1930Ж Қоғамдық саяси өмір.

1930 ж - елдің барлық жерінде социалістік қатынастар орнады. Мемлекеттік меншігіне өтті: жер, фабрикалар, зауыттар, ұжымшарлар, кеншарлар.

Өндіріс құрал жабдықтарына қоғамдық меншіктің орнығуы, бір жағынан шаруалардың жерден шеттелуіне әкеп соқтырды.

1936 ж - Сталиндік КСРО Конституциясы бюрократиялық орталықтандыруды орнықты.

Алаш зиялыларын қудалау: Ермеков, Х. Досмұғамбетов, Бөкейханов, Аймауытов.

1930 ж - сәуір Қазақ АКСР БМСБ Аймауытовты атуға үкім шығарды.

Қызыл астанаға қастандық жасаушылар деп жазаланды: Голдгер, Тынышпаев, Буддаси, Баграков.

1937-38 жж - Жаппай ланкестік сипат алған жылдар.

Қазақстанға БКП ОКА жіберген адамдардың ішінде жазалауға, репрессияға ұшырағандар: Андронников-1905ж партия мушесі, Мирзоян 1917-партия мүшесі, Рафальский 1919 партия мушесі, азамат соғысына қатысты, Манерсен -партия мүшесі.

Қазақ-кенес әдебиетінің көрнекті қайраткерлері.

3 бәйтерек: Сейфуллин, Майлин, Жансүгіров. ХХ сьезден кенйін ақталды. Сталиннің жеке басқа табынуда айыптады.

Жұмабаев, Дулатұлы.

Қазақстан ғылымының көрнекті өкілдері:

Байтұрсынов-қазақ тілі білімінің ғылыми маркстік негізін салушы.

Жұбанов – көрнекті тіл танушы, ғалым, профессор.

Асфендияров - қазақтың тарихи білімінің негізін салушы. 1935 ж «Қазақстанның көне заманнан бері тарихы» кітабы шықты.

Төлепов- КСРО ғылым академиясының қазақ филиалы басшыларынң бірі.

«КАРЛАГ» азабын бастан кешіккен:

Чижевский - Циолковскийдің серігі, әрі досы. Салмақсыздық жағдайындағы қан айналымының теориясын жасады.

Пустовойт- атақты селикционер, академик, екі мәрте социалистік еңбек ері.

Тимофеев-Рисовский –радиациялық генетиканың негізін салушы.

Пржецлавский- Королевтің серігі, жылу технигі жөніндегі ірі маман, профессор.

Людвиг- сәулет академиясының корреспондент мүшесі.

1931 ж -Қарағанды облысы Осакаров ауданында 25 қоныс абсервация пайда болды.

1932 ж - күз жазалауға ұшыраған Кубандықтардың бірнеше эшелоны көшіріп әкелінді.

101 мың қазақстандық «ГУЛАГ» азабынан өтті. ГУЛАГ –лагерлер бас басқармасы. 27 мың атылды, 40мың ақталды.

«Тарих қоғамының шынайы имандылық келбеті, жалпы азаматтық құндылықтардың басымдығы ғана азаматты мұндай қылмысты қайталауынан құтқара алмады»

АЛЖИР азабынан өткендер: Сейфуллиннің, Жүргеновтің, Қожановтың әйелдері, Рысқұловтың әйелі мен қызы.

Қазақ АКСР-ның одақтас Республика болып құрылуы.

РКФСР құрамында қазақ АКСР-ы дамыған индустриялы, аграрлы республикаға айналды. Соғыстың қарсанында 3,3 млн еңбекке жарамды халықтың, 1 млн-ға жуығы қалалар мен жұмысшы поселкілеріде еңбек етті.

АКСР-ден одақтан республика болу үшңн 15 жыл қажет болды.

1936ж 5 желтоқсан - КСРО кенестерінің төтенше 8 сьезі, кенсе мемлекетінің жаңы негізгі заңын, конституциясын қабылдады.

1936ж - Қазақ кенестік социалистік республикасы болып атала бастады. КСРО-ның құрамында 11 республика болды.

1937 ж наурыз - қазақстан кенестерінің төтенше 10 сьезі, қазақ КСР конституциясын қабылдады. Қазақ КСР конституциясында: Қазақ КСР-ның саяси негізі –еңбекші депутаттарының кенесі болды. Ал экономикалық негізі-социалистік шаруашылық жүйесі және өндіріс құралдар мен жабдықтарына социалистік меншік орнады.

1938 ж маусым - Қазақ КСР жоғарғы кенесіне сайлау өтті. Оған 300 депутат, 152 қазақ болды.

1947 ж - жоғарғы кенесте 300 депутат болды.

Жоғарғы кенесте 400 депутат болды.

1955 ж 4 сайлауда 450 депутат.

1957 ж - КОКП ОК «Еңбекшілер депутаттары» кенестерінің қызметін жақсару және олардың бұқарамен байланысын күшейту туралы қаулысынан кейін, жоғарғы кенесінің сессиялары бекіте алатын болды: 1. Республика халық шаруашылығын өркендету жоспарлары. 2. Мемлекеттік құрылыс мәселелері. 3. Заңдардың жобалары.

Жоғарғы кенестің тұрақты комиссияларының саны 3-тен 8-ге өсті. Облыстық, қалалық, аудандық, ауылдық, поселкілік өкімет билігі еңбекшілір депітаттарының жергілікті кенестері атқару комитеттерінің қолында болды.

Билік - жоғарғы кенестерінің қолында болды.

