- •Institutynyň talyplary üçin
- •Terapewtik stomatologiýanyň ösüşi we onuň öňünde durýan meseleler
- •Stomatologiýa gullugyny guramak
- •Häzirki zaman stomatologiýa gullugy şu aşakdaky görnüşlerden ybarat:
- •2.1. Stomatologyň otagynyň guralyşyna talaplar we kadalar.
- •Stomatolog lukmanyň otagynda şu aşakdaky enjamlar bolmaly:
- •Terapewtik stomatologiýada aseptika we antiseptika
- •Sterilizasiýa we dezinfeksiýa
- •Amidopirin synagynda Ulanylýan erginiň düzümi şu aşakdakylardan ybarat:
- •Agyz boşlugyndaky synalaryň we dokumalaryň gurluşy we ýerine ýetirýän işleri
- •3.1. Agzyň nemli bardasy
- •3.1.1. Agzyň dürli bölümlerindäki nemli bardanyň gurluşy
- •3.1.2. Agzyň nemli bardasynyň ýerine ýetirýän işleri
- •3.2. Sülekeý mäzleri, sülekeý we agyz boşlugynyň suwuklygy
- •3.2.1. Sülekeý mäzleri
- •3.2.2. Sülekeý we agyz boşlugynyň suwuklygy
- •3.2.3. Sülekeýiň ýerine ýetirýän funksiýalary
- •We ösüp çykyş möhletleri
- •3.3.1. Dişleriň anatomik gurluşy
- •3.3.1.2. Hemişelik dişler
- •3.3.2. Dişiň gaty dokumalarynyň gistologik gurluşy, himiki düzümi we ýerine ýetirýän işleri
- •3.4. Agyz boşlugynyñ mikroflorasy
- •3.5. Agyz boşlugynyñ goraýjy mehanizmleri
- •3.5.1. Mahsus däl goraýyş faktorlar
- •3.5.2. Mahsus goraýyş faktorlar
- •Mahsus goraýyş faktorlar
- •Agyz agzalarynyň ýagdaýlaryny anyklamagyň usullary
- •4.1. Näsagdan sorag-ideg edilişi (subýektiw barlaglar)
- •4.2. Obýektiw barlag usullary
- •4.2.1. Seretmeklik
- •4.2.1.1 Daşky serediliş
- •4.2.1.2. Agyz boşlugyna seretmek.
- •Dişleriň etlerine seretmek
- •Cpitn indeksiniň kesgitlenişi
- •Agyz boşlugynyň gigiýeniki ýagdaýlarynyň kesgitlenişi
- •4.2.1.3. Agyz boşlugynyň içki bölegine seretmek
- •Agzyň nemli bardasynda bolup geçýän patologik hadysalar
- •4.2.1.4. Dişlere seretmeklik
- •4.2.2. Dişleriň perkussiýasy
- •4.2.3. Palpasiýa barlagy
- •4.2.4. Temperatura duýujylygyny anyklamak.
- •4.2.5. Diş dokumalarynyň ýagdaýlarynyň elektrik togunyň kömegi bilen anyklanylyşy
- •4.2.6. Rentgen anyklaýyş usullary
- •Rentgen barlaglaryň usullary:
- •4.2.7. Transillýuminasiýa anyklaýyş usuly
- •4.2.8. Lýuminesent barlag usuly
- •4.2.9. Funksional takyklamalar
- •4.2.10. Funksional barlaglary
- •4.2.11. Laboratoriýa barlag usullary
- •4.3 Stomatologik näsaglarynyň hasaba alnyş kartasy
- •Kariýesden özge zeperlenmeler
- •Kariýesden özge zeperlenmeler.
- •Syrçanyň kemterliligi (gipoplaziýasy)
- •Dişleriň menekliligi (flýuorozy).
- •Syrçanyň artykmaçlygy (giperplaziýasy)
- •Dişler ösüp çykanyndan soňraky döwürlerde ýüze çykýan kariýesden özge zeperlenmeler
- •Pahna şekilli kemtik.
