтижелі кесте деген не?

2. Фильтрлеу дегеніміз не?

3. Кестелер арасында байланыс қалай құрылады?

4. Кестелер арасында байланыс қандай мақсаттар үшін орнатылады?

5. «Берілгендер схемасы» терезесі не үшін қажет?

6. Белгілі шарттарды қанағаттандырып құрылған кестені не деп атайды?

7. Сұраныс құралы дегеніміз не?

Тапсырма 1:

«Чемпионат» кестесін құрып, осы кесте бойынша қай жылы қандай команда I орын иеленгенi туралы нәтиже беретін сұраныс құру. (Команданы тандау –жеке қолданушының таңдауы бойынша)

Чемпионат кестесi

Ол үшiн кесте құрылғаннан кейiн:

 Сұраныстар- Құру командасын беру. Жаңа сұраныс терезесі көрінеді;

 Терезеден Конструктор қатарын екі рет шерту;

 - Кесте қосу терезесiнен Чемпионат кестесін таңдап, Қосу- Жабу пернелерін басу. Экранда тек қана үлгi бойынша жасалған Чемпионат кестесінiң аты мен осы кестенiң белгiленген өрiстерiнен тұратын сұраныс бланкі терезесi қалады;

 Сұранысқа Жылы және I орын өрiстерiн ауыстыру. I орын өрiсiне Ірiктеу шарты қатарына мына жазуды енгiзу: LIKE (мемлекет атын енгiзiңiз);

 Сұраныс құру терезесiн жабу;

 Сұраныс құрғаннан кейiн Ашу пернесiн басыңыз, диалогтық терезе пайда болады, бұл терезеде мемлекет аты сұралынады, мемлекет атын енгiзгеннен кейiн сiзге осы мемлекет қай жылы Әлем чемпионатында I орын алғаны туралы нәтижесiн бередi.

Тапсырма 2: Шебер режимінің көмегімен деректер базасының кестесін құру.

1. ACCESS программасын іске қосыңыз.

2. Сұхбаттасу терезесінде Файлды құру (Создатьфайл) түймесін шертіңіз. Жаңа деректер базасын (Новая база данных) құру жағдайын таңдаңыз.

3. Жаңа деректер базасының файл атын сұрайтын терезе шығады.

4. Жаңа деректер базасын орналастыру үшін Менің құжаттарым (Мои документы) бумасының ішінен өз бумаңызды ашып және Файл аты (Имя файла) өрісінде файлдың атын Байланыстар деп енгізіңіз. Содан кейін Құру (Создать) түймесін шертіңіз. Кестелер (Таблицы) түймесінде шертіңіз.

5. Шебер кестені жіберу үшін Шебер кестесінің көмегімен кесте құру (Создание таблицы с помощью мастера) белгісіне екі рет шертіңіз. Қосқыштың Іскерлер (Деловые) жағдайын таңдаңыз.

6. Кестелер үлгісі (Образцы таблиц) тізімінен Байланыстар (Контакты) бөлімін таңдаңыз.

7. Өрісте үлгісі (Образцы поля) тізімінен Аты (Имя) бөліміне шертіңіз.

8. Таңдалған өрістерді құрылатын кесте құрылымына қосу үшін, Оңға қарай бағыттауыш (>) түймесін шертіңіз.

9. 8 және 9 қадамдарды қайталай отырып Жаңа кесте өрістерінің тізіміне Фамилиясы (Фамилия), Адресі (Адрес), Компания аты («Название Компании) және Жұмыс телефоны (Рабочий телефон) өрістерін қосыңыз.

10. Әрі қарай (Далее) түймесін шертіңіз

11. Шебердің екінші терезесіндегі өріске кесте аты болатын Байланыстар (Контакты) сөзін енгізіңіз. Содан кейін Әрі қарай түймесін шертіңіз.

12. Шебердің үшінші терезесіндегі Дайын (Готово) түймесін шертіңіз. Сонда шебер кестені құрып және оны берілгендерді енгізу режимінде ашады.

29-зертханалық жұмыс. Microsoft Access–тe таңдауға сұраныс құру

Тапсырма 2.

