Syrçanyň artykmaçlygy (giperplaziýasy)

Diş syrçasynyň artykmaç emele gelmesi dişleriň gaty dokumalarynyň ösüp emele gelýän döwründe syrçanyň amenoblast öýjükleriniň funksiýasynyň ýokarylygy esasynda ýüze çykýar hem-de syrçanyň ýokary derejede minerallaşmasynyň bolup geçmegine sebäp bolýar.

Syrçanyň artykmaçlygynyň kliniki alamatlary dişleriň täjiniň boýunjyk ýa-da kök aralyklaryn­da goşmaça syrça damjajygy peýda bolýar we näsagda käbir yzgytsyzlygy döretmeýär. Syrçanyň giperplaziýasynyň duş geliş derejesi ortaça hasap boýunça 1.4% deňdir we olary diş ösüp çykanyndan soňra agyz boşlugyna seredilen wagtlary, rentgen suratlara düşürilen ýagdaýlarda anyklamak mümkindir.

Syrçanyň artykmaçlygy – kän bir bejergilere mätäçligi ýokdur.

Dişleriň gaty dokumalarynyň nesle geçiji keselleri çagalyk döwrüniň stomatologi­ýa­sy­nyň okuw kitabynda has giňden ýazylandyr.

Dişler ösüp çykanyndan soňraky döwürlerde ýüze çykýan kariýesden özge zeperlenmeler

Dişleriň gaty dokumalarynyň ýokary duýujylygy (giperesteziýa hadysasy).

Dişlerini gaty dokumalarynyň ýokary duýujylyk hadysasy diýlip meha­ni­ki, himiki, fiziki gy­jyn­dyryjylaryň näsagda gysga wagtlaýyn agyryny döretmegine aýdylýar. Adaty ýagaý­da­ky gyjyn­dy­ryjylar (süýji, turşy, ajy, şor, sowuk, gyzgyn) näsagda ýokary duýujylygy döredýär we gyjyndyryjylar aýrylan wagty bolsa bu hadysa tiz aýrylyp gidýär.

Dişleriň gaty dokumalarynyň duýujylygyny gelip çykyşy boýunça, 3 topara bölýärler:

1 topar – Ýokary duýujylyk dişleriň dokumalarynyň mineral duzlaryny ýitirmekligi arkaly ýüze çykýar;

2 topar – Ýokary duýujylyk dişýany dokumalarynyň keselleri arkaly, äňsuňkleriniň sorulmagy diş etiniň pese düşmegi, (atrifiýasy) diş kökleriniň açylmagy sebäpli döreýär;

3 topar – Umumylaýyn ýa-da sistemalaýyn ýokary duýujylygy içki organlaryň keselleri sebäpli ýüze çykýar.

Kliniki häsiýetleri.

Köp halatlarda dişleriň ýokary duýujylygy hadysasynda gaty dokumalarda kän bir morfo­lo­­gik üýtgeşmeler gabat gelmeýär. Dişleriň gaty dokumalarynyň adat bolup, zeperlenmesiz ýokary duýujylygynyň ýüze çykmagy häzirki döwre çenli doly öwrenilmedik. Dişleriň gaty dokumalarynda ýüze çykýan agyry syrçanyň içki gatlaklarynda ýerleşýän odontoblast ösüntgijikleriň, Tomsowyň süýmleriniň üsti bilen dişiň ýumşagyna (pulpasyna) geçirilýär. Ondan soňra pulpanyň nerw doku­malarynyň üsti bilen merkezi nerw sistemasyna ýetirilýär. Esasanam şu meselede gealironidaza fermentiniň ähmiýeti uludyr. Döreýän agyry örän çylşyrymly hadysa bolup, muňa esasan dişleriň gaty dokumalary we pulpa gatnaşýar.

Dişleriň giperesteziýasynyň esasy kliniki alamaty näsagda iýip-içen wagty döreýän agyrydyr. Döreýän agyrynyň derejesine baglylykda ýokary duýujylygy 3 sany derejä bölünýär.

1 ýeňil derejesi – dişleriň gaty dokumalarynda diňe sowuk gyjyndyryja duýujylyk döreýär;

2 orta derejesi – dişleriň gaty dokumalarynda diňe sowuk hem-de himiki gyjyndyryjylara duýujylyk döreýär;

3 agyr derejesi – dişleriň gaty dokumalarynyň ähli gyjyndyryjylara duýujylygy ýüze çykarýar we şol sanda taktil guýujylara-da.

Dişleriň gaty dokumalarynyň ýokary duýujylygyny anyklamaklyk kän bir çylşyrymly däldir, ýöne sistemalaýyn, umumy giperesteziýada beýleki lukmanlaryň maslahatlary zerurdyr. Ýagny, içki agzalaryň kesellerini bejeriji terapewtleriň, newropotologlaryň, endokrinologlaryň we başgalaryň.

Bejerilişiň esaslary.

Näsaglarda ýerli we umumy bejergiler geçirilýär.

Ýerli bejergilerde 3 görnüşli derman serişdeleri ulanylýar:

1. Dişiň gaty dokumalarynyň organiki birleşmelerini lagtalandyryjy we birleşdiriji serişdeler. Bu topara degişli bolup 30% azot turşy kümüşiň suwdaky ergini. Bu turşy diňe gapdal, kiçi we uly azy dişler üçin ulanylýar, sebäbi ol dişleriň syrçasynyň reňkini gara reňke öwürýär.

2. Düzüminde aşgar saklaýan erginler we hamyrlar. Bu topara degişli natriý bikarbonaty, kaliý bikarbonaty, magniý erginleri we başgalar. Bu toparyň täsir