Глава I.

Развіццё аўтамабільных дарог.

У пачатку XIX ст. пасажырскае паведамленне паміж гарадамі, якое ажыццяўляецца акцыянернымі кампаніямі дыліжансаў, становіцца рэгулярным, і праз Беларусь пракладваюцца два найважнейшых для Расійскай імперыі шашы: Масква - Варшава і Санкт-Пецярбург - Кіеў, агульнай працягласцю на беларускай тэрыторыі 1150 км.

У асноўным дарогі прадстаўлялі натуральныя грунтавыя шляхі, зусім непрыдатныя для аўтамабільнага, а ў перыяд вяснова - восеньскага бездарожа і для коннага транспарту. Дарогі ўладкоўваліся паштовымі дамамі, як правіла, каменнымі, а таксама гасцінымі дамамі на адлегласці 15-25 кіламетраў адзін пра аднаго, дзе ўтрымліваліся коні і жылі фурманы. Была вызначана сетку галоўных дарог, ўстаноўлена пастаянная паласа адводу. Дарогі падзяляліся на пяць класаў.

Першы клас - галоўных паведамленняў (дзяржаўныя);

Другі клас - вялікіх паведамленняў;

Трэці клас - звычайных паштовых паведамленняў (губернскія);

Прынятая ў 1833 класіфікацыя дарог праіснавала аж да 1918 года. Расія падпісала метрычную канвенцыю яшчэ ў 1875 годзе, але ў якасці абавязковай новая сістэма была ўведзена толькі пасля дэкрэта РСФСР ад 14 кастрычніка 1918 года. Усе дарогі і водныя шляхі былі пераведзены ў новую сістэму вымярэння адлегласцяў; вёрсты і сажні замяняліся кіламетрамі і метрамі, верставыя слупы - кіламетравымі.

Напярэдадні Першай сусветнай вайны ў Беларусі праходзіла дарога з цвёрдым пакрыццём і працягласцю 2041 кіламетр. Стан дадзеных дарог ацэньваўся як ўзорны.

У перыяд Першай сусветнай вайны дарожная сетка Беларусі была практычна цалкам разбурана. Пасля заканчэння ваенных дзеянняў ўстала задача за кароткі тэрмін аднавіць гаспадарку, у тым ліку прывесці ў нармальны стан дарогі, аднавіць разбураныя масты і пачаць будаўніцтва новых дарог.

У краіне было створана ў 1927 годзе ўпраўленне дарогамі. У 1928 годзе яно было ператворана ў Белглавшоссе, спутя некаторы час ствараецца Галоўнае дарожна - транспартнае ўпраўленне пры СНС БССР. У яго функцыі ўваходзіла будаўніцтва, рамонт і ўтрыманне дарог. З 1930-х гадоў XX стагоддзя намеціўся рашучы паварот ад будаўніцтва чыгунак да збудавання аўтамабільных дарог. Былі пабудаваныя ўчасткі на дарозе Ленінград - Гомель з пакрыццём з клінкеру, вяліся эксперыменты па выкарыстанні цэменту і бітуму для ўмацавання грунту. Усё гэта дало свой плён. На пачатак 1941года працягласць аўтамабільных дарог агульнага карыстання з цвёрдым пакрыццём складала 12550 кіламетраў. [2.18]

Але асноўным відам транспарту на тэрыторыі Беларусі заставаўся конны. Першы аўтамабіль у Беларусі з'явіўся ў 1895году.

3

Рэчыцкая павятовая земская ўправа валодала двума 25-моцнымі аўтамабілямі фірмы «Кейс». Мінскі губернатар ездзіў на цёмна-сінім «Бенц». Князі Радзівілы ў Нясвіжы валодалі двума аўтамабілямі. Княгіня Паскевіч ў сваім распараджэнні таксама мела два аўтамабіля. 50-моцны «Мэрсэдэс» і 20-моцны «Бенц» набыў памешчык Грабніцкі. У Менску аўтамабіль набыў селянін Ракаў, а ў Віцебску селянін Церахаў меў «Бенц».

  Ужо да канца 1928 года на тэрыторыі БССР мелася 380 аўтамабіляў, з iх 139 легкавых, 97 грузавых і 144 спецыяльных. Аўтамабільны парк характарызаваўся выключнай стракатасцю: машыны Крупа, легкавыя і грузавыя «Форд», «Б'юік», «Мэрсэдэс» і іншыя.

Першая аўтамабільная аварыя адбылася 20 жніўня 1906 г. Грамадзянін Фёдараў урэзаўся ў тэлеграфны слуп на Падгорнай вуліцы, цяпер гэта вуліца Карла Маркса. Пасажыры былі выкінутыя на абочыну. Пасля такога інцыдэнту перавозкамі пасажыраў сталі займацца толькі ўвосень 1912 года.

У слуцкім павеце купец Ф.Некрич і жыхар Слуцка Этынгер арганізавалі «Прадпрыемства аўтамабільных зносін». Летам рух быў штодзённым, восенню два - тры разы на тыдзень, а зімой тэхніка стаяла ў гаражы. Там жа на Падгорнай вуліцы знаходзіліся гараж і майстэрня Свенцінскага. Тут прадавалі запчасткі, рабілі рамонт аўтамабіляў. Такое прадпрыемства было адным з першых на беларускіх землях.

З 1930-х гг. XX стагоддзя намячаецца рашучы паварот да будаўніцтва аўтамабільных дарог. У 1928-1933 гг. ў Беларусі пабудавана больш за 4 тыс. км новых дарог, з іх каля 20% - з цвёрдым пакрыццём (жвіровыя, белае шашы і бруку). Агульная працягласць дарог у сістэме Главдортранса ў 1933 годзе склала 6376 км, з іх шашэйныя 1027 км, брукаваныя - 123 км, раўнінныя - 64 км і грунтавыя - 5162 км. Важнае значэнне мелі такія дарогі, як Мінск - Чэрвень, Мінск - Слуцк, Мазыр - Калінкавічы, Мінск - Бабруйск, Мінск – Дзяржынск. Працягласць аўтамабільных дарог агульнага карыстання з цвёрдым пакрыццём ў канцы другой пяцігодкі (1937 г.) складала 3,9 тысяч кіламетраў, а на пачатак 1941 г. - 12550 кіламетраў, з іх з удасканаленым пакрыццём 219 кіламетраў. Гэтыя дасягненні сталі магчымымі дзякуючы намаганням кіраўніцтва, дарожнай галіны, якую ў 30-я гады па чарзе ўзначальвалі Яцкевіч, Фрумкінай, Іваноў, Федермессер, Серыкаў, Лихцінаў, Нікалаеў. Па абласцях працягласць дарог з цвёрдым пакрыццём выглядала ў канцы 1940 так:

Брэсцкая вобласць - 1,4 тысяч кіламетраў, Віцебская вобласць - 2,7 тысяч кіламетраў, Гомельская - 0,7 тысяч кіламетраў, Гродзенская - 2,3 тысяч кіламетраў, Мінская 3,2 тысяч кіламетраў, Магілёўская - 0,9 тысяч кіламетраў.

У цэлым па гэтым паказчыку Беларусь займала чацвёртае месца ў СССР пасля Расійскай Федэрацыі, Украіны і Літвы. На тысячу кіламетраў квадратных тэрыторыі рэспублікі прыпадала 53,9 км дарог з цвёрдым пакрыццём.

4