1. Фирма клиенттері, Прокат, Қойма кестелерін құру. Фирма клиенттері кестесінің Шифр өрісімен Прокат кестесінің Клиент өрісіарасында байланыстар орнату, сонымен қатар Прокат кестесінің Дискөрісімен Қойма кестесінің Шифрөрісі арасында байланыстар орнату.

Кестелер арасында байланыс құру үшін СУБД Access-те Деректерсхемасыатты арнайы диалогтық терезе қолданылады.

Фирма клиенттері кестесі

2. Клиенттердің Д001 дискісін алғандығы туралы нәтиже беретін сұраныс құру

және олардың паспорттық мәліметтерін беру.

 Үлгі бойынша Сұраныс жапсырмасын ашу;

 Сұраныс құру үшін Фирма клиенттері кестесінен бланкаға Фамилиясы, Аты Әкесінің атыөрістерін, ал Прокат кестесінің Дискөрісінауыстыру;.

 Диск бағанының Іріктеу шарты жолына «D001» шартын енгізу;

 Бұл бағаннан экранға шығару жолынан жалауды алып тастау (бұл өріс экранға шағарылмайды);

 Бланкты жабу;

 Алдын- ала қарап шығу режімінен сұраныс ашу.

3. ЗПС56 клиентінің прокаттан алған дискісінің кепілдік құнын орнату.

 Үлгі бойынша Сұраныс жапсырмасын ашу;

 Сұраныстықұру үшін Прокат және Қойма кестелерін бөліп алу;

 Прокат кестесінен бланкқа Клиент және Диск өрісі, ал Склад кестесінен

Кепілдік құны өрісін ауыстыру;

 Клиент бағанының Іріктеу шарты жолына «ЗПС56» шартын енгізу;

 Бланкты жабу.

Тапсырма 2:

1. Қандай да бір фирманың жұмысшылары жайында мәліметтер базасын құру. Жазу құрылымы: фамилия, аты, мекен-жайы, телефон нөмірі, қызметі, жалақысы. «Фамилия» деген өрісті өсу бойынша сұрыптаңыз, жалақысының жалпы қосындысын шығарыңыз.

2. Абитуренттер жайында мәліметтер базасын құру. Жазу құрылымы: фамилия, аты, туған айы-жылы, факультет, мамандық түрі, оқу түрі (күндізгі, сырттай), грант, кредит, коммер. Грант, кредит, коммерциялық топтарда қанша бала оқитынын жеке есептеңіз, фамилиян кему бойынша сұрыптаңыз, мамандықтарын Автосүзгі арқылы таңдаңыз.

3. «Қазақтелеком» фирмасының абоненттері жайында мәліметтер базасын құрыңыз. Құрылымы: абонент аты-жөні, телефон қойылған жылы, телефон нөмірі, адресі, төлемақысы. «Телефон қойылған жылы» өрісін өсу бойынша сұрыптаңыз, төлемақысының фирма бойына жалпы қосындысын есептеңіз.

4. «Все для дома» құрылыс материалдарын сататын дүкен жөнінде мәліметтер базасын құрыңыз. Құрылымы: тауарлар атауы, саны, бағасы, сапасы, жалпы сомасы. Әрқайсысының жалпы қосындыларын есептеңіз, тауардың өтімділігінің процентін есептеңіз.

30-зертханалық жұмыс. Microsoft Access–тe формалар, қалыптар режимін құру.

Тапсырма 1:

1. Форманы Автоформа режимінде құру. Автоформаны 1998 жылғы футболдан әлем чемпионаты туралы соңғы деректерді Чемпионат кестесіне баған түрінде құру.

Бұндай форманы құру үшін:

 Мәліметтер қоры терезесінде Формалар жапсырмасын қосу;

 Құру пернесін басу;

 Ашылған Жаңа форма атты диалогтың терезеде Автоформапунктіндегі Баған түрін таңдау;

 «Мәлімет көзі ретінде кесте не сұранысты таңдау» жолында Чемпионат кестесін таңдау;

 ОК пернесін басу;

 Ашылған Чемпионат Формасына мәліметтерді енгізу;

 Формаға ат беріп, оны сақтау.

