Гипокалыщемияның көріністері:

• түрақты гипокальциемия жүйкелік-еттік қозымдылықтың котерілуіне жөне сіңірлердің тартылып қүрысуына әкеледі. Осыдан аяқ басының, қол үштарының, көмейдің, беттің т.б. бүлшықеттерінің сіңірлері тартылады. Осындай жағдайды тетания дейді. Оның жеңіл дөрежелерінде жасырын тетания байқалады. Ол иықтың бүлшықеттерін қолмен қысқанда саусақтардың сіңірі тартылып қалуы "акушердің қолы" (Труссо өйгіленімі), бет жүйкелерінің өтетін аймағын балғамен тықыл-датқанда бет еттерінің тартылып қалуы (Хвостек әйгіленімі) т.б. түрлерінде көрінеді;

• кейбір дене мүшелерінің үйып қалу сезімі байқалады. Бүл келтірілгендерді кальций иондарының калий иондарына қарама-қайшы-

169лығымен түсіндіруге болады. Гипокальциемия кезіңце гиперкалиемия пайда болады. Калий жүйкелік серпіндердің түйіспелер арқылы өтуін күшейтеді. Жасуша сыртындағы сүйықта кальций азайғанда биологиялық мембра-налардың калий иовдарына өткізгіштігі жоғарылайды. Соның нөтижесінде қалыпты мембраналық потенциал төмеңдейді де, бүлшықетгердің қозу шегі азайып, қозымдылығы көтерілуден, олардың ешбір сыртқы әсерсіз немесе әлсіз әсерлерден жиырылуынан тырыспа (тетания) дамиды. Ты-рыспа дамуьш алкалоз, гипомагниемия мен гиперкалиемия өршітеді. Кейде бронхоспазм және ларингоспазм байқалады. Содан тыныс алудың тары-луы болады. ЭКГ-да Q—Т аралығы үзарьш, миокардтың реполяризация-сы бүзылады, жүрек ырғағының бүзылыстары байқалуы мүмкін. Бүл кезде ішек-қарын жолдарының қимылдық әрекеттері бүзылудан жүтынудың бүзылуы, пилороспазмның нөтижесінде қүсу, іштің бүрап ауыруы, іш қату т.с.с. әйгіленімдер байқалады;

Кальций жетіспеушілігі кезіңце нейрондардың да қозымдылығы жо-ғарылайды.

• қан үюының бүзылыстарынан қанағыштыққа бейімділік байқа-лады;

• әртүрлі тіндерде нөрсізденудің белгілері пайда болады. Осыдан тіс кіреукесі мен қатты тіндерде кальций азаюдан тістердің бүлінуі, тыр-нақтардың семуі, сьшғыпггығы, кедір-бүдырлығы, терінің қүрғауы, шаш-тың сынғыштығы және көз бүршағының бүлынғырлануы т.с.с. өйгіленімдер көрінеді. Бүлар кальций алмасуының бүзылыстарынан да-миды. Сонымен бірге гипокальциемияның нөтижесінде артқы гипофиздің гормондары, катехоламиндер жөне инсулин өндірілуі тежеледі.

Гипокальциемияның көріністері маскүнем адамдарда ауыр түрлерде байқалады, өйткені бүл кезде кальций нөруызбен байланысқан жағдай-да болады, яғни кальцийдің иовдалған белсенді түрінің мөлшері азаяды.

Гипокальциемия пайда болған кезде Педжет ауруы дамуы мүмкін. Осы ауру кезінде сүйектерде қүрылымдық өзгерістер болады.

Гипокальциемияны емдеу жолдары. Бүл гипокальциемияның даму себептеріне жөне пайда болатьш бүліністердің түріне байланысты. Көптеген жағдайларда гипокальциемия қалқаншасерік бездерінің қызметі әлсіреуіне немесе жоғалуына байланысты болғандықтан орнын толтырарлық гор-мондық емнің аса маңызды мөні бар. Қазіргі кезде паратгормон немесе паратиреоидин кеңінен қолданылады. Гипокальциемиялық тетания үста-масын емдеу үшін көктамырға хлорлы кальций, кальций глюконаты не-месе лактаты жіберіледі, сонымен қатар Д витаминінің препаратгары, дигидротахистерол пайдаланылады. Алкалоз дамуы нәтижесінде пайда болған гипокальциемияны жою үшін қышқыддық-сілтілік үйлесімділікті түзетуге бағытгалған дәрі-дәрмектер қодданылады.

