8. Лабораториялық сабақтар жоспары

1 Тақырып. Жылуөткізгіштік коэффициентін анықтау

Сұрақнама:

. Монотонды қыздыру режимдері қандай?

. Қандай қатты механикалық өңделетін материалдарт алынды?

. Жылуөткізгіштігінің температураға тәуелділігі қандай?

Тапсырма:

1. Жылуөткізгіштік коэффициентін табу.

2. Тәжірибелік мәндерді теориялық мәндермен салыстыру.

3. Жылуөкізгіштіктің температураға тәуелділік графигін салу.

Тапсырмаларды орындауға қажетті әдістемелік нұсқаулар:

1. “Измерение” қосқышын қалпына келтіру керек.

2. “Нагрев” басқышымен негізгі қыздырғышты қосу керек.

3. Ф-136 аспабының “Измерение” қосқышын қоса отырып,  кестесіне оқытушының көрсетуімен әр температураның мәніндегі n₀ және n_Т көрсеткіштерін жазып алу керек. n₀ және n_т мәндерін . кестесіне көшіріп және “Измерение” қосқышын қалпына келтіру керек.

4. Сынаудың температурасын жоғарғы дәрежеге жеткен уақытта “Нагрев” басқышы көмегімен негізгі қыздырғышты өшіру керек.

5. “Измерение” қосқышын “Уст 0” қалпына келтіру керек.

6. Ф-136 аспабын арретирлеу керек.

7. Қоректендіру блогын және реттегішті өшіру керек.

8. Жылуөткізгіш коэффициентін келесі түрде есептеу керек:

• (6) теңдеуден үлгінің жылу сыйымдылығы бойынша түзетуді есептеу.

• (5) өрнек бойынша үлгінің жылулық кедергісін есептеу.

• (9) формула бойынша сыналатын үлгінің жылуөткізгіштік коэффициентін есептеу.

• (10) өрнек бойынша жылуөткізгіштің өлшенетін мәніне қатысты температураны есептеу.

Тәжірибе нәтижесі және үлгінің басты параметрлері:  =10 мм; d = 1,5^.10^-2, м; F = 1,76^.10^-4, м²; m₀ = 15,5 г;

Алынған мәліметтерді  кестесіне толтыру керек:

1 кесте. Эксперимент нәтижесі және үлгінің басты параметрлері

tc, 0C	nТ, мкВ	n0, мкВ	Cм, Дж/(кгК)	Cc, Дж/К	Кт, Вт/К	Rk, м2К/Вт	Аt
25			385	15.84	0.1155	0.000575	24.8
50			392	16.12	0.1258	0.000535	24.5
75			396	16.29	0.1253	0.000526	24.6
100			400	16.45	0.1276	0.000509	24.7
125			403	16.58	0.1245	0.000500	24.8
150			405	16.66	0.1234	0.000510	25.0
175			405	16.66	0.1230	0.000483	25.0
200			408	16.78	0.1236	0.000469	25.0

Негізгі әдебиеттер: 1-14.

Қосымша әдебиеттер: 15-32.

 тақырып. Қатты денелер мен заттардың меншікті жылу сыйымдылығын анықтау

Сұрақнама:

. Сұйықтар мен талшықты материалдардың қасиеттері қандай?

. Сусымалы қатты денелердің меншікті жылу сыйымдылығы.

Тапсырма:

1. Қатты денелер мен заттардың меншікті жылу сыйымдылығының физикалық негізі.

2. Сұйықтар мен талшықты материалдардың, сусымалы, қатты денелердің меншікті жылу сыйымдылығының температуралық тәуелділігін зерттеу.

Тапсырмаларды орындауға қажетті әдістемелік нұсқаулар:

«СЕТЬ», «НАГРЕВ» қосқыштарын «ВЫКЛ» жағдайына ауыстырамыз. Қоректену блогын қосыңыз және Ф-136 қондырғысы 220В, желісіне, 50Гц-те қосыңыз. «ИЗМЕРЕНИЕ» қосқышын «УСТ.0» жағдайына қойыңыз; «ТЕМПЕРАТУРА» қосқышын 25 ⁰С жағдайына қойыңыз. Ф136 аспабын арретирлеңіз. Үлгіні  0,001г нақтылығымен өлшеңіз. 1 кестеге алынған мәндерді еңгізіңіз. Өлшеуіш ұяшықтың жоғарғы бөлігін көтеріңіз. Бензинмен сүртіп және ПФМС-4 смазкасын жұқа қабатын үлгінің, ампуланың контактілі бетіне және қақпаққа жағыңыз. Сыналушы үлгіні ампулаға қойыңыз және ампуланы қақпақпен жабыңыз. Сусымалы заттар немесе сұйықтарды зерттегенде ампуланы 4 суретке сәйкес дайындаңыз. Өлшеуіш ұяшықтың жоғарғы бөлігін түсіріңіз. Қоректену мен реттеу блогын қосыңыз, «сеть» кнопкасын басыңыз. Қоректену мен реттеу блогының вольтметрі бойынша қысымды 0-ге дейін жеткізіңіз.

