1.Өрт сөндіру құралдары және оны пайдалану тәртібі.

Өртті сөндіру процесі - көп еңбекті қажет ететін және қиын жұмыс, ол өзіне ауның (оттегі) және жанғыш материалдардың жану аймағына қолжетімділіктің болмауынан ,жану аймағын салқындату үшін өрт сөндіргіш құралдарды интенсивті қолданудан тұрады. Өрттерді сөндіру процесінде арнайы өрт сөндіретін техника және арнайы технология қолданылады. Көптеген ғимараттар өрт сөндіруші крандары бар шкафтармен жабдықталған. Әрбір шкафта өрт сөндіргіш құбыр, оқпан, бұрандалы ысырма (кран) болуы тиіс. Өрт болған жағдайда кранға шланганы жалғау керек, шлангаға оқпан кигізу, ысырманы ашу, егер батырма болса оны басу керек. Бір батырма вентиляторды, басқасы — судың насостарын қосады, судың қысымын күшейтеді. Сумен бастапқыда жалынды сыртқы жақ бойынша бәсеңдетеді, сосын жанудың ошағына береді.

Көлемі бойынша үлкен емес өртті сөндірудің эффективті тәсілі қолдық өрт сөндіргіштер (2 сурет) болып табылады. Қолданылатын өрт сөндіру материалына айланысты олар келесідей: көпіршікті, көмірқышқылды, ұнтақты болады . Олардың жұмысының принципі өрт сөндіргіштің компоненттерінің химиялық реакциясына, өрт сөндіргіш затты түзу және бөлу.

Химиялық көпіршікті өрт сөндіргіштер (ХКӨС) жанғыш материалдарды сөндірген кезінде қолданылады, тогы бар электрлік орнатқыштарды есептемегенде қолданылады. +5 тен +50°С-қа дейін температурада қолданылады. Өрт сөндіргішті іс әрекетке келтіру (ХКӨС ):

• пломбаны алып тастау;

• тұтқасын көтеру және шегіне жеткенше (180°) асыра тастау;

• өрт сөндіргішті астын үстіне келтіріп аудару және сілку;

• ағысты өрт ошағына бағыттау .

Көмір қышқылды өрт сөндіргіштер (КӨС ) қоршаған орта ауасының температурасы от —25 тен +50°С қа дейін болған кезде әртүрлі заттардың және материалдардың жануын өшіру үшін, сонымен қатар тоғы бар электрлі құралдарды өшіру үшін қолданады. Көмір қышқылды өрт сөндіргіштерді әрекетке келтіру үшін пломбаны алып тастау және тұтқасын шығару керек. Раструбты өртке бағыттап (өрт сөндіргіш айналдырмайды) тетіктерді басу .

Ұнтақты өрт сөндіргіштер (ҰӨС) используются для тушения загораний қоршаған орта ауасы кезіндегі 25 тен +50°С-қа дейінгі температурада бензиннің, дизельді отын, лактарды, бояу және басқа да жанғыш сұйықтарды сөндіру үшін, сонымен қатар, 1000 В дейін тогы бар электрлік орнатқыш кезінде қолдану .Ұнтақты өрт сөндіргіштерді әрекетке келтіру үшін тұтқаны жұлып алып, батырмаға басып, өртке тапаншаны бағыттап, тапаншаның тұтқасына басу керек.

2. Жарақаттар түсінігі және себептері.