Гиперкалыщемия — калыщйдың қаңцағы мөлшері 2,7 ммоль/л-ден неме-се 10,3 мг% -тен астам жоғарылауы. Ол төмендегі себептерден дамиды:

• организмге кальций түздары артық түсуінен. Мөселен, қанға каль-ций түздары көп енгізілгенде, Д-гипервитаминозы кезінде ол ішектер арқылы артық сіңірілгенде;

170

• калыдийдің несеппен сыртқа шығарылуы азаюынан; ол өз алдына мі.іімі жағдайларда байқалады:

— қалқаншасерік бездерінің гиперфункциясы кезінде;

— Д-гипервитаминозы кезінде;

— тиреокальцитонин аз өндірілгенде.

• кальцийдің тіндерден қанға ауысуы күшеюінен; мәселен, ацидоз і уы.ілысы дамуы кезінде салыстырмалы гиперкальциемия пайда бола-/іі.і, ойткені кальцийдің иондалуы күшейеді, қанда оның белсенді түрінің м.іііі.ізы (%) жоғарылайды. Сондықтан өспе өсуі, қантты диабеттің кейбір I .пмлары, бүйрек қызметінің жеткіліксіздігі кездерінде дамитын сүйек іііііііің ыдырауымен бірге болатын гиперкальциемия кездеседі. Бүл кез-дс остеопороз дамиды.

Гиперкальциемияныц көріністері қанда оның деңгейі 11—12 мг%-тен ЮҚанда байқалады.

— ішек-қарын жолдарының бүзылыстарынан тәбеттің төмендеуі, Күрек айну, қүсу, іш қату, іштің ауыруы және т.с.с. қүбылыстар байқа-іі;іды;

— сүйектерде қуыстар пайда болып, остепороз дамңды. Осындай жағдайды сүйектің паратиреодтық дистрофиясы дейді. Ол сүйектердің .іүі.іруымен және болымсыз жағдайлардан жеңіл сынуларымен көрінеді;

— кальций көптеп несеппен шығарьшады. Кальцийдің үзақ мерзім пссеппен бірге көп шығарылуы бүйрек пен несеп жолдарында тас бай-нмиуларына мүмкіндік етеді;

— рухани-жүйкелік бүзылыстардан парасатгың жоғалуы, көңіл-күйдің түрақсыздығы, тез шаршағыштық, бүлшықеттердің әлсіреуі жөне жүйкелік-бүлшықеттік қозымдылықтың төмендеуі байқалады. Содан, шаласалдану (парез), саддануға (паралич) өкелуі мүмкін. ЭКГ-да S—Т иралығы үзарады. Өйткені жасушалардың ішінде Са²⁺- иондарының аз-дығынан тыныштық потенциал қалыптасуы жөне оларда заттардың ал-масуы мен түзілістік үрдістердің бүзылуы болады;

— кальций мен фосфор алмасуы бүзылыстары салдарларының біріне ортүрлі ағзаларда, мәселен: бүйрек, өкпе және теріде фосфор мен каль-ций түздарының жиналып қалуы жатады. Бүл кальциноз деп аталады. Содан бүл ағзалардың қызметтері бүзылады.

Гиперкальциемияны емдеу. Бүған ең аддымен кальций алмасуы бүзы-лысын туындатқан ауруларды емдеу арқылы қол жеткізеді. Мысалы, гиперпаратиреоз кезінде кальций алмасуын түзетудің бірден-бір жолы — гормондық белсенділігі жоғары өспені немесе қалқанша серік бездерінің гиперплазияға үшыраған тінін сылып тастау. Гиперкальцие-миясы бар балаларда, кальций алмасуы бүліністерінің белгілері анықта-лған кезде, Д витаминінің организмге түсуін азайту қажет. Айқын ги-перкальциемия кезінде, қаңқаның сүйектенуі бүзылғанда, бүйрек, бүлшықет, тамырларда кальций жиналғанда көктамыр арқылы этилди-аминтетрасірке қышқылының динатрий түзы (№₂ЭДТА) енгізіледі. Оның кальций иондарымен кешенді қосылыстар қүрып, сыртқа шығаратын қабілеті бар.