- •Dişleriň gaty dokumalarynyň patologik sürtülmesi
- •Dişleriň eroziýasy
- •Dişleriň gaty dokumalarynyň nekrozy
- •Dişleriň himiki (turşulardan) nekrozy
- •Dişleriň ýiti şikeslenmesi
- •Dişleriň kariýesi
- •6.2. Dişleriň kariýesiniň toparlara bölünişi
- •6.3. Kariýesiň klinikasy
- •6.4. Dişleriň kariýesiniň patologik anatomiýasy
- •6.5. Diş kariýesiniň döreýişiniň nazary ýollary (takyklamalary)
- •Şats we Martiniň helasiýa teoriýasy
- •Kariýesiň döremeginiň häzirki zaman düşündirilişi
- •Surat № 6.6. Kariýesiň döreýşiniň taslamasy.
- •6.6. Diş kariýesiniň bejerlişi
- •Blek boýunça kariýes köwekleriniň klaslara bölünişi
- •I klas kariýes ojaklarynyň şekil aýratynlyklary.
- •III klas kariýes köwekleriniň şekilleri.
- •IV klas kariýes köwekleriniň görnüşleri.
- •V klas kariýes köweginiň taýýarlanyşy.
- •6.6.2. Petikleýji serişdeler
- •6.6.2.1. Wagtlaýyn ulanylýan petikleýjiler.
- •6.6.2.2. Aralaýjylar.
- •6.6.2.3. Hemişelik petikleýjiler
- •Sementleriň oňaýly taraplary:
- •Sementleriň oňaýsyz taraplary:
- •Petikleýjileri gatatmaklyk üçin ulanylýan fotopolimerzatorlar (gatadyjy çyralar) we olaryň ulanylyşy
- •6.6.3. Gaýtadan dikeldiji serişdeler bilen köwekleri doldurmaklygynyň tapgyrlary
- •6.7. Kariýesiň bejergisinde goýberilýän säwlikler we gaýra üzülmeler
- •Dişleriň pulpasy
- •7.1.1. Dişiň pulpasynyň anatomiki, gistologiki gurlyşy we fiziologiki aýratynlygy
- •7.1.2. Diş pulpasynyň gistologiki gurluşy
- •Diş pulpasynyň gistohimiýasy
- •7.1.3. Diş pulpasynyň gan üpjinçiligi.
- •7.1.4. Diş pulpasynyň nerw üpjinçiligi
- •7.1.5.Diş pulpasynyň ýerine ýetirýän işleri.
- •Iýmitlendiriş
- •Iýmitlendiriş işjeňligi
- •7.3. Dişiň pulpit keselleriniň sebäpleri.
- •7.3.1. Döreýiş sebäpleri.
- •7.4. Diş pulpasynyň çişmesiniň geçiş aýratynlygy, morfogenezi, mikrosirkulýator üýtgeşmesi.
- •7.3. Surat. Diş kök akabasynyň esasy arteriolynyň diwarynyň ultrodüzmi.
- •7.5. Diş pulpasynyň çişmesiniň toparlara bölünişi.
- •7.6. Pulpidiň geçiş alamatlary we anyklanyşy.
- •7.6.1.Ýiti ojaklaýyn pulpit.
- •7.6.2.Ýiti ýaýraň pulpit.
- •7.6.3. Üznüksiz fibroz pulpit.
- •7.6.4.Üznüksiz gipertrofiki pulpit.
- •7.6.5. Üznüksiz çüýreme (gangrenoz) pulpit
- •7.6.6. Üznüksiz pulpidiň ýitileşmegi.
- •7.7. Dişleriň pulpit keselleriniň bejerliş usullary
- •Bejerliş usullar
- •7.7.2. Pulpit keselini wital amputasyýa geçiriliş aýratynlygy.
- •7.13. Surat. Wital ekistropasiýa amputasion usuly
- •7.7.3. Hirurgiki usuly.
- •7.7.3.1. Pulpany wital ekstirpasyýa geçirilişi.
- •Pulpit bejerlende wital ekistropasyýa usulynyň geçiriliş tapgyry
- •7.7.3.2. Pulpanyň dewital ekistropasyýa geçirilişi
- •7.7.3.3. Pulpanyň dewital amputasyýa geçirilişi
- •Pulpit kesellerini bejerlende göýberilýän säwlikler we gaýry üzülmeler
- •VIII Bap Periodont dokumanyň çişmesi (infilomkatiýasy)
- •8.1. Periodont dokumanyň anatomiki -fiziologiki aýratynlygy.
- •8.3. Surat. Periodont süýmleriniň keseligine ýerleşişi, diş keseligine keseilende.
- •8.6. Surat. Periodontdaky epitelial galyndylary.
- •Periodontyn işjeňligi.
- •8.2. Periodontitiň sebapleri.
- •8.3. Periodontitiň (döreýşi geip çykyşy, geçiş aýratynlygy) patogenezi
- •8.4. Periodontit keselleriniň toparlara bölünişi.
- •8.5. Periodontit keseliniň geçiş aýratynlygy.
- •8.5.1. Dişiň köküniň depejigindäki ýiti periodontit.
- •8.5.2.Üznüksiz periodontitler
- •8.5.2.1.Üznüksiz fibroz periodontit.
- •8.5.2.2. Üznüksiz granurleýji periodontit
- •8.5.2.3. Üznüksiz granulamatoz periodontit
- •8.18. Surat. Üznüksiz gramulýomtoz periodontit.
- •8.5.2.4. Üznüksiz periodontitiň ýitileşmesi
- •Patomorfologiki üýtgeşmeler.
- •Periodontit kesellerini bejerliş usullary
- •8.6. Periodontitleriň bejerlişi.
- •Dişiň periodontit keselini bejermekligi şu aşakdaky tertiplerde amala aşyrmak ýerlikli hasap edilýär:
- •Ýiti periodontit keselini bejermekligiň aýratynlygy
- •Bir kökli dişiň bejerilişi
- •Köp kökli dişiň ýiti periodontit keselini bejerlişi Näsag ilkinji gezek ýüz tutanda
- •Üznüksiz periodontidiň bejerlişi
- •Bir kökli dişleriň bejerliş aýratynlygy
- •Köp kökli dişleriň bejerliş aýratynlygy
- •Üznüksiz periodontidiň ýitileşmesiniň bejeriliş aýratynlygy.
- •Periodontit keselini bejerlýärkä we bejergiden soňki göýberilýän säwlikler we gaýry üzülmeler.
- •Parodontyň keselleri
- •9.1. Umumy maglumatlar.
- •9.2. Parodont keselleriniň toparlara bölünişi.
- •9.3. Parodontyň gurluşy.
- •9.4. Parodontyň funksiýalary.
- •9.5. Parodont keselleriniň sebäpleri.
- •9.6. Parodont kesellerinde patologoanatomik alamatlar.
- •9.7. Parodont keselleriniň anyklanyş - barlag usullary.
- •9.1. Görkeziji. Parodont keselleriniň dürli görnüşlerinde
- •9.8. Parodont keselleriň geçiş alamatlary
- •9.8.1. Gingiwit
- •9.8.2. Parodont kesellerinde dişetiniň melanoz tegmildi.
- •9.19. Surat Dişetindäki melanoz tegmildiň goýylyk
- •9.8.3. Parodontit.
- •9.8.4. Parodontoz.
- •9.8.5. Parodontoliz (parodontyň beterleşip ereýän idiopatik keselleri).
- •9.8.6. Parodontomalar.
- •9.9. Parodont keselleriniň bejerlişi.
- •9.9.1. Ýerli bejergi.
- •9.9.2. Umumy bejerlişi.
- •9.9.3. Hirurgik bejerliş usuly.
- •9.9.4. Fiziki bejerji usuly.
- •9.9.5. Ortopedik bejerliş usuly.
- •9.10. Parodont keselli näsaglara bejeriş – keseliň öňüni alyş kömeginiň guralşy.
- •Stomatogen ýokanç ojaklary we ojakly – şertlendirlen keseller.
- •Bejerliş aýratynlygy
- •Agyz boşlugynyň nemli bardasynyň keselleri
- •11.1. Agzyň nemli bardasynda keselleriniň görnüşlere bölnüşi
- •Ýokanç keseller:
- •III. Allergiki we zäherli-allergiki keseller:
- •IX. Rakoňýany keseller, howypsyz we howyply çişler:
- •II. Ýokanç keseller:
- •IV. Ekzogen zäherlenmelerde, agzyň nemli bardasynyň üýtgeşmeleri.
- •11.2. Şikesli zeperlenmeler
- •11.2.1. Mehaniki şikeslenme
- •11.2.1.1. Ýiti mehaniki zeperlenme
- •11.2.1.2. Üznüksiz mehaniki zeperlenme
- •11.2.2. Himiki zeperlenme.
