14. Кәсіпорын салықтарын талдаңыз және мемлекеттік бюджет жүйесіне мысал келтіріңіз

Заңды тұлғаларға салық салу. Занды тұлға ретіндегі стату-сы бар ауыл шаруашылық тауар өндірушілер келесі салықтар-ды төлейді: ҚҚС, занды тұлғалардың табыс салығы, әлеумет-тік салық, жер салығы, көлік құралдарына салынатын салық, мүлік салығы. Егер өндіріс орны акдизді товарларды өндіру мен сатуға байланысты қызмет атқаратын болса акдиздер төленеді.

Егер өндіріс орны акдионерлік қоғам түрінде болса және құнды қағаздардың эмиссиясын (акдиялар) жүргізетін болса, онда ол бағалы қағаздар эмиссиясын тіркегені және мемлекеттік тіркеуге жатпайтын акдиялар эмиссиясының ұлттық бірыңғайландыру нөмірін бергені үшін алынатын алымдарды төлеуші болады.

Барлық завды тұлғалар мемлекеттік тіркеуден өтіп, осыған сәйкес алым төлеуі тиіс.

Қосылган құн салығы. Бюджетке төленетін қосылған құн салығы сатылған тауарға (жұмыс, қызмет) есептелген ҚҚС сомасы мен сатып алынған тауар (жұмыс, қызмет) құнындағы ҚҚС-ның сомасы арасындағы айырмашылық ретінде анық-талады. Мысалы: өнімді сатудан түскен кіріс ҚҚС-мен 24000 теңге, сатып алынған товарлардың қуны ҚҚС-мен 12000 теңге. ҚҚС-ның ставкасы — 20%.

24000 х 20%

ҚҚС есептелген =--------------------= 4000 теңге

120%

12000 х 20%

ҚҚС сатып алынған =-----------------= 2000 теңге

товарлардың құныңдағы 120%

ҚҚС бюджетке төленетін = 4000 - 2000 = 2000 теңге

Салық салынатын айналымға орнатылған ҚҚС-ның ставкасы 20%. Тауардың экспортына, халықаралық тасымал-дауға салық нөл пайыз ставка бойынша салынады.

Ауыл шаруашылық өнімдердің көпшіліге салық 10 пайыз ставкамен салынады, олар: тірі салмақтағы мал, тірі салмақ-тағы кұс, ет, балық, ұн, сүт және сүт өнімдері, жүмыртка, өсімдік майы, крупа, бидай, майлы тұқым, комбикорм, қант, оның ішінде қант - шикізаты, тұз, картоп, көкөніс, алма-жидек жене т.б.

Заңды тұлгалардың табыс салығы. Салық салу объектісі жылдық жиынтық табыс пен Занда көзделген шегерістер арасындағы айырма ретінде есептеледі (14-сурет).

Занды тұлғалардың жыядықжиынтықтабысының құрамына кәсіпкерлік қызметтен түскен табыстар йреді. Оларға келесілер жатады: өнімді (жұмыс, көрсетілген қызмет) өткізуден түскен табыс; үйлерді, ғимаратгарды, сондай-ақ амортизадиялауға жатпайтын активтер құнының өсімінен түскен табыс және басқа табыстар (мысалы: диввдендтер, үгыстар, мүлікті жалға беруден түскен; т.б.). Кәсіпкерлік қызметтен түскен табыстың қурамына Занда көрсетілген барлық түрлері кіруі мүмкін.

Жылдық жиынтық табыстан жасалатын шегерістер өзінің экономикалықмөні бойынша өндіріс орнының өнімді (жұмыс, қызмет) өндіру мен өткізуге жұмсаған барлық нақтылы шығындары болады. Бірақ бухгалтерлік есеіггегі өнімінің өзіңдік құнына кіретін барлық нақтылы шығывдардан шегерімдердің айырмашылығы бар. Шегерістерге тек қана салық заңывда көрсетілгендері жатады.

Негізгі өндіріс құралы жер болып табылатын ауыл шаруа-шылық тауар өндіруші занды тұлғалардың салық салынатын табысына табыс салығы 10% ставка мөлшерінде орнатылған. Қатысушының ұлесін сатудан алынатын табысқа, дивиңдент-терге, сыйақыға және үгыстарға жекешелен ставка орнатыл-ған, оның мөлшері 15%.

Әлеуметгік салық. Салық салу объектісі еңбекке ақы төлеу қоры болып табылады. Әлеуметтік салық өндіріс орнының жаддамалы жұмыскерлерінің еңбек ақы қорынан 20% ставкамен келесі схема бойынша төленеді (15 сурет).

Еңбек ақы қоры 10000 теңге

Жұмыскерлердің жинақтау зейнетақы қорына міндетті төлемдері, 10%. 1000 теңге

Әлеуметтік салық, 20%. 2340 теңге

Барлыгы: еңбек ақы шығындары 12340 теңге

Жер салығы. Жер алаңының бірлігі үшін жыл сайынғы төлем түрінде белгіленеді. Жер салығының мөлшері жер учаскесі сапасына, орналаскан өңіріне және сумен қамтамасыз етілуіне қарай анықталады және жер иесі мен жерді пайдаланушының шаруашылықжәне өзге де қызметінің нәтижесіне байланысты

болмайды.

Ауыл шаруашылығы мақсатындағы салынатын жер салығының базалық ставкалары 1 гектар есебімен белгіленіп, топырақ сапасы бойынша сараланады.

Жер салығының базалық ставкаларына Қазақстан Респуб-ликасының Үкіметі жыл сайын белгілеп отыратын коэф, фидиенттері қолданылады. Жергілікті өкілді органдар өз құзыры шегінде жер учаскесінің орналасқан өңіріне, оныл сумен қамтамасыз етуіне, шаруашылық жүргізудің өндірістік және басқа жағдайларына байланысты жер салығының базалық ставкасын азайтауға немесе көтеруге құқылы. Бірақ 20% пайыздан артық көтермеуге және кемітпеуге тиіс.

Көлік құралдарына салынатын салық. Салық салынатын объектілерге көлік құралдарынын барлық түрлері жатады: жеңіл автомобильдер, жүк автомобильдер, механизмдерді және шынжыр табаңды механизмдерді қоспағанда, өздігінен жүретін машиналар және пневматикалық қозғалыстағы механизмдер, автобустар, мотодиклдер, мотороллерлер, мотошаналар, шағын кемелер, катерлер, кемелер, буксирлер, баржалар, яхталар, үшу аппараттары