1. Шойбеков Р.Н. Қолөнер лексикасының кейбір қырлары // ҚР ҰҒА-ның Хабарлары. – Тіл, әдебиет сериясы, 2006. – №3. – б. 15 –19.

2. Кәмәлашұлы Б. Монғолиядағы қазақтардың мал шаруашылығы: т.ғ.к. ...дисс.: 07.00.07. – Алматы, 1989 – 156 б.

3. Шойбеков Р.Н. Қазақ зергерлік өнерінің лексикасы. – Алматы: Қазақстан, 1993. – 190 б.

4. Қосбасаров Е. Бүркітшілік терминдері жайында // Қазақ тілі тарихи лексикологиясының мәселелері. – Алматы: Ғылым, 1988. – 200 б.

5. Жакипов А. Термины верблюдоводства в казахском языке. Автореф.дисс...канд.филол. наук. Алма-Ата, 1983. -27 б.

6. Аханов К. Тіл біліміне кіріспе. –Алматы: Мектеп, 1978. -450 б.

7. Қалиев ғ., Болғанбаев ә. Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен фразеологисы. –Алматы: Дәуір, 2003. -245 б.

7-тәжірибешілік сабақ

Стильаралық бейтарап лексика. Жоспары:

Кітаби лексика.

Сөйлеу тілі лексикасының түрлері.

Тұрмыстық қарапайым сөздер (қарапайым сөйлеу тілі).

Жаргон, арго сөздер, варваризмдер.

Сабақтың мақсаты:

Сөйлеу тілі лексикасының түрлерімен таныстыру. Жаргон, арго сөздер, варваризм туралы мәлімет беру.

Сұрақтар:

Көнерген сөздердің көркем шығармадағы қолданылуы

Жаттығу жұмыстары мен тапсырмалар:

1-тапсырма. Диалект сөздердің астын сызыңыз. Диалектологиялық сөздікті пайдалана отырып, олардың мағынасын анықтаңыз.

Біз дастарқанға отыра берісімізбен буы бұрқырап тұрған сарбауырды да әкеліп қойды (Түркім., Таш.). Бұрынғы уақытта қыздың атына үртік жауып ұзататын (Алм., Шел.). Әуеде бұлт болса, жерде шерім етік ұртын томпайтады (Қарақ.). Ол өте қорташ адам (Қар., Нұра). Мені жеті кісі қорамалап алды (Алм., Шел.).

Әдебиеттер:

1. Аманжолов С. Қазақ тілі диалектологиясы мен тарихының мәселелеері. –Алматы, 2004.

2. Базылхан Б. Монғолиядағы қазақтардың тілі. –Ұланбатыр, 1991.

3. Досқараев Ж. Қазақ тілінің жергілікті ерекшеліктері (лексика). 2-бөлім. –Алматы, 1955.

4. Қалабаева Қ. Қазақ тілінің диалектілік фразеологиялық сөздігі. –Алматы, 2001.

5. Қалиев Ғ., Нақысбеков О., Сарыбаев Ш. Қазақ диалектологиясы. –Алматы, 1967.

6. Мұстафаұлы С. Тұрақты тіркестердегі жергілікті ерекшеліктер. (Қытайдағы қазақтар тілі материалы бойынша). –Алматы, 2003.

7. Нақысбеков О. Қазақ тілінің ауыспалы говоры (Шу бойындағы қазақтар тілінен жиналған материалдар бойынша). –Алматы, 1972.

8. Омарбеков С. Қазақтың ауызекі тіліндегі жергілікті ерекшеліктер. (Маңғыстау говорының материалы). –Алматы, 1965.

9. Сарыбаев Ш., Нақысбеков О. Қазақ тілінің аймақтық лексикасы. -Алматы: Ғылым, 1989.-192 б.

10. Атабаева М. Қазақ тілі диалектілік лексикасының этнолингвистикалық негізі. – Алматы: Білім, 2006. – 288 б.

8-тәжірибешілік сабақ

Табу. Эвфемизм, дисфемизм Жоспары:

Табу және оның түрлері

Эвфемизм және оның түрлері

Дисфемиз және оның әдеби тілге қатысы

Сабақтың мақсаты:

Табу және оның түрлерімен таныстыру. Эвфемизм және дисфемизм туралы мәлімет беру. Дисфемизмдердің көркем әдебиетте қолданылуы.

Сұрақ:

Қазақ тілінің диалектілері мен сөйленістеріндегі ерекшеліктері

Жаттығу жұмыстары мен тапсырмалар:

1-тапсырма. Мәтінді оқып, эвфемизмнің қолданылуына назар аударыңыз.

Баяғыда Аюбай, Түлкібай, Итбай деген үш ағайынды адам өмір сүріпті. Бұлардың отырған ауылы терең сайдың ішінде екен. Күндердің бір күнінде ағайынды ақсақалдар үйде әңгіме дүкен құрып отырады. Бір кезде иттері жабыла үріп, шулап қоя береді. Төрдегі ақсақалдардың бірі босаға жақта күйбеңдеп жүрген келінге:

-Шырағым, иттер неге үріп кетті, байқап келші,- деп жұмсайды. Келін жүгіре басып далаға шықса, ауылдың арт жағында үлкен бір аю түлкіні қуалап барады екен де, иттері соған үріпті. Үйге қайта енбек болған келін кенет: «Япыр-ау, мұның бәрі аталардың аты ғой, қалай айтсам екен?»- деп қысыла-қысыла ішке енеді.

-Иә, балам, иттер неге үріпті?- деп сұрайды ақсақалдардығ бірі. Сасқалақтаған келін:

-Ауыл сыртындағы аршалы бетте атекем тәкемді зыттыра қуып бара жатыр екен, осы ауылдағы жәкемдердің бәрі соларға қарап үріп жүр,- депті.