1937 ж желтоқсан - КСРО жоғарғы кенесінің сайлауы. 44 депутат сйланды. Кузембаев- шахтер. Зұрбаев- мұнайшы. Логвиенко –комбайншы. Березняк-паровозшы. Оңғарбаева-сауыншы.

Қазақстанның экономикалық қуатының артуы.

Коммунистік партия 1939 ж елдің индустриялық қуатын арттыру, оның қорғаныс қабылетін арттыру бағытына ден қойды.

3-ші бесжылдықта – Қазақ КСР түсті металдар: мыс, мырыш, қорғасын, көмір, мұнай, ауыл шаруашылығының дақылдарын шығарудан дамыған аймаққа айналуға тиіс еді.

1938-41 жж қарсақпай мыс корыту зауыты қайта құру, Жезқазған мыс балқыту зауытын салу, Алтайда түсті металлургияны дамыту, Ембідегі геологиялық жұмыстар жоспарланды.

ІІІ бесжылдықта: еңбек кітапшаларын енгізу, енбек тәртібін ретке келтіру, мемлекеттік сақтандыру, 8 сағаттық жұмыс күні, 6 күн енгізілді. – маңызды, жақсы табыстар болды.

1940 ж – Әйелдер ерлердің мамандығын игере бастады. Ангелинаның бастауымен әйелдер тракторды игере бастады.

Теміржолдар: 1. 1940 ж – Ақмола-Қарталы. Ұз.- 806 шақырым. 9 айдың ішінде салынды. Халықтық әдіспен салынды. Қарағандыдан Магнитогрскіге көмір тасу 500 шақырымға қысқарды.

2. Батыс Қаз. Атырау-Қандыағаш, Қандыағагш-Орск.

3. Шығыс Қаз және Семей облысында «Шығыс Орамы». 806 шақырым.

4. Оңт. Қаз: алматы-сарыөзек, Жамбыл-Алакөл.

Жалпы 2681 шақырым теміржол болды. Соның 1358 шақырымы пайдалануға берілді.

Батыс Қвз. Жайық-Көшім су каналы салынды. Халықтық әдіспен.

Соғысқа дейінгі түсті металлургия – Жоғарғы қарқынмен дамыды.

1. Шымкент қорғасын заводы- «СЧСЗ» таңдаулы атты қорғасынды берду. Қазақстан қорғасынның 87℅ берді.

2. Балқаш мыс қорыту заводы.

3. Лениногор және Зырянов полиметалл заводтары.

Ащысай мен қонырат заводтары салынды.

Ойдағыдай салынып жатты: Ақтөбе ферроқорытпа заводы, Текелі полиметалл заводы, Жезказған мыс балқыту заводы.

1940 ж – 2580 ірі кәсіпорын жұмыс істеді.

Қазақстан экономикасын соғысқа бейімдеу.

Фашистер жаулап алған жерлер: Отсланд – Белорусия мен Прибалтика елдері.

Московия – Украина мен Ресей жерлері.

Орал рейхкомиссариаты – Кавказ, елдің шет аймақтары, Түркістан, Еділ.

Ғылыми зерттеу институты деп аталатын «Арбайтеге майншафт Түркістан» - жерлерді бөлді.

Үлкен Түркістан деп аталатын аймаққа: Қазақстан, Орта Азия, Татарстан, Бащқұртстан, Шыңжан, Қырым, Ауғанстан, Солт.Кавказ жерлері енді.

Бұл мемлекеттер Германия үшін қуатты шикізат және азық-түлік базасын құру белгіленді.

Әрбір 5-нші қазақстандық соғысқа аттанды. 2 млн астам адам әскери даярлықтан өтті.

Соғыс жылдары Қазақстанға 27 әскери училище көшірілді, 16000 офицер даярлады.

Соғысқа бейімделген кәсіпорындар:Қарағанды көмір шахтасы, Шығыс Конырат(молибден шығарды), Жезді, Мырғалымсай, Найзатас кеніштері.

Жедел қарқынмен жүргізілді: Ақтөбе ферроқорытпа заводы, Текелі, Өскемен қорғасын мырыш комбинаты.

Соғыс жылдарында Қазақстанға 220 завод, фабрика, цех көшіріліп цкелінді.

Майдан қажетіне бейімделді – 20 шақты завод. Машина жасайтын, металдар өндейтін, шағын қозғалтқыштар двигательдер , оқшаулағыш маьериалдар, радиоаспаптар шығарылды.

Ақөбе ферроқорытпа заводының жаңа құрылысы Запорожье ферроқорытпа заводының жабдықтарын алды.

Алматы машина жасау жөндеу заводы, Луганск ауыр машина жасау жабдықтарын алды.

Республикаға тамақ өнеркәсібінің 54, жеңіл және тоқыма өнеркәсібінің 543 кәсіпорны әкелінді.

Көшірілген кәсіпорындар негізінде Қазақстанда білдек(станок), оқ, дәрі өндеу салалары дамыды.

Көшірілген заводтар орналастырылды: Алматы, Орал, Шымкент, Семей, Қарағанды, Ақтөбе. Майдан ұшін өте қажетті өнімді мүмкіндігінще тезірек беру жағы ескертілді.

1930 ж – театр салынған қалалар – Шымкент, Семей, Қарағанды, Ақтөбе, Петропавл.

1942 ж – Қазақ КСРО егіс көлемі 842 мың гектарға көбейді. Қазақстан КСРО бойынша егіс көлемінің 30℅ құрды.

Еңбек ерлері: Жақаев, Берсиев, Доңқова, Ким Ман Сам, Оңғарбаева, Сомжүрекова.