Жарақат (грек. τραῦμα - жара) - сыртқы әсер ету (механикалық, химиялық, электрлік және т.б.) салдарлары тудырған ағзаның зақым алуы; психикалық жарақат — көңіл-күйдін әсер етуі тудырған психикалық зейіннің бұзылуы. Жарақат әр түрлі болады (денеге бөгде заттық кіріп кетуі, не кесіп кетуі, тістің орны, оқ тию т. б.); жарақаттанғанда сүйек, қан тамырлары мен нервтер зақымдануы мүмкін. Жарақаттың ауыр жеңілдігі (әсіресе басқа, кеуде мен ішке түскен жарақат қауіпті) оның қай жерде екендігіне, үлкен-кішілігіне, сондай-ақ қаншалықты ластанғанына, қанның қанша кеткеніне байланысты. Жарақат (хирургиялықтан басқасы) түскен кезде міндетті түрде және одан кейін де ластанады. Сондықтан жарақат тез жазылып кетуі үшін оны алғаш рет дұрыс таңудың маңызы зор. Егер мүмкіндік болса, медицина мекемесіне барып, сіреспе ауруына қарсы ектіріп, жарасын тандыру қажет. Жарақаттың қай түрі болса да ең алдымен қайын тоқатып, оған микроб түспеуі үшін дереу тандыру керек. Стерильденген дәкеден жасалған таңғыш өте қолайлы.Жараны тайраңда дәкенің үстіне мақта салады да, орап тасталды. Жарақатты таңу жөніндегі белгілі бір ережені сақтаған жөн: жарақатты жууға болмайды, өйткені оған іріңдететін микроб түсуі мүмкін. Жарадағы ағаттық жаңқасын, киімнің жыртылған жерінің шүберегін не топырақты, олар жарақаттың бетінде көрініп тұрса ғана алуға болады, бірақ жарақатқа қол тигізу ге мүлде болмайды. Стерильд енген материал-бинт болмаса, жарақатты ыстық үтікпен үтіктелген таза шүберекпен таңады. Егер жапан далада жарақаттанған адам жарасын таңатын арнайы ештеме табылмаса, онда отқа киіз немесе шүберекті күйдіре қақтал барып, жара бетіне салады да, жақсылан таңып тастанды. Содан кейін сырқатты ауруханаға жеткізу керек. Аяқ қолы ауыр жарақаттанып, сүйегі сынған адамды алғаш сынықтық екі жағына жақтау салып барып таңады. Үй жағдайында жарақатты таңудан бұрын оған қажетті заттық барлығын дайындал алу керек. Жарақатты таңу алдында көмек көрсететін адам көйлегінің жеңін шынтағынан жоғары түріп, тырнағын алуы тиіс, қолын сабындан жуып, орамалмен мұқият сүртіл құрғатуы қажет, ал шұғыл қимылдау керек болған жағдайда қолын спиртпен сүртеді. Жарақаттың үстін стерильденген дәке мен және сутегі тотығына немесе спирт кем алынған мақтамен бастырып, жараны мұқият жуады, есте болатын жағдай жараға микроб түспеуі үшін оны ішінен сыртына қарай жуу керек. Содан кейін жарақатқа тигізбей, айналасына йод жатады. Жарақатты уақытша таңған дәке салфетканьі алып тастап, стерильденген дәкені бірнеше қабаттан салады. Қысқыш (пинцет) болмаса, дәкені шетінен ептеп ұетайды. Салфетканы бүктемей, жазып салу керек. Ал дәкенің үстіне тегістел, онша қалыңдатпай гигроскопиялық (дұрыс — стерильденген) мақта салады. Содан кейін мұның барлығын дәкеден жасалған бинтпен орап байлайды (Таңу ма- қаласын оқыңыз). Сауда орындарында болатын жеке пакетті пайдалану өте қолайлы. Жануарлардың тісі тиіп жарақат алған адамдар, жарақаты онша қауіпті болмаса да дәрігерге көрінуі тиіс. Жарақат медициналық мекемелерде танылған болса, оны үй жағдайында алмастырудың қажеті жоқ, өйткені жарақатқа инфекция түсуі, қанауы мүмкін. Бірақ қайткенде де таңғышты алмастыру қажет болғанда, кейбір ережені мұқият сақтау керек. Жар аға жабы сып қатып қалған таңғышты бірден сыдырмай, алдымен үстіндегі мақталы алғаннан кейін дәкені бір шетінен ептеп көтеріп, сутегі тотығын,риванол мен марганец қышқылы калийінің ерітіндісін немесе ас тұзы ерітіндісін, сондай-ақ қайнаған жылы су тамызып жібітеді. Жарақатқа компресс қағазын салуға болмайды.