- •11.2.3. Fiziki zeperlenilme.
- •11.2.3.1. Galwanizm.
- •11.2.3.2. Şöhle keseli
- •11.2.3.3. Äň-ýüz sebtindäki täze dömmeleriň şöhle bejergisinde agzyň nemli bardasynyň üýtgemeleri.
- •11.2.4. Leýkoplakiýalar
- •Owunjak düwünçejikleri bolan gaty we ýumşak gaňşyrawgyň nemli bardasynyň gipertozy çykaryjy akabanyň giňeldilen nokatly bolan giperplazirlenen sülekeý mäzleri.
- •11.2.5. Paşkowyň ýumşak leýkoplakiýasy
- •11.2.6. Kennonyň ak ýumşak haly
- •11.3. Ýokanç keseller
- •11.3.1. Wirus keseller
- •11.3.1.1. Ýönekeý (adaty) gerpes
- •11.3.1.2. Gurşaýjy gerpes.
- •11.3.1.3. Gerpetiki angina
- •11.3.1.4. Ýiti respirator wirus ýokanç keselleri.
- •11.3.1.5. Agsal keseli
- •11.3.1.6. Agyz boşlugyndaky aids ýokanç keseli.
- •11.3.2. Wensanyň ýaraly – çüýreme stomatiti
- •11.3.3. Mereziýel keseli
- •11.3.4. Inçekesel.
- •11.3.5. Kandidoz (Agyz boşlugyň nemli bardasynyň köpüklemesi)
- •Agyz burçynyň jaýrykly mikotik (hamyrmaýaly) çişmesi.
- •11.4. Allergiýa keselleri.
- •11.4.1. Käbir allergiki keselleriň kliniki alamatlary
- •11.4.1.1. Anafilaktiki şok.
- •11.4.1.2. Kwinkäniň angionewrotik çişgini
- •11.4.1.3. Derman allergiýasy.
- •Kataral we kataral-gemorragik stomatit (heýlit, glossit).
- •11.4.2. Köp görnüşli şypyljaýan eritema
- •11.4.3. Üznüksiz gaýtalanýan aftoz stomatit.
- •11.4.4. Behçetiň (sindromy) alamatlar toplumy.
- •11.4.5. Şegreniň (sindromy) alamatlar toplumy
- •11.6. Gipowitaminozlarda agzyň nemli bardasynyň ütgemeleri.
- •11.7. Käbir ulgamlaýyn kesellerde agzyň nemli bardasynyň ütgeýşi
- •11.7.1. Aşgazan-içege ýollarynyň kesellerinde agzyň nemli bardasynyň ütgemeleri
- •Agzyň nemli bardasynyň bozulmagy
- •11.7.2. Ýürek-damar kesellerinde agzyň nemli bardasynyň ütgemegi
- •11.7.3. Içki mäz (endokrin) kesellerde agzyň nemli bardasynyň ütgemegi
- •11.7.5. Gan emele getiriş ulgamynyň kesellerinde agzyň nemli bardasynyň ütgemegi
- •Agzyň nemli bardasynyň eroziw – ýaraly zeperlenmegi.
- •11.7.6. Nerw ulgamynyň kesellerinde agzyň nemli bardasynyň ütgemegi
- •11.7.6.1. Stomalgiýa (glossalgiýa).
