5.Энергетика саласындағы пайдаланудағы және жөндеудегі құралдармен істейтін қызметкерлердің негізгі функцияларын атап өтіңіз

Кәсіпорын жұмысының техникалық-экономикалық көрсеткіштер деңгейі өндіріске техникалық және ұйымдастыру бойынша қызмет көрсету қызметінің жұмыстарының сапасымен анықталады.

Кәсіпорындарды техникалық қайта құру мен қайта жарақтандыру қарқындарының арту жағдайында, кәсіпорындардың жоғарғы өнімді автоматтандырылған жабдықпен жарақтануы жағдайында өндіріс ырғақтылығы, еңбек өнімділігі, өнім сапасы мен өзіндік құны аталған қызметтердің жұмысының тиімділігіне байланысты болады.

Өндірісті ұйымдастыру мен техникалық қызмет көрсету қызметтерінің құрылымы өндіріс типі мен масштабына, дайындалатын өнім технологиясы мен құрылымдық ерекшеліктеріне, кәсіпорынның мамандану деңгейіне, оның басқа кәсіпорындармен кооперациялануына байланысты болады.

Көптеген кәсіпорындарда өндіріске қызмет көрсету шығындарының үлес салмағы жоғары. Бұл өндіріске қызмет көрсету жұмыстар көлемінің үлкендігімен сипатталады. Көмекші жұмыстарды механикаландыру мен автаматтандыру шығындарын қаржыландыру- бұл тиімді қаржы бөлу бағыттарының бірі болып есептеледі. Осы қызметтің жұмысының сапасы мен үнемділігін көтеру бағыттары бұл қызмет көрсету функцияларын оптимальді орталықтандыру мен шоғырландыру, анағұрлым тиімді технологиялық процестерді және қызмет ету жүйелерін пайдалану, қолдай еңбектің пайдаланылуын қысқарту, еңбек сыйымдылығы және ауыр еңбекті механикаландыру мен автоматтандыру болып табылады.

Бұл қызметтердің тиімді жұмысын қамтамасыз ету үшін жоспарлауды, есепті, бақылауды және олардың жұмыстарын талдауды жетілдірудің, сондай-ақ еңбек ақының ынталандырушы жүйелерін пайдаланудың, жұмыскерлердің цехтар мен жұмыс орындарының тұрып қалуын болдырмауға материалдық қызығушылығын тудырудың үлкен маңызы бар.

6 Кәсіпорынды энергиямен жабдықтаудың аймақтық тәсілін таңдаудың әдістерін түсіндіріңіз

Өндірістік үдеріске қатысу сипатына қарай негізгі қорлар өндірістік және өндірістік емес болып бөлінеді.

Өндірістің негізгі капиталына өндіріс үдерісіне тікелей қатысатын нысандар жатады, олардың көмегімен өнімді әзірлеген кезде еңбек құралдарына (машина, құрал-жабдық, құрал-саймандар және т.б.) әсер ету жүзеге асады немесе өндірісті жүргізу үшін қажет материалдық жағдайын жасайды (ғимараттар, құрал-жабдықтар, өткізгіш қондырғылар).

Өндірістік емес негізгі капиталдың қатарына шаруашылықтың өндірістен басқа салаларында пайдаланылатын негізгі капитал жатады. Оларға тұрмыстық үй-жай (коммуналдық) шаруашылығында, денсаулық сақтау, әлеуметтік қамсыздандыру, білім беру және мәдениет салаларында пайдаланылатын негізгі капитал жатады.

Иелігіне қарай негізгі капитал меншіктік, яғни кәсіпорынның өзіне тиісті және уақытша жалға алынған болып бөлінеді.

Өндірістік шаруашылық қызметтегі пайдаланылу барысына қарай негізгі қорлар жұмыс істейтін, жұмыс істемейтін және сақтауда тұрған деп үш топқа бөлінеді.

Заттық құрамына қарай негізгі капитал мүліктік және мүліктік емес болып бөлінеді. Халық шаруашылығының әр түрлі даму сатыларында негізгі қорларды жүйелеу әр қилы болғандығын айта кеткен жөн. Саралау топтарының саны мен құрамы өзгеріп отырады. Бірақ ұлттық экономиканың барлық даму кезеңінде негізгі қорларды саралау ісінде аталған әдістемелік тәсіл пайдаланып келді.

Қазақстан Республикасының халық шаруашылығында барлық қызмет салалары мен меншік түрлері үшін міндетті негізгі қорларды саралау жүйесі қолданылады. Саралаудың біртұтастығы оны халық шаруашылығы салаларында есепке алуда, салыстыруда, саланың дамуын анықтауда мыңызды шарт болып табылады.

Өзінің құрамы, мақсат-міндетіне және еңбек үдерісінде атқаратын қызметіне қарай негізгі қорлар келесі топтар мен ішкі топтарға бөлінеді: үйлер (тұрғын үй, кеңсе үйі, қойма және т. б.), ғимараттар (көпірлер, аспалы жолдар, жасанды су қоймалары, әстакадалар, ұңғымалар және т.б.), өткізгіш тетіктер (жұмыс машиналары, энергия бөлетін тетіктер, құбырлар және т.б.); машина және құрал-жабдықтар (өндірістік негізгі қорлар құрамындағы бұл топ ең мыңызды әрі көп санды болып табылады және ол келесі шағын топтарға: күш машиналары мен құрал-жабдықтар, жұмысшы машиналар мен құрал-жабдықтар; өлшеуіш және реттеу аспаптары; есептеуіш техника; басқа да машиналар және техникалар, сонымен қоса автоматты машиналар мен құрал-жабдықтар болып бөлінеді); тасымалдау құралдары (жолаушылар және жүк таситын көліктер, жеңіл көліктер, көлікке тіркемелер, тракторлар және т.б.); құрал-сай-ман мен жабдықтар (шкафтар, бактар, контейнерлер және т.б. негізгі капитал); шаруашылық құрал-жабдықтары (жиһаздар, кілемдер, сейфтер және т.б.), жұмыс және өнім малдары; көп-жылдық өсімдіктер мен көшеттер; жерді жақсартуға жұмсалған күрделі шығындар және басқа да негізгі қорлар.

Халық шаруашылығының салаларына және істейтін қызметтерінің түрлеріне қарай барлық негізгі капитал: өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, орман (тоғай) шаруашылығы, тасымалдау, байланыс, құрылыс, материалдық техникалық жабдықтау және сату-өткізу ұйымдары, басқару орындары, әлеуметтік сақтандыру, білім мен ғылым беру және тағы да басқа салалар бойынша топталады.

Қазақстан Республикасы Президентінің 1999 жылдың 3 қазанындағы №1308 қаулысы бойынша мемлекеттік мекемелер үшін бекітілген негізгі қорлардың жылдық тозу мөлшерін пайдалана отырып, негізгі қордың пайдаланылу уақытын анықтаймыз.