Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Мұғалімге арналған нұсқаулық.docx
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
505.56 Кб
Скачать

Зерттеуші олар да «қалай оқу керектігін үйренеді» деген болжам жасаған. Осыған қарамастан, олар шешімді қалай қабылдағандарыннемесе қандай тәсілді қолданғанын үнемі түсіндіріп бере алмайды, бұл жастағы балалар когнитивті әрекет кезінде «өздік басқару» қызметін пайдаланады. Өсе келе, олар өз деңгейлеріне сәйкес келетін тапсырманың түрін таңдауға, оларды тиімді пайдалануға, өздерінің әрекетін түзетуге немесеқажет болған жағдайда көмек сұрауға, сондай-ақ іс-әрекет аяқталғанша немесе мақсатқа жеткенше«үдерісті» тоқтатпауға қабілетті бола бастайды (Bronson, 2000:208).

Өздігінен реттелетін оқуды мұғалімдер қалай ынталандыра алады?

Негізгі алғышарт мұғалімдердің қолданған әдіс-тәсілдерінің оқушылардың метакогнитивті немесе өздігінен реттелетін оқуын дамытуға ықпал ететіндігі болып табылады. Білім берудіңәлеуметтік-мәдени теориясын дамыту барысында Выготский оқушының өз бетімен қол жеткізеалмайтын, ересек немесе «маңызды» (ықпалды) адамның оқу деңгейін қамтамасыз етудегі рөлі туралы жазады; мұндай оқудың әлеуеттік көлемі «Жақын арадағы даму аймағы» – ЖАДА ретіндеанықталды (Vygotsky, 1978). Қолдау көрсететін ересек адам «рефлективті агент» ретінде жұмысістей отырып, оқушының әрекетіне жауап береді және оның оқуының дамуын қамтамасыз етеді.Оқудың дамуы барысында жетекшінің қолдау көрсетуінің түрі мен деңгейі өзгеріп отырады, сонымен бірге түрткі болу, бағытталушылық, дамудың тұжырымдамалық негіздерінің тиімділігін қамтамасыз ету мақсатында түрленеді. Бұл үрдісті Жером Брунер «орман өсіру» деп тауып айтқан.«Орман өсіру»

60

Түрлі тәсілдердіңсалыстырмалы түрдегі тиімділігі бағаланып, оқушылар өз әрекеттерін түсіндіреді. Оқушылардыңтаңдауы мүмкін тәсілдерінің біреуі – басқалардың білім аясы кеңірек болуы мүмкін деген жекекөзқарасына байланысты олардан көмек сұрау. Табыс, ұмтылыс және тиімді тәсілдерді қолдану арасындағы негізгі байланыстықалыптастыратын болғандықтан, метатану ұғымын бір оқушыға «қалай білім алу керектігінүйрету» деп қарастыруға болады. Шанк пен Циммерман (1994) балалардың өз оқуын бақылау мен мониторингі үдерісінде дербестігін қалыптастыруға баса назар аударады. Өз бетінше жұмыс істеу және даму ниетін авторлар метатанудың маңызды аспектісі ретінде таниды. Оқу үдерісінің табысты болуы ынталандыру, әлеуметтік және эмоционалдық себептер арасындағы күрделі әрекеттестік пен метакогнитивтібілімге байланысты.

Ерте жастағы оқушылар метатануға қабілетті ме?

Ерте жастағы оқушыларда метакогнитивті қабілеттердің бар екендігі жуық арада ғана белгіліболды. Флейвелл ерте жастағы оқушылардың метатану мүмкіндігі шектеулі екендігін айтады, оларәр уақытта өз жадыларын басқаруға, проблемаларды шешуге және шешім қабылдауға қабілеттіемес. Алайда, жадының аспектілерін зерттеу бойынша жүргізілген бұдан кейінгі жұмыстар 3–4жастағы балалардың өздері көп суреттерге қарағанда, саны азырақ суреттерді есте сақтау жеңілірекекендігін сезіне алатындығын анықтады (Flavell et al, 1995). Бронсон мектеп жасына дейінгі балалар мен балабақшадағы балалардың когнитивті дамуын зерттей отырып, олардың көпшілігі еріктітүрде іштей өзін-өзі реттеуге қабілетті деген шешімге келді.

59