2. Автосалон кестесінде Заводтық баға (ақшалық тип),

Транспорттық шығын (ақшалық тип), Арнайы модель (логикалық тип)өрістерінде мәліметтер еңгізетін форманы Форма шебері режимінде құру.

Жаңа өрістер құру үшін кестеде Кесте жапсырмасын ашып, Конструкторрежимінде керекті өрістерді қосу.

Форманы Форма шебері режимінде құру үшін келесі іс - әрекеттерді жасау керек.

 Мәліметтер қоры терезесінде Формалар жапсырмасын қосу;

 Құру пернесін басу;

 Ашылған Жаңа форма атты терезеде Форма шебері пунктін таңдау;

 «Мәлімет көзі ретінде кесте не сұранысты таңдау » жолында Автосалон кестесін таңдау;

 Ашылған Форма құру атты диалогты терезеде Заводтық баға, Транспорттық шығындар және Арнайы модель өрістерін бөліп алу;

 Әрі қарай пернесін басу;

 Форманың сыртқы түрін таңдау, мысалы Таспалық және Әрі қарай пернесін басу;

 Сұралынып отырған стильді таңдау, мысалы Промышленный және Әрі қарай пернесін басу;

 Формаға ат беріп, Дайын пернесін басу;

 Форманы берілген мәліметтер бойынша толтыру .

3. Автосалон кестесінің барлық өрістері бар форма құру, сонымен қатар:тақырып аймағына Тапсырыстар атын енгізу және автомобиль суретін енгізу.

Бұндай форманы құру үшін әуелі Автосалон кестесін барлық өрістерімен бірге Автоформа және Форма шебері режимінде форма құрып алуымыз керек, ал содан кейін оны Конструктор режимінде ашу. Әуелі тақырып аумағын формада кеңейту керек. Курсор екі бағытты бағыттауыш түрінде болатындай етіп курсорды Тақырып аймағы және Деректер аймағының арасына орнатамыз.

 Тышқан пернесін басып бағыттауышты төмен жылжытамыз.

 Үлкейтілген аймаққа форма тақырыбын – «ТАПСЫРЫСТАР» енгіземіз. Ол үшін элементтер панелінде - Аа пернесін жандандырамыз.

 Содан кейін тақырып аймағына тышқан көрсеткішін жылжытамыз және тышқан пернесін баса отырып тіктөртбұрыш сызамыз, төртбұрыш диогналын керек өлшемге дейін созамыз.

 Содан кейін тышқан пернесін жібереміз. Үшбұрыш ішінде –ТАПСЫРЫСТАР деп тереміз және ENTER пернесін басамыз. Терілген тақырыпты форматтауға болады: шрифт өзгертуге, түс шрифтін , ортаға туралауға т.с.с.

2) Автомобиль – объектісін құру.

 ТАПСЫРЫСТАР сөзінің оң жағынан тақырып форматында сырт еткізу.

 Қою мәзірінен Объект командасын таңдау. Құрылатын объект типін таңдау диалогтық терезе пайда болады.

 Объект тізімінен – Microsoft Clip Alt суреттерін (картинки МСА) таңдау және ОК пернесін басамыз. Оның сол жақ бөлігінен тағы бір диалогтық терезе ашылады.

 Транспорттық бөлігін таңдау және оң жақ бөлігінде автомобиль суретін таңдау.

 Енгізу пернесін басу. Автомобиль суретін тақырып жанына қондыру.Суретті форматтауға рамка өлшемін кішірейтуге болады.

31-32-зертханалық жұмыстар. Paint графикалық редакторы құралдарымен жұмыс

Тапсырма: 1. Құралдарды қолдана отырып кезекті суреттерді салыңыз.

33-34-зертханалық жұмыстар. Photoshop бағдарламасында Сурет салу және бояу құралдары.

Тапсырма 1: Келесі суретте берілген фотографтың ақ-қара түсті бейнесін төмендегі нұсқаулар бойынша түрлі түсті түске бояу.

1 .1-сурет. Фотографтың ақ-қара түсті бейнесі.

Әдістемелік нұсқау: