7.1.3. Diş pulpasynyň gan üpjinçiligi.

Bu ulgam bitewi beden bilen birlikde diş pulpasyny iýmitlendirji mada alyş-çalyşygyna uly ähmiýeti eýe­dir, iýmitli öýjükleri gerekli ýerine getirmek, soňra işlerini ýerine ýetirenden soňra güýjüni ýitren öýjükleri çykarmak ýaly işler bilen meşgulanýar. Diş pulpasyndaky gan damarlar diňe gerekli bolan mukdarda gurul­ýar, düzilýär we işlerini ýerine ýetrýär. Gan damarlar we birleşdirji süýmler, dokumalar bir maksada okgun­lykda işleýärler.

Dişiň köküniň depejigindäki girelgeden arterýa gandamary diş boşlugyna aralaşýar we kapilýarlar dowam edip şonuň bilen birlikde wena gan damarlar dowam edýär. Diňe bir ýogyn damarlar däl eýsem inçe juda ow­nuk gan damarlar periodont dokumadan diş pulpasyna aralaşýarlar. Ýogyn damarlardan ownuk damar­laryň dowam edip bölünmegi bilen soňra birleşip güri tor emele getirýärler. Dişiň kök akabasyndakydan täç böleginde tapawudy ownuk gan damarlardan emele gelen torjagazlarynyň mukdarynyň baýlygydyr. Ýöne kök akabada iri gan damarlar köp bolýar. Täç pulpasynyň gan damarlary bilen kök gan damarlary birek-biregi bilen berk birleşip bir ugra okgunly hereket edýärler, we diňe köküň depejigindäki girelgeden geçýärler.

Diş pulpasynyň limfa damarlary süýt we hemişelik dişlerde bir meňzeş ýagdaýda ýerleşendir.

7.1.4. Diş pulpasynyň nerw üpjinçiligi

Üçem nerw damarynyň ikinji we üçinji şahalary ýokarky we aşaky äňleriň nerwleri dişiň iç, daş, dil, ýaňak taraplaryndan aralaşýarlar we periodont dokumanyň üsti bilen, gan damarlar bilen birlikde diş pulpasyna köküň depejiginden dişiň kök akabasyna aralaşyp, soňra täç böle­giniň içini doldurýarlar. Iri nerw damarlar esasy kök pulpasynda şeýle-de täç bolegine ornaş­ýarlar. Kök akabadan täç bölegine geçip nerw damarlar birnäçe şahajyklara bölünip, dentin ýodajyklaryna aralaşýärlar. Nerw damarlar, gan we limfa damarlar bilen eriş-argaç bolup ýer­leşen, kähalatlarda bolsa gan damarlar bilen birlikde dowam edýärler. Täç böleginiň pulpasyn­daky nerwler ownuk birnäçe sahajyklara bölünip, olardan owunjak torjagazlar emele gelýär. Şol torjagazlardan soňra süýmjagazlar dowam edip, olar pulpanyň köp öýjükli gatlagyndan geçip öý­jügiň mukdarynyň az gatlagynadaky öýjüklere aralaşýarlar we özüniň daşyndaky bardajygyny ýitirýär hem odontoblast öýjükleriň daşyna oralýarlar, şondan sora süýmler dentin araçägini geçip akabalara aralaş­ýarlar. Bularyň içinde nerw süýmleri dentin gatlagyna ornaşyp soňra yzy­na diş pulpasynyň içine gaýdýarlar we pulpanyň merkezine çenli dowam edýär. Nerw damarlar diňe gandamarlar bilen eriş argaç bolup bir ugur­da ýerleşýärler. Her bir dişlerde simpatyk we duýjy nerwlar damarlary bolýar. Simpatyky nerw barada ýokarda beýan edildy. Duýuji nerw damarlar arkaly näsaglar agyrlaryny duýýar. Ýagny ajyny, süýjyny, gyz­gyny, sowgy, üstüne düşýän agramlygy, dokumanyň ýa-da süýmleriň bolünmegini agyry hökmünde duýýar.

7.1.5.Diş pulpasynyň ýerine ýetirýän işleri.

Diş pulpasy esasy üç wajyp işleri ýerine ýetrýär, olardan

Goraýyş