3. Экология бөлімдері: аут-, дем-, синэкология, ғаламдық экология

Аутэкология – даралар экологиясы. Экологияның зерттеу аймағына жеке даралар мен олардың популяцияларының өлі табиғат ортасымен қарым қатынсаы түседі.

Демэкология – популяциялар экологиясы. Популяция дегеніміз – бір түрге жататын және өзара еркін шағылысып дүниеге ұрпақ әкелу қабілеті бар бір территорияда тіршілік етеін даралар жиынтығы. Экологияның бұл саласы популяцияның өзаара қарым – қатынасы мен қоршаған орта арасындағы байланысын зерттейді.

Синэкология – бірлестіктер экологиясы. Бірнеше популяциялар арасындағы қарым – қатынас пен олардың қоршаған ортамен байланысын зерттейтін ғылым саласы.

Ғаламдық экология. Қазіргі таңда қалыптасқан ғаламдық экологиялық мәселелерді қарастыратын экологияның саласы.

4. Экологияның басқа ғылымдармен байланысы. Тәжірибелік есептерді шешудегі экологияның ролі.

5. Қазіргі таңдағы экономикалық тенденциялардағы экологиялық мәселелердің алар орны.

6. «Тұрақты даму» түсінігінің анықтамасы, Тұрақты даму концепциясын жүзеге асыруда экологияның ролі. Туракты даму концепциясы 1987 ж

“Тұрақты даму” термині алғашында табиғатты пайдалануда, атап айтқанда балық және орман шаруашылығында Канадада 1960-шы жылдары пайдаланылды. Бұл терминді су қоймаларында 10-ған жылдар бойы өнім бере алатын балық қорын максималды деңгейде аулуада пайдаланды.

Тұрақты даму концепциясының факторлары:

Әлеуметтік даму – бұл дамуда табиғат ресурстарын пайдалану адамзаттың теңдігі мен әлеуметтік шындықты, әділеттілікті жүзеге асыруға бағыттайтын болу керек.

Экономикалық даму – қазіргі кезде қалыптасқан адам капиталы (ақпараттық, мәдени капиталы) материалды капитал және табиғи капиталды сақтап қалу. Мұнда материалды капиталды барынша қоршаған ортаны қорғау жұмыстарына бағыттау.

7. Дара экологиясы – аутэкология.

Бір түрге жататын дараның қоршаған ортамен немесе тіршілік иелерімен қарым-қатынасын зерттейтін экологияның бір саласы аутэкология деп аталады.Тірі орта мен өлі орта арасындағы карым катынастын даму,көбею, тіршілік ушін курес механизмдері популяциялар мен бирлестиктер курылымы мен динамикасы жане олардын биоценозда өтип жаткан процестери алар орны туралы мәліметтерді жинактырады

8. Тірі жүйелердің ұйымдасу деңгейі

Биологиялық жүйелердің ұйымдастырылу деңгейі

Тірі материяның иерархиялық ұйымдасуы, оны шартты түрде келесі деңгейлерге жіктеуге мүмкіндік туғызады.

Келесі деңгейлерді бөліп қарастырады:

1.Молекулалық(мол.-генетикалық). Бұл деңгейде тіршіліктің келесі процестері жүреді: зат алмасу, энергияның ауысуы, тұқымдық ақпараттың берілуі.

2.Жасушалық. Жасуша тіршіліктің элементарлы, құрылымдық және функционалды бірлігі болып табылады.Бұл деңгейде тіршілікке тән барлық процестер байқалады: өсу, қоректену, көбею, даму.

3.Ұлпалық. Ұлпа – құрылымы ұқсас, шығу тегі бір жасушалар және жасушаралық заттар жиыны. Ол жасушалар тобы белгілі бір қызмет атқаруға негізделген.

4.Мүшелік.Мүше- көпжасушалы ағзаның бөлігі болып табылады. Ол белгілі бір қызмет немесе қызметтер атқарады. Мысалы, көру, есту, ас қорыту және т.б.

5.Ағзалық. Ағза тіршіліктің барлық қасиеттерін сипаттайтын өмірдің негізгі таратушысы «қорабы». Қазіргі таңда бірыңғай «онтогенетикалық» деңгейді бөліп қарастырады. Ол келесі деңгейлерді құрамына біріктіреді:жасушалық, ұлпалық, мүшелік, ағзалық.

6.Популяционды - түрлік. Популяция – бір түрге жататын, жекеленген генетикалық жүйе құрайтын бірыңғай абиотикалық факторлары бар кеңістікте тіршілік ететін даралар жиынтығы.

Түр - популяцияның, дараның жиыны, олар өзара шағылысып, дүниеге өсімтал ұрпақ береді және географиялық кеңістіктің белгілі бір аумағын иеленеді (ареал).

7.Биоценотикалық. Биоценоз – белгілі бір территорияда тіршілік ететін әр қилы ұйымдасу деңгейлері бар әр түрге жататын даралар, популяциялар жиынтығы. Егер, осы ретте тіршілік ортасының абиотикалық жағдайы ескерілсе, онда ол биогеоценоз болып табылады.

8.Биосфералық. Биосфера – Жер қабаты, оның құрылымы және қасиеттері тірі ағзаның өткендегі немесе қазіргі таңдағы тіршілік әрекетімен сипатталады. Бұл ретте атап өтетін жайт, тірі ағзаның биосфералық деңгейін бөліп алып қарастырмайды, себебі, ол биокостты жүйе болып табылады. Яғни құрамына тірі және өлі компоненттер кіреді