2.1. Stomatologyň otagynyň guralyşyna talaplar we kadalar.

Stomatologyň otagy guralanda ýörite kadalardan we talaplardan ugur alynmagy, ýagny ulanylýan enjamlaryň hem-de işler berjaý edilende ulanylýan derman we beýleki serişdeleriň saglyga ýetirýän täsiriniň göz öňünde tutylmagy zerurdyr. Sebäbi, işleriň nädogry berjaý edilmegi beden saglygyna öz zyýanly täsirini ýetirýär, mysal üçin petikleýji ýa-da başgaça dikeldiji serişdelerden bolan amalgama ulanylmagy onuň düzümindäki simabyň bolmagy barada aýtmak bolýar.

Hakykatda, adaty ýagdaýda bir stomatolog lukmanyň iş ýeri üçin 14 m² meýdançanyň göz öňünde tutylmagy wajypdyr. Otagyň içinde ýene goşmaça stomatologyň oturgyjuny - bir iş ýerini ýerleşdirmek üçin 7 m² meýdança goşmaly. Emma häzirki zaman çylşyrymly enjamlar üçin 10 m² meýdançany göz öňünde tutmak maslahat berilýär.

Stomatologiki otagda amalgama we ş.m. serişdeleri ulanmak maksat edinilýän bolsa, onda hök­many ýag­daýda otagyň poluna, petigine we diwaryna berk üns bermek zerurdyr. Stomatologyň otagy­nyň diwarlary tekiz, ýylmanak bolup, hiçhili jaýryklar, yşlar bolmaly däldir. Diwarlaryň bir­leşýän burçlary pol we petigiň birleşýän ýerleri ýylmanak bolup, ýüzünden hiçhili goşmaça bezeg­ler goýulmaly däldir. Diwaryň suwagyna goşmak ýada ýüzüne 5 % kükürt külkesini çalmak bilen, otagyň içinde işler berjaý edilende zyýanly täsirleri özüne sormagyna garşy maksat üçin ulanylýar. Ýüzüni ýagly ýa-da silikat reňkler bilen reňklemek zerur. Otagyň poluny ilki bilen kardon kagyzy, soňra linolium bilen örtüp, diwaryň içine 10 sm-e çenli girizmek zerurdyr. Linoliumlaryň birleşýän ýer­lerini berk ýelmemeli. Linoliumlaryň we gaz ýada suw geçirijileriniň, elektrik togunyň diwara ara­laş­ýan ýerlerine hamyr çalmak hökmandyr. Bu arassaçylyk uýasynyň ýerine ýetrýän işlerini doly we dogry berjaý etmekde ÿardam berer.

Stomatologyň otagynyň diwarlaryna, düşegine, petigine ýagty ak reňkler çalmak maslahat berlip, ýagtylyk 40% koeffisiýentden pes bolmaly däldir.

Mümkin bolsa, açyk mele, ak reňkleri çalmaly. Lukman öz işlerini berjaý edende reňkiň täsiri bolmaly däldir. Reňkleriň gara ýakyn bolmagy dişiň gaty we parodontlarynyň hem agyz boşlugynyň nemli bardasynyň keselleri anyklananda we bejerilende päsgel berip biler. Otagyň gapysyna, penjiresine ýagly ak reňk çalmak maslahat berilýär.

Otagyň içiniň öz tebigy ýagtylygy bolmaly. Penjiresi demirgazyk tarapa bakmalydyr, sebäbi, tomus aýlary, ýylyň yssy wagtlary penjire demirgazyga bakmasa otagyň içiniň gyzmagyna alyp barýar. Eger-de demirgazykdan başga taraplarda penjiresi bar bolsa, onda hökmany ýagdaýda perde-žalýuzlar bilen tuty örtülmelidir.

Ýagtylyk koeffisienti 1:4-1:5 derejä çenli maslahat berilýär. Otagyň içi goşmaça yşyklar bilen ýagtylandyrylmaly. Ýagtylandyryş çyrasy we şoňa meňzeş yşyklandyryjylar oturdylan ýagdaý­la­ryn­da başga adamlaryň gözüne düşüp päsgel bermeli däldir.

