1. Şikeslendirilen zeperlenmeler mehaniki sebäpleriň, ýokary we pes ýylylyk dere­je­leriniň, şöhleleriň, amatsyz meteorologiki faktorlaryň (meteorologiki heýlit, do­dak­laryň jaýrylanmagy), himiki maddalaryň we başg. täsir etmekligi zerarly döre­ýär. Ýüze çykýän görnüşleri gyzarmalar, erozialar, ýaralar, giperkeratozlar (leý­kop­lakiýa).

2. Ýokanç keseller:

1. Ýiti we üznüksiz ýokanç kesellerde (gyzamyk, täjihoroz, garamyk, inçe kesel, merezýel, lepra we başgalar) agzyň nemli bardasynyň zeperlenmeleri.

2. agzyň we dodaklaryň (hususy) hut öz ýokanç we parazitar keselleri:

• Wirus keselleri (agzyň uçuk keselleri, AIDS-keselleri, siňňiller we başgalar);

• Fuzosipirohetoz;

• Bakterial keselleri (strepto we stafilikokly, sözenek (gonoreýa) keselleri we başgalar);

• Kömelejik keselleri (kandidoz, aktinomikoz we başg.).

III. Allergiki we zäherli-allergiki keseller:

• allergiki gatnaşykly stomatit, gingwit, glossit, heýlit (stomatologiýada ulanylýan der­man seriş­delerinden, plastmassalardan we beýleki serişdelerden bolanlar, reňkleý­jilerden, diş hamyryndan, eliksirlerden we beýleki himiki dodaklaryň nemli bardalary ýa-da bolmasa gyzyl gaýmasy bilen gatnaşýan maddalardan, ultramelewşe şöhlele­rin­den bolanlar);

• fiksirlenen we ýaýran zäherli-allergiki zeperlenmeler (bedene dürli-dürli ýollar arkaly aralaşýan derman serişdelerinden, iymit maddalaryndan we beýleki gyjyn­dy­ryjy allergen­lerden bolan).

• Zäheli-allergiki gelip çykyşly bolan agzyň nemli bardasynyň zeperlenil­mele­rinde bo­lan dermatozlar köp görnüşli şypyljaýan eritema, Stiwanç-Djonsanyň sindromy, Laýýelliň sind­romy, Wegeneriň sindromyny hem öz içine almaklyk bilen ilkinji ulgam­laýyn waskulitler).

IV. Gelip çykyş sebäplerinde autoimmun komponenti bar bolan keseller:

• Bitipbarýan ýarany hem öz içine alynmaklygy bilen, gaýtalanýan aftoz stomatiti;

• Tureniň uly aftozyny öz içine alýan Behçetiň sindromy;

• Şegreniň sindromy

• Dermatozlar agzyň nemli bardasynyň zeperlenmekligi bilen bolanlar (pakgarçak, pemfigoid, Dýuringiň keseli, ulgamlaýyn gyzyl gurt keseli, ulgamlaýyn sklerodermiýa).

V. Deri-nemli barda duýgurly-gyzyl ýasy demrew

VI. Ekzogen zäherlenmelerdäki agzyň nemli bardasynyň üýtgeşmeleri.

VII. Dodaklaryň gyzyl gaýmasynyň we agzyň nemli bardasynyň üýtgeşmeleri

- Bedeniň dürli-dürli synalarynyň we ulgamlarynyň kesellerinde we madalar alyş-çalyşmasy­nyň näsazlyklarynda.

• Wisseral we içki bölüp çykaryjy mäzleriň kesellerinde;

• Gipo-we awitaminozlarda;

• Ganyň we gan emele getiriji synalaryň kesellerinde;

• Nerw (degna) ulgamynyň kesellerinde;

• Göwrelilik döwründe.

VIII. Dogabitdi we genetiki şertlendirilen keseller:

• Newuslar we epitelial displaziýalar: gandamarly newuslar, Sterdža-Weberiň toplum­laýyn alamatlaryny-da öz içine alýar, ösüntgili siňňiller we menek-menekli newuslar, epidermoidly kistalar, Fordaýsyň keseli, ak mahnal newusy, (ýumşak leýkoplakiýalar, “gulak-çekge dişlenme” we başg.) nesil yzarlaýjy we romb görnüşli glossit;

• Badam görnüşli heýlit;

• Agzyň we dodaklaryň nemli bardasynyň zeperlenilmesi bilen bolan dermatozlar, atopiki dermatit heýlit, bullýoz epidermolizi, psoriaz, ihtioz, Darýeniň keseli, Peýtsa-Ýegersa Tureniň toplumlaýyn alamatlary, dogabitdi paronihiýa, damar epitelial displaziýa.

IX. Rakoňýany keseller, howypsyz we howyply çişler:

• Obligatly raköňýany: Boueniň keseli, siňňilli rakönýany kesel, dodaklaryň gyzyl gaýma­synyň çäklendirilen giperkeratozy, Manganottiniň abraziw ragyň öňýany heýliti;

• Fakultatiw ragyň öňýany keseller, papillomatoz, leykoplakiya, keratoakantoma, deri ösüntgili kesel, gyzyl gurt keseliň we gyzyl ýasy demrewiň yaraly we giperkiratotiki görnüşi, şöhleden soňky heýlit.

• Howypsyz çişler;

• Rak keseli.

Moskwanyň stomatologiki lukmançylyk institutynda okuw hadysasynda we bejergi işinde agzyň nemli bardasynyň keselleriniň şu aşakdakylar ýaly görnüşlere bölünişini ulanylýar.

Agzyň nemli bardasynyň keselleriniň görnüşlere bölünişi:

I. Şikesli zeperlenilmeler (mehaniki, fiziki, himiki), şeýle hem şikeslenme eritemasy, eroziýa, baş, leýkopleksiýa, nikotin leýkokeratozy, aktiniki heýlit, şöhleli, himiki zeperlenilmeler we beýlekiler.