Сурет 2.5 - Электротиегіш

а) шүмектің салпыншағының сызбасы; б) механизм орналасуының кабельді электротиегіші.

3 Қойма және қойма шаруашылығын есептеу және таңдау негіздері

Қойма дегеніміз тауарларды сақтайтын коммерциялық ғимарат. Ол тұрады: инженерлік құрылғылар, көтергіштік машиналар мен жабдықтардан, есептік техникалардан және бақылау мен атқарылатын жұмысты бақылайтын және басқаратын құрылғылардан тұрады.Қоймалар көбінесе өндірушілер, импорттаушылар, экспорттаушылар, көтерме саудагерлер, тасымалдаушылар және кеден т.б. тарапынан қолданылады. Сақтау мерзіміне байланысты қоймалар бөлінеді: ұзақ мерзімді сақтау қоймасы және қысқа мерзімді сақтау қоймасы.

Сақтау тәсіліне және жүк түріне байланысты қоймалар бөлінеді:

• Жабық қойма – ауа райына тәуелді жүктерсақталады.

• Ашық қойма – ауа райына тәуелсіз жүктер үймеленіп сақталады.

Сурет 3.1 – Қойма

Олар қалалар мен ауылдардың маңындағы өнеркәсіптік зоналарда орналасқан ірі көлемді ғимараттар болып табылады. Қоймалар тікелей жүк машиналарынан,темір жолдардан, әуежайлардан, теңіз порттарынан жүктерді тиеп-түсіру үшін арнайы жобаланады. Олар көбінесе стандартты палетталарда орналастырылған жылжымалы жүктер үшін крандар мен тиеуші машиналармен жабдықталады. Қоймаланатын тауарларға кез-келген шикізат, қаптау материалдары, қосымша бөлшектер, немесе ауылшаруашылық, өнеркәсіп, саудаға қатысты дайын өнімдер жатуы мүмкін.

Олардың өндірісі, тасымалдауы және пайдалануы процесінде тек қана жүк ағынының біркелкі еместігіне және уақыт функциясында жеке операциялар аралығында тоғысқан әсерлерінде, оның сипаттамасының нақты мәндерінің өзгеруіндегі айырмашылықтарға байланысты жүктерді сақтау қажет болып табылады. Сондықтан жүктің түрі, көлемі және оның қоймаға түсуі мен түсірілуі біркелкі еместігі, сондай-ақ қолданылатын жылжымалы тіркес және механикаландыру тәсілдері қойманың түрін және конструкция вариантын немесе таңдап алынған түрін пайдалануды нақтылайтын, оның берілген климаттық, өндірістік және басқа мүмкін болатын шектеулер кезіндегі негізгі шамашарттарын анықтайды.

Қойманың түрін таңдап алған кезде оның негізгі шамашарттарын: сыйымдылығын, ұзындығын, енін, биіктігін, вагондарды беру фронтының ұзындығын, сондай-ақ жылжымалы тіркесті қозғалтуға, жартылай вагондардың төбесін ашу және жабуға, жүк қалдықтарынан жылжымалы тіркесті тазартуға, жүкті өлшеуге және мөлшерлеуге, автоматтандыруга арналған құрылғылар сияқты тиеу-түсіру, транспорттық және қосымша операциялардың қоладнылатын тәсілдерін анықтау қажет.

Сақталу биіктігі, қоймалар алаңының жүктелгендігі және алып жатқан ауданды ұлғайту коэффициентінің ұсынылған мәндерінен бағдар ала отырып, механикаландырудың қолданылатын тәсілдері түрлеріне байланысты, қойманың сыйымдылығын анықтайды:

= 0,9*20712*2=37281,6м³, (3.10)

мұндағы - қоймаға сақталу үшін түсіретін жүктің әрбір түрі бойынша қоймаландыру коэффициенті, ;

- қоймаға түсетін жүктің сақталу мерзімі (2).

Қойма ауданын анықтау әдісі:

1. үлесті жүктеме әдісі;

2. көлемді толтыру коэффициентінің әдісі;

3. элементарлы алаңы әдісі;

4. технологиялық жинақтау әдісі.

Үлесті жүктеме әдісі бойынша қойманың пайдалы алаңын анықтау үшін есептік формуласы:

= 37281,6/1,03=1390м², (3.11)

мұндағы - қоймадағы орналасқан артық материалдардың мөлшері, т;

- қойма алаңы еденінің 1м² жүктемесі, т/м².

Үлесті жүктеменің көмегімен, егер олар тік қабырғалы жиекте сақталса, онда қойманың пайдалы алаңындағы үйілген жүктер жеңіл анықталады. Штабельге оларды орналастыру кезінде, жоспардағы штабель көмірінің конфигурациясы мен табиғи құламасын есептеу қажет. Осы жағдайда технологиялық жинақтау әдісі қолданылады.

Пайдалы алаңына сәйкес жуықтап есептегенде пайдалану коэффициенті арқылы қойманың жалпы алаңы анықталады:

=1350/0,43 = 3375м², (3.12)

мұндағы - қойманың пайдалы алаңының оның жалпы алаңына қатынасы ( <1).

Көлемді толтыру коэффициентінің әдісін пайдаланған кезде, осы коэффициент бойынша материал, штабельге араласатын, жиек, стеллаж, олардың геометриялық колеміне , яғни <1 мына теңдеудің көлемге қатынасы түсіндіріледі (043) .

Материалдар мен бұйымдарды (ұяшықтар, стеллаждар, штабель, жиек, бункер) сақтау үшін жабдықтың сыйымдылығы:

=16200*2,5*0,9=36450, (3.13)

мұндағы - жабдыққа сәйкес келетін геометриялық көлем,м³ (16200);

- материал немесе бұйымның көлемді массасы, т/м³ (3.14).

Сақтауға жататын жүктің сыйымдылығы кезіндегі пайдаланылатын жабдықтың (ұяшықтар, стеллаждар, бункерлер, жиектер) саны формуламен анықталады:

=37281,6/36450=1,03. (3.14)

Белгіленген габаритті өлшемдегі қабылданған жабдықтар кезінде жүктерді сақтау үшін қойманың пайдалы алаңы формуламен анықталады:

=1350*1,03=1390м², (3.15)

мұндағы - стеллаждың, бункердың ауданы, м² (1350).

Бірнеше рет қайталануы мүмкін болатын, элементарлы алаң сыйымдылығында басқа жиынтық сияқты қойма қарастырылса, қоймадағы айлап-бірлеп алынған жүктер, контейнер алаңы, үйілген жүктер ашық қойманы жобалау кезі үшін элементарлы алаң әдісі қабылдануы мүмкін.