Stomatologyň otagynda umumy yşykdan başga-da, diňe işlenilýän ýere düşýän yşyk, ýagtylyk bolmaly, stomatologiki enjama berkidilen, gerekli bolan ýere gönükdirip bolýan reflektor bolmaly. Bu ýagtylyk umumy ýagtylygyň diňe 10 % tutmaly.

Hökmany ýagdaýda otagyň içiniň howasyny çalyşýan enjamlar oturdylmaly we her sagatda 2-3 gezege çenli howasyny çalyşmak zerurdyr. Şeýle-de, penjirede fortoçka bolmaly.

Lukmanyň iş otagynda kwars lampasy bolup, onuň kömegi bilen howa arassalanýar. Bu işi, iş wagtynyň aralygynda ýa-da ahyrynda berjaý etmek ýerlikli hasap edilýar.

Otagyň içinde lukmanyň, şepagat we arassaçylyk uýasynyň iş ýerleri göz öňünde tutul­maly. Lukmanyň iş ýerinde stomatologiki enjamlar, näsagyň oturgyjy (kreslo), derman serişde­lerine niýetle­nen stol we lukmana niýetlenen aýlanýan oturgyç, şepagat uýasynyň gurallary tertiplemgi üçin stol, gury gyzgynlyk bilen gurallar arassalanýan şkaf, şprisler arassalanýan şkaf, arassa gural­lary saklamak üçin stol we aýlanýan oturgyç bolmalydyr. Arassaçylyk uýasynyň gurallary saýlamagy üçin stol, gurallary ýuwmak üçin kran suwy akýan ýer bolmaly. Şeýle-de, otagyň içinde gerekli bolan artyk­maç serişdeleri, gurallary we dermanlary saklamak üçin şkaf (A belgili şkaf-awuly, B belgili şkaf­-güýçli täsir edýän dermanlary saklamak üçin niÿetlenen) we resmi hatlar üçin stol bolmaly.

Häzirki wagta stomatologiki enjamlar gün-günden kämilleşýär. Şu günki günde çylşyrymly sto­ma­­tologiki enjamlardan pnewmatiki (howa bilen) elektrik togunyň kömegi bilen, gidrawalik suwuň kö­megi bilen, elektron ulgamynyň (uzylyň) kömegi bilen işleýän bormaşynlar bar. Enjamyň düzüminde stoma­tologiki diş bejeriş oturgyjy bolup, ol awtomatiki hereketleri ýerine ýetir­ýär. Goşmaça ýagtylyk berýän reflek­toryň, kompressor we agyz boşlukda amallary berjaý etmek üçin abzallaryň, dişiň gaty dokumasyny gyrmak üçin, diş daşlary we ýokundylaryny aýyrmak üçin, süle­keýi, tozanjyklary sorujy abzallaryň bol­ma­gynyň, luk­ma­nyň öz işlerini amal etmeginde orny uludyr. Dişiň gaty dokumasyny gyrmak üçin enjam dürli tiz­likde hereket edýär. Hereket ediji enjam 2-3 görnüşde bolup, mehaniki, howa bilen we mikro­mo­tor­ly peýnekler bardyr. Abzallaryň düzüminde ultrases bilen diş daşlaryny aýrmaga niýetlenen gural (pistolet) ho­wa we suw pürkmäge niýetlenen gö­nükdiriji bar. 2000-den 12 000-15 000 min/ tiz­likde işleýän mikromotorly peýnekler bolýar. Howa bilen işleýän peýnekler 300 000-450 000 min/tizlikde hereket edýär. Stomatologiki enjamyň düzüminde petikleýjileri ýa-da dikeldijileri gatadýan çyra bolup, petikleýjini şöhle bilen gatatmaga niýetlenen. Näsaglar üçin stomtologiki oturgyç näsagyň kellesini, göwresini, aýagyny erkin ýagdaýda saklamak üçin degişli hereketleri berjaý edip bilýär.