2. Ułatwienie procesu myślenia za pomocą emocji:

• przekierowanie myślenia, ustalanie priorytetów na podstawie uczuć związanych z obiektami, wydarzeniami czy innymi ludźmi;

• wzbudzanie i naśladowanie prawdziwych emocji, by ułatwić formułowanie sądów i przywoływanie wspomnień dotyczących uczuć;

• czerpanie korzyści z wahań nastroju, by uwzględnić różne punkty widzenia i umieć integrować różne perspektywy wytworzone przez nastrój;

• zdolność do posługiwania się stanami emocjonalnymi, aby ułatwić sobie rozwiązywanie problemu lub pobudzić własną kreatywność;

3. Rozumienie I analizowanie informacji emocjonalnej, posługiwanie się wiedzą o emocjach:

• zdolność do rozumienia powiązań między różnymi emocjami;

• zdolność do spostrzegania przyczyn i następstw uczuć;

• zdolność do interpretowania złożonych emocji, kombinacji emocji, a nawet sprzecznych stanów uczuciowych;

• zdolność do rozumienia i przewidywania prawdopodobnych sekwencji emocjonalnych;

4. Regulacja emocji:

• zdolność do otwierania się na uczucia negatywne i pozytywne;

• zdolność do kontrolowania emocji, zastanawiania się nad nimi;

• zdolność do świadomego wywoływania stanu emocjonalnego, by umieć ocenić jego wartość, użyteczność lub go zignorować;

• zdolność do kierowania własnymi emocjami i emocjami innych.

Analfabetyzm emocjonalny

Niedostatki w zakresie inteligencji emocjonalnej i kompetencji interpersonalnych mogą prowadzić do poważnych trudności w funkcjonowaniu społecznym. Wydaje się, że niezdolność kontrolowania własnych emocji przyczynia się do negatywnych zachowań, jak: agresja, wybuchy gniewu, przestępstwa popełniane w afekcie, popadanie w uzależnienia czy depresję. Okazuje się, że sama inteligencja akademicka nie wystarcza, by odnieść sukces życiowy i czuć się szczęśliwym. Często jednostki z wysokim ilorazem inteligencji postępują irracjonalnie, a nawet beznadziejnie głupio. Wiedza książkowa nie musi korespondować z inteligencją emocjonalną – osoby wybitnie mądre (w sensie intelektualnym) mogą nie radzić sobie z kontrolowaniem własnych popędów w życiu prywatnym i na gruncie relacji interpersonalnych.

Na szczęście, inteligencję emocjonalną można kształtować i rozwijać. Nie jest zdeterminowana genetycznie, dlatego nie musimy być dożywotnimi analfabetami emocjonalnymi. Umiejętność współżycia z innymi ludźmi zyskuje coraz większe znaczenie, nawet w sytuacji starania się o pracę. Pracodawców mniej interesuje stopień na dyplomie niż zdolność radzenia sobie ze stresem, zdolność współpracy, łagodzenia konfliktów, samokontroli, motywacji, zaangażowania, sumienności, asertywności, adaptacji do szybko zmieniających się warunków czy empatii. Inteligencja emocjonalna to pojęcie mało precyzyjne, nawet samym psychologom trudno podać jednoznaczną definicję. Większość wylicza komponenty inteligencji emocjonalnej, poszczególne zdolności i dyspozycje, stąd często mieszają się takie określenia, jak kompetencja społeczna, inteligencja społeczna, inteligencja personalna.

Warto pamiętać, że kulturowo wspierany mit, jakoby kobiety były bardziej empatyczne i inteligentne pod względem uczuciowym niż mężczyźni, nie jest prawdziwy. Niektóre kobiety są tak samo „twarde” jak mężczyźni i potrafią efektywnie radzić sobie ze stresem, a mężczyźni mogą być niejednokrotnie bardziej wrażliwi niż niejedna pani.

Co zyskuje osoba inteligentna emocjonalnie?

• Zdecydowanie lepiej radzi sobie w sytuacjach interpersonalnych – jej relacje są bardziej zróżnicowane, bogate i bardziej trwałe.

• Lepiej radzi sobie w sytuacjach zadaniowych, dostosowuje się do okoliczności, organizuje czynności, przystosowuje do warunków pracy i efektywniej działa.

• Lepiej radzi sobie w sytuacjach trudnych, stresowych.

• Cechuje ją wyższy poziom funkcjonowania społecznego.

Ponadto osoba inteligentna emocjonalnie potrafi modulować procesy emocjonalne za pomocą procesów poznawczych, czego nie umie aleksytymik, a więc człowiek odznaczający się trudnością w uzyskiwaniu dostępu do własnych emocji, niezdolny do emocjonalnego kontaktu z innymi i wyrażania swoich uczuć. Wydaje się zatem, że inteligencja emocjonalna wiąże się z poczuciem satysfakcji życiowej, samoświadomością, wyższą samooceną, optymizmem i ogólną radością życia.

Zestrajanie emocji i myśli Emocje mogą zaburzyć sam proces myślenia. Neurolodzy używają określenia praca pamięciowa na określenie zdolności skupienia się na faktach istotnych dla danego zadania. Jednak połączenie płatów czołowych z układem limbicznym powoduje, że może dojść do zakłóceń w pracy pamięciowej. To dlatego nie potrafimy myśleć w chwilach silnych emocji. Jeżeli u dziecka będzie się stale utrzymywał stan lęku czy przygnębienia – przykry stan emocjonalny to może on wywołać deficyt umiejętności intelektualnych. Badania prowadzone na uczniach szkoły podstawowej z ilorazem inteligencji ponad przeciętna, ale mimo to uzyskiwali słabe oceny wskazywały, że nie funkcjonowały u nich prawidłowo przednie płaty. Chłopcy byli agresywni i niespokojni; mieli kłopoty z dostosowaniem się do regulaminu, co świadczy o braku kontroli nad sygnałami z układu limbicznego. Mimo dużej inteligencji są w grupie najwyższego ryzyka jeśli chodzi o nieukończenie szkoły, alkoholizm. Mózg emocjonalny kontroluje zarówno wściekłość jak i współczucie. Dlatego u ludzi z uszkodzonymi drogami łączącymi ciało migdałowate i przednie płaty proces podejmowania decyzji przebiega wadliwie, a mimo to nie ma ani obniżenia poziomu inteligencji ani zdolności poznawczych. Mimo, że inteligencja działa bez zarzutu to dokonują oni katastrofalnych decyzji zawodowych i osobistych i bywa, że bez końca zastanawiają się nad podjęciem prostej decyzji. Bez połączenia z emocjami wszystko staje się jednakowo szare.