- •11.7.6.2. Tagam alyşyň bozulmagy
- •11.7.6.3. Sülekeý çykmagyň bozulmagy
- •11.8. Deri kesellerinde agzyň nemli bardasynyň üýtgeşmeleri
- •11.8.1. Gyzyl ýasy demrew
- •11.8.2. Pakgarçak keseli
- •11.8.3. Pemfigoid
- •11.8.4. Gyzyl gurt keseli
- •11.8.5. Dýuringiň dermatiti
- •11.9. Diliň anomaliýasy we aýratyn keselleri
- •11.9.1. Gasynly dil
- •11.9.2. Gara (saçly) dil
- •11.9.3. Deskwamatiw glossit
- •11.9.4. Rombgörnüşli glossit
- •11.10. Heýlitler
- •11.10.1. Eksfoliýatiw heýlit (tozgalaýan)
- •11.10.2. Glandulýar heýlit
- •11.10.3. Aktiniki we meteorologik heýlitler
- •11.10.4. Allergik gatnaşyk heýlit
- •11.10.5. Atopiki heýlit (adaty däl heýliti)
- •11.10.6. Ekzematoz heýliti
- •11.10.7. Makroheýlit (Melkerson – Rozentalyň alamaty)
- •11.11. Agzyň nemli bardasynyň we dodagyň gyzyl gaýmasynyň howply dömmä getiriji keselleri
- •11.11.1. Howply dömmä getiriji hadysalarynyň toparlara bölünşi
- •11.11.2. Boueniň keseli
- •11.11.3. Rak öň ýany siňňiller
- •11.11.4. Dodagyň gyzyl gaýmasynyň rak öň ýany çäkli giperkeratozy
- •11.11.5. Manganoftiniň rak öň ýany abraziw heýliti
- •11.11.6. Deri siňňili
- •11.11.7. Keratoakantoma.
- •11.11.8. Rak öň ýany keselleriň öňüni alyş çäreleri
- •11.1. Diş ýokundylary
- •Diş daşlaryny aýyrmak
- •Edebiýat sanawy
8.5.2.Üznüksiz periodontitler
Üznüksiz periodontit keselleriniň kliniki geçişleri ýiti periodontit keseline deňeşdirilenden näsagy binjalyklary pes derejede geçýär. Şonuň üçin rentgen barlag geçirmek arkaly keseli anyklamagy ansatlaşdyrýar, tapawutlandyrmak kyn düşmeýär, şeýlelikde rentgen we labarator barlaglaryny geçirmek keseli anyklamakda hem dogry bejergileri saýlap almakda wajyp bolup durýar.
8.5.2.1.Üznüksiz fibroz periodontit.
Bu görnüşli periodontit keselinde näsglarda aýratyn ýüze çykyp duran arz şikaýaty ýokdur. Näsagyň ýüz keşbinde aýratyn alamatlar ýok. Dişiň deňinde parodontyň (desnada) we nemli bardasynda üýtgeşme ýok. Dişiň üstüne kakylyp (perkusiyada) görlende agyry ýok. Üznüksiz fibroz periodontit keseli esasan hem ýiti periodontitden soň ýa-da beýleki görnüşdäki üznüksiz periodontit kesellerini bejerlenden soň ýüze çykyp bilyär. Şeýlelikde dişiň pulpit keselerini hirurgiki usul bilen bejerlenden soňra bolýar. Şonuň ýaly hem dişiň üstüne düşýän agramlyk aşa köp bolan ýagdaýlarynda ýüze çykýar, bir wagtda köp sanly dişleri az wagtda ýitirmeklik esasyndada bolup bilýär.
Üznüksiz fibroz periodontiti kliniki barlaglaryň netijesinde anyklamak kyn bolýar şonuň üçin näsaglary hökmany şekilda rentgen barlag geçirlmegi wajyp, periodont yşynynda diwarlaryň adaty ýagdaýda ýöne süýmleriň galňamagynyň esasynda giňelenligini ýüze çykarylýar. Alweolýar boşlugynyň diwarlarynyň gaty gatlagynyň we dişiň köküniň sementiniň galňamagy, ýöne bozulan ýeri ýokdur. 8.12. surat.
8.12. surat. Üznüksiz fibroz periodontitiň rentgen suraty.
Patologiki anatomiya: Üznüksiz fibroz periodontitde öýjükleriň sany azalyp, galňan, bedroý fibroz süýmleriň derejesi köpelýär. Periodont yşynynda bölekleýin suwklygyň (infitretin) ojaklary, gan damarlaryň guramagy bolup başlaýar. Galňan fibroz süýmleriň nädogry ýerleşmegi süýmlerde şiram (ýaraň izlari) emele gelmegi bilen bagly bolup süýmler galňaýar esasan hem periodontit kesel bolan ýerlerinde. 8.13. surat.
8.13. surat. Üznüksiz fibroz periodontit.
8.5.2.2. Üznüksiz granurleýji periodontit
Bu görnüşli periodontit köp duş gelýän üznüksiz periodontit keselleriniň biri bolamk bilen öz göz başyny ýiti periodontit keselinden ýagny beýleki görnüşdäki üznüksiz periodontitler ýalydyr.