1 кесте. Тәжірибе нәтижесін тіркеу кестесі

Уақыты:			Тәжірибе № __ ИТ – с – 400
Сыналушы үлгі:			m = (кг)
Майлаушы :
c, 0С	т, 0С	nо т, 0С	Кт, Вт/К	С, Дж/кг.К
0
25
50
75
100
125
150

Тәжірибені жүргізу тәртібі

1. «ИЗМЕРЕНИЕ» қосқышын t₁ жағдайына қойыңыз.

2. «НАГРЕВ» кнопкасымен негізгі жылытқышты қосыңыз және қоректену мен реттеу блогының вольтметрі бойынша бастапқы кернеуді 40  2 В қойыңыз.

3. +25 ⁰С температураға жеткенше секундомерді (Ф136 аспабының жарықтық көрсеткіші 0 шкаласы арқылы өткенде) «ИЗМЕРЕНИЕ» қосқышы t₂ жағдайына ауыстырыңыз. 0 шкала арқылы жарық көрсеткіші өткенде секундомерді қосыңыз.

4. Секундомер көрсеткішін «_т» графасына жазыңыз:

5. _т өлшеуді температураның барлық жағдайында 1 кестеде көрсетілгендей қайталаңыз.

6. Үлгі жылытуда шекті температурасының немесе температураның қалаған деңгейіне жеткенде жылытқышты сөндір.

7. Ф136 аспабын арретирлеу керек.

8. «ИЗМЕРЕНИЕ» қосқышын УСТ.0 жағдайына қойыңыз.

9. Қоректену мен реттеу блогын сөндіріңіз.

10. Өлшеуіш ұяшықтың корпусының жоғарғы бөлігін көтеріңіз. Өлшеуіш ұяшықты бөлме температурасына дейін суытыңыз. (желдеткіш қолдануға болады).

12. (7) формуласы бойынша меншікті жылу сыйымдылықтың есебі

Негізгі әдебиеттер: 1-14.

Қосымша әдебиеттер: 15-32.

 тақырып. Қатты денелердің жылуөткізгіштік коэффициентін анықтау.

Сұрақнама:

. Кейбір жылуөткізгіштік коэффициенті белгілі эталондық денелердің салыстыру жұмыстары.

. Қатты денелердің жылуөткізгіштік коэффициенті қандай

Тапсырма:

. Жүйедегі тепе-теңдік салмақты жылу ағысын қалыптастыру уақытынан басталса, бұл үшін уақыт бойынша қандайда бір нүктенің температура тәуелділігін түсіру және график бойынша құру уақытын анықта. Келесі өлшеулердің бәрі тепе-тең шарттар құлағаннан кейін жүргізу керек.

. Бұл жұмыста қолданылатын термопараларды тесіп аламыз, бұл үшін барлық термопаралардың жұмысшы спайларын құрамды бір нүктеге орналастырамыз. Әртүрлі термопараларға гальвонометрді қосқандағы көрсеткіші кернеудегі айырмашылықтарына орай ажыратылатын термопаралардың сезгіштігіне пропорционал. Егер гальвонометрді d₁, d₂, d₃, d₄, көрсетсе, бір-бірінен айқын ажыратылатын, онда қатынасы (II) формулаға келтіріп формула бойынша есептейміз:

_. , мұндағы, φ₁, φ₂, φ₃, φ₄ – жылуөткізгішті өлшеу бойынша уақыт әдісімен алынған гальвонометр көрсеткіші.

. Тәжірибеден тексеріңіз этолонды материалдың температурадан λ тәуелсіздігі туралы байқау қандай көлемде орындалады. Бұл үшін құралға этолонды материалдың екі бірдей қабатынан пакеттерді қисып сол термопаралар көмегімен бұл қабаттардағы температураның әртүрлілігін өлшеңіз. Егер жылуөткізгіштік коэффициенті температурадан тәуелсіз болса, онда қабаттардағы температураның әртүрлілігі (11) алғандай, олардың қалыңдығына пропорционал болуы керек.

. Үлгілі жылуөткізгіштік коэффициентін анықта. Алған нәтижелерді 1-кестеге қою керек.

. Пластинаның жылуының бүйірлік бөлінуін тәжірибеде қалай анықтауға болады?

. Әрбір термопара үшін градуирленген график құрыңыз.

Негізгі әдебиеттер: 1–14.

Қосымша әдебиеттер: 15–32.

9.Пәннің оқытылуы бойынша әдістемелік ұсыныста Студенттер «Жылумассаалмасу» пәнін оқу кезінде өздігінен оқулықтар мен оқу құралдарымен жұмыс істеулері керек.

Пәннің негізгі сұрақтары бойынша дәрістерді тыңдау керек. Пәннің материалдары негізгі және қосымша әдебиеттер негізінде, сондай-ақ берілген қысқаша дәріс конспектілердің негізінде оқылады.

Өзіндік жұмыстарды орындауды, курстың сәйкес тақырыптарын оқығаннан кейін бастау керек. Сонымен бірге берілген есептерді шығару әдістерімен танысу керек.

Бақылау жұмыстарын орындау кезінде келесі шарттарды ұстанған жөн:

а) есептің шарты мен берілген шамаларды жазу;

б) есептерді орындау кезінде түсіндірме мәтіндерін қолдану;

в) есептеулерді халықаралық жүйеге келтіру, шығару жолдарын көрсету, өлшем бірліктерін қою.

Есептерді орындағаннан кейін, алынған нәтижелерге қысқаша талдау беріп, қорытынды жасау керек.