Әдебиеттер:

1. Тіл білімі сөздігі // Ред.басқарған Э.Д.Сүлейменова. –Алматы: Ғылым, 1998. -544 б.

2. Аханов К. Тіл біліміне кіріспе. –Алматы: Мектеп, 1978. -450 б.

3. Қалиев ғ., Болғанбаев ә. Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен фразеологисы. –Алматы: Дәуір, 2003. -245 б.

4. Қалиұлы б. Қазіргі қазақ тілі: Фонетика, Лексикология. –Алматы, 2006. -142 б.

5. Мұсабаев Ғ. Қазақ тіл білімінің мәселелері. –Алматы: Арыс, 2008. -469 б.

6. Жанпейісова С. Қазақ тілінің рухани мәдениет лексикасы: Фил.ғ.к...

дис.автореф. -Алматы, 1996. -30 б.

1. Кенжеахметұлы С. Ұлттық әдет-ғұрыптың беймәлім 220 түрі. -

Алматы: Санат, 1998. -256 б.

8. Барлыбаев Р. Қазақ тіліндегі сөз мағыналарының кеңеюі және

тарылуы. - Алматы, 1973. - 205 б.

9. Мұхамеджанов Б.Ш. Қазіргі қазақ тіліндегі сөздердің ауыс

мағынасы. Фил. ғыл. канд. дисс. -Алматы, 1968. - 147 б.

3-тәжірибешілік сабақ

Сөз мағынасының кеңеюі. Сөз мағынасының тараюы. Жоспары:

1. Метафора.

2. Метонимия.

3. Синекдоха.

Сабақтың мақсаты:

Ауыспалы мағына. Тура мағына туралы түсінік беру. Ауыспалы мағынаның жасалу жолдары. Метафора, метонимия, синекдоха туралы мағлұмат беру.

Жаттығу жұмыстары мен тапсырмалар:

1. Фразеологиялық тізбек және оның поэзиядағы көрінісі

2. Етістік мағыналы фразеологизмдер

1-тапсырма. Мақал-мәтелдердің құрамынан метафораны табыңыз.

Өткір тіл – дарын, ұзын тіл – жауың

Шешеннің тілі – шебердің бізі

Аяқ – азамат, қол – мүлік,

Бас – сандық, тіл – кілт

Әділ тіл – ақыл таразысы

Сөз – дүниенің сәні

Мақал – сөздің атасы,

Уәде – ердің опасы

Тіл – ақылдың малайы

Тіл – жүректің тілмашы

Мақал – сөздің мәйегі

Дүниеқор – дүниенің құлы

Көз – нұрдың ұясы,

Көңіл – сырдың ұясы

Ата – бәйтерек, бала – жапырақ

Ананың сүті – бал,

Баланың тілі – бал

Ер – елдің ық жағының қаласы,

Жел жағының панасы

Батыр – елдің сәулеті,

Бал құрақ – көлдің сәулеті

Ел – ырыстың кілті,

Ер – ырыстың қорғаны

Алыс жол – атқа сын,

Ауыр жол – ерге сын

Уайым – ердің қорғаны

Жақсы адам – елдің ырысы,

Жақсы жер – жанның тынысы

Өз елім – өлең төсегім

Ел іші – алтын бесік

Толықсып аққан дария – мейірбанды қария.

Терминдік сөздер мен сөз тіркестері: ауыспалы мағына, тура мағына, метафора, метонимия, поэтикалық метафора, синекдоха, полисемия.

Әдебиеттер:

1. Хасанов Б. Қазақ тілінде сөздердің метафоралы қолданылуы – Алматы: Мектеп, 1966. – 208 б.

2. Зайсанбаева Г.Н. Метафоралы аталымдардың когнитивті аспектісі. ФҒК...дисс.автореф. – Алматы, 2004.

3. Сыбанбаева А. Метафораның тілдік болмысы және концептуалды метафоралар. -Алматы, 2002. -161 б.

4. Ахметов З. Өлең сөздің теориясы. Алматы: Мектеп, 1973. – 212б

5. Қайырбаева Қ.Т. Қазақ тіліндегі этномәдени атаулардың символдық мәні. Филол.ғыл.канд.дисс. –Алматы, 2004. – 135б.

6. Әбитжанова Ж. Орхон-Енесей ескерткіштері тіліндегі метафоралық қолданыстар // ҚазҰУ Хабаршысы. Филология сериясы. –Алматы, 2004. №5. -160-163 б.

7. Нұржекеева Л. Метонимияның лингвистикалық табиғаты. –Алматы: Қазақ университеті, 1992. -80 б.

8. Аханов К. Тіл біліміне кіріспе. –Алматы: Мектеп, 1978. -450 б.