Bu görnüşli periodontit keseli näsagda hiç hili binjalyksyzlik döremän, ka halatlarda dişde sadalyk bilen agyry ýüze çykaryp, siňňinlik bilen binjalyk döredýär. Ýagny şol kesellän dişiň üstündeni basylanda sodalyk bilen agyry döredýär. Keseliň taryhyny öwrenilende şol dişiň deninde nemli bardada iriň külteýän ýodajyk (swiş) emele gelip suwuklyk (rinli) çykýanlygy bilen binjalyk edýänligini we onuň ýitip giýänligini soňra tazaden gaýtalaýanlygy barada maglumat jemlenýär.
Seredilende: Näsagyň ýüz-äň sebitleriniň simmetriýasy üýtgemedik, ýöne şol dişiň deňinde äň astynda we boýun ýüzünde deride iriň çykýan köwegiň (swiş), sebitdäki limfa damarlaryň ulanmagy hem agyrly bolmagy mümkin. Şonuň ýaly ýagdaýlar köpülenç birinji uly azy dişler sebäp bolan ýagdaýlarynda şol dişiň deňinde duş gelýär.Agyz boşlugyna seredilip görülende, kesellän dişiň täç bölegi sagdyn bolmagy mümkin sebäbi diş şikeslenen bolmagy ähtimal. Köp halatlarda dişiň täç bölegi kariýes we onuň ötüşen görnüşi bolup, şol boşluk petiklenen bolmagy mümkin ýagny ýokarda agzalyp geçilen keselleri nädogry bejerilen bolmagy mümkin, ka halatlarda dişiň kök akabalary açyk, içinde iýmit galyndy we kök akabalarda çüýrän diş pulpasy bolmagy gaty ähtimal. Mundan başgada kariýes boşlugy, diş boşlugy bilen arasy ýapyk bolup biler. Dişiň täjiniň reňki bozulan, gara goňur reňke geçen bolmagy mümkin, dürtgüç dürtülende agyry ýok, sebäbi dişiň pulpasynyň jansyzlanan ýagdaýdadygyny habar berýär. Şeýlelikde sowuk, gyzgyna duýjylygy hem ýokdur. Dişe guralyň kömögi bilen kakylyp görlende sodalyk bilen agyry ýüze çykyp biler, dişde gymyldy hem bolmagy. Dişiň deňinde parodontda we agyz boşlugynyň nemli bardasynda iriň külteýän iriňli ýodajyk (swiş) emele gelen bolmagy mümkin. Onuň daş töweregi nemli bardada ýellenme, gyzarma hem üstünden basylyp görlende boşluk barlygy we birnäçe wagtlap saklanýan oýtum emele gelýänligi (simptom Wazofarez polozitel) duýulýar. Şol iriňli köwekden granulýasion dokuma çykyp durmagy mümkin. kafedramyzyň ylymy maglumatlaryna görä haçanda dişiň kök akabalarynyň içiniň we köküň ujunyň geçirjiligi giň bolsa onda şol granulýasion dokuma kök akabanyň içinden cykyp bilýänligini bellenilýär. Şonuň üçin haçanda kök akabany arasalanan ýagdaýlarda seresap bolunmasa, onda endodontik gurallar bilen köküň ujuna çykyp nerw we gan damarlary şikeslendirip agyry hem gan akmasy peýda bolmagy mümkin. Sunuň ýaly ýagdaýlar köp halatlarda, diş pulpasynyň üznüksiz çüýrän (gangrenozly) alawlamasyna meňzeş bolmagy bilen keseli tapawutlandyrmak üçin näsaglary rentgen barlag geçirilende periodontit keselinde dişiň köküniň ujy giňelenligini ýüze çykaryp bolýar. 8.14. surat.
8.14. surat. Üznüksiz granürleýji periodontit. rentgen suraty.
Rentgen alamatlary: Barlagda üznüksiz granürleýji periodontit keselinde şol kesellän dişiň köküniň ujynda äň süňkünde nädogry büdir südir şekilli süňk bozulmasy (odyň ýanyp duran şekili) ýüze çykarylýar, siňňinlik bilen sagdyn (kadaly) dokuma geçip gidýänligini mälym edip bolýar. Şol bozulan periodont dokumasynyň golaý ýerindäki periodont yşynyň (03-05mm) çenly giňelenligini görünýär. Süňküň daşky gaty gatlagy gowy görünýär periodont dokumanyň giňelenligi, diwaryň bozulmagy bilen baglydyr bu ýagdaýlar diňe sagdyn dokuma çenli bolup bilýär.
