Автоматты өткел сигналдары

Егер автомобиль қатынас құралдарының өткелден өтулерін сигнал құрылғыларымен, сондай - ақ күзетші реттеп тұратын болса, реттеулі өткел деп, ал өткелден өту қауіпсіздігі көлік жүргізушілер арқылы анықталатын болса, реттеусіз өткел деп атайды. Кейбір жағдайда өткел сигнализациясын кезекші жұмыскер басқарады. Мұндай өткелдер күзетулі, ал кезекші жұмыскер қойылмаған өткелді күзетсіз деп атайды. Өткел қорғауыш құрылғыларға: автоматты, электрлі және механикаланған шлагбаум жатады. Автоматты өткел сигнализациясын іске қосу үшін автоблокировканың реліс тізбектері немесе арнайы тізбектер пайдаланылады.

Автоматты өткел сигнализациясы пойыз өткелге жақындағанға дейін өтіп кететін жағдайды есептей отырып, автомобиль көлігіне тоқтау сигналын береді. Пойыз өткелдің күзетулі бөлігіне жеткенде автомобиль жолының бағдаршамында кезектесіп жанатын жыпылықтаған екі қызыл от көрінеді және жаяу адамдарға хабарлау үшін дыбыс сигналы (жәй немесе бақырған) беріледі. Егер өткел автошлагбауммен жабдықталса, оның жол бөгеу арқалығының қызыл оттары жанады және белгілі уақыттан кейін кедергі бөгеу арқалығы жабылып, көлденең күйге келеді. Пойыз өткелді толық босатқанша бағдаршам сигнализациясы қосулы тұрады және автошлагбаум жабық болады. Пойыз өткелден өткен соң шлагбаумның бөгеу арқалығы көтеріледі, бағдаршамның қызыл жарығы сөніп, жасыл жарығы жанады.

Күзетулі өткелді пойыз жағынан сақтау үшін стансалар аралығында - өтпелі және ескерту, ал стансада кіре беріс, шыға беріс, маршуттық және маневр бағдаршамдары пайдаланылады. Оларды көріну жағдайына қарай өткелден 15 м жақын және 800 м алыс емес аралықта орналастырады.

Өткел кезекшісі күзеткіш бағдаршамын пойыз жүрісіне кедергі пайда болғанда іске қосады. Автоблокировкамен жабдықталған жолда күзеткіш бағдаршамының қызыл оты жанса, екі жақтағы көршілес бағдаршамдар да қызыл көрсетеді.

Релелі жартылай автоматты блокировка

Пойыздардың жүріс аралығын реттеу құралдары ретінде автоблокировкамен қатар релелі жартылай автоматты блокировка қолданылады. Сигнал көрсеткіші өзгеруінің бір бөлігі - пойыздың әсерімен автоматты түрде, екінші бөлігі - пойызды қабылдау, жөнелту және өткізу жұмыскердің қолымен орындалады. Бұл жүйені жартылай автоматты деп атайды. Әрбір стансадан шығар жолды шыға беріс бағдаршамы қорғайды. Ол қалыпты жағдайда жабық тұрады. Пойызды екіаралыққа жөнелтуге станса кезекшісі шыға беріс бағдаршамын ашу үшін басқару пультіндегі түймені басады. Дара жолды екіаралыққа шыға беріс бағдаршамын ашу үшін көрші станса кезекшісінің келісімі керек, ал қос жолды екі аралықтағы бағдаршамды ашуға бұрын жөнелтілген пойыздың көрші стансаға келгенін көрсететін блокировка сигналы келгенінен кейін мүмкіндік болады. Шыға беріс сигналы кейін мүмкіндік болады. Шыға беріс сигналы автоматты түрде немесе станса кезекшісінің сигнал түймесін басумен жабылады. Пойыздың жөнелтілгені көрші стансаға хабарланады, осыған байланысты екі станса аппаратында екіаралықтың бос еместік көрсеткіштері жанып, оған басқа пойызды жөнелту мүмкіндігі жойылады.

Дара жолды екіаралықта А стансасынан пойызды жөнелту көрші Б стансасынан келісім алғаннан кейін ғана мүмкін болады (А стансасының пультінде "келісім алынады" шамы, Б стансасында "келісім берілді" шаны жану керек). А станса кезекшісі бағыттама арқылы жүру жолын дайындап, "жөнелту" түймесін басады және шыға беріс сигналын ашады. Пультте бағдаршамның көрсеткішін қайталайтын жасыл шам жанады, сонымен қатар "жөнетілетін екіаралық жабылды" деген қызыл шам жанады, ал Б стансасында "жөнелтілді" деген блокировкалау сигналы жіберіледі, ондағы пультте "келісім берілді" деген шам жанады. Пойыз стансадан жөнелтілгенде шыға беріс сигналы автоматты түрде жабылады, пульттегі оны қайталау шамы сөнеді де, екіаралықтың бос еместігін көрсететін қызыл шам жанады.

Б станса кезекшісі қабылдау жолын дайындап, кіре беріс сигналын ашады. Пойыз келгеннен кейін керекті операцияларды орындап болған соң Б стансасының кезекші "келгенін хабарлау" түймесін басады. А стансасының пультіндегі "жөнелтілген екіаралық жабылды" деген шам сөнеді, ал Б стансасында "екіаралықтан қабылдау жабылды" деген шам сөнеді де, ол аралықтың бос екендігін растайды. таблодағы орысша сөздер қалдырылды, себебі әзірше оның қазақша түрі шығарылған жоқ.