Morfologiki üýtgeşmeler: Barlaglarda Üznüksiz granülirleýji periodontit keselinde şol kesellän dişiň ujynda granulýasion dokumanyň düzüminde öýjükleriň köpelip şol sanda ýaşajyk fibroblastlar, plazmasitleriň barlygyny ýüze çykýar. 8.15. surat. Daş töweregindäki süňk dokumanyň siňňitlik bilen ereýänligi mälimdir. 8.16. surat. Süňk ýüliginiň (Gawersiň kanaly) boşlugynyň giňelendigini ýüze çykarylýar. Şol zeperlenen bölekde kollogen süýmjagazlary düýbinden ýok bolýar. Dişde öň kümüslendirilen usul ýa-da impergnasiýa usuly ulanylsa onda bu barlag geçirilýän dokumada agrofil süýmjagazlary emele gelýär. Munyň aýratynlygy periodontdaky kollogen süýmlerinden galyňlygy we eplenen egri görnüşde ýerleşen şonluk bilen özüni retikulin görnüşli süýmjagazlary ýatladýar. Şol ýerden 3-4 mm çenli gapdala süýşen periodont dokumanyň barlygyny ýüze çykaryp bolýar diyip öz ylymy işlerinde alymlar belleýär. Periodont dokumanyň, diňe süňk dokumasy dälde eýsem dişiň köküniň sement dokumasy bilen bilelikde ereýänligini aýratyn edebiýat çeşmelerinde bellenilýär. Şeýlelikde granulasion dokuma süňk dokumasyndaky boşlugyna aralaşýär hem nemli bardanyň ýa-da deriň astynda granulýoma emele gelýär. Granulýoma köp halatlarda iriň kulteýän ýodajyga (swişe) golaý ýerleşip, şonuň içine ösýär hem onuň içinden daşyna çykýar. Üznisiz granurleýji periodontit keselinde äň süňküniň alweolýar gaty gatlagy bozulmagy bilen süňküň arasyndaky gan damarlara mikroorganizimleriň zäherlerini ansatlyk bilen aralaşdyrýar, hem bütin bedeni zäherlendirýär. Ýöne bu görnüşli periodontit keselleri bejermek beýleki görnüşlere garanynda gowy netije berýär. Ýagny hirurgiki usuly ulanmasak üznüksiz fibroz görnüşe geçip bilýär.
8.15. surat. Granulýasion dokuma. 8.16. surat. Üznüksiz granurleýji periodontit.
Üznüksiz granurleýji periodontitde.
Deňeşdirme anyklamasy: Üznüksiz granuýrleýji periodontit keselini, dişiň çuň kariýesde, üznüksiz fibroz we çüýrän (gangrenoz) pulpitlerden kliniki alamatlaryň esasynda we beýleki görnüşdäki periodontit kesellerinden kliniki hem rentgen barlaglary geçirmek arkaly tapawutlandyryp bolýar. Bu kesellerden tapawutlandyrmak üçin, diş pulpasynyň janly ýa-da jansyzlygyny anyklamak wajyp bolup galýar. Sowuk, gyzgyna hem elektrotogiň güýjüne duýjylygyna barlanylsa ansatlyk bilen tapawutlandyryp bolar. Haçanda şol kesellän diş sowuga we gyzgynlygy duýmasa we 80-100 mkA-den ýokary bolsa onda periodont dokumada patologiki alamatlar bar diýip bolar, sebäbi diş pulpasy doly derejede ýaşaýşa ukyplygy ýiten diýip aýdyp bolar. Şunyň ýaly ýagdaýlarda hokmany şekilda rentgen barlaglaryny geçirilse has anyk bolar. Dişleriň hemmesinde periodontit keseli bolsa, onda şoňa göräde äň süňkünde dişiň köküniň ujunda üýtgeşmeleri görmek bolýar. 8.17. surat.
8.17. surat. Üznüksiz periodontit keselleriniň rentgen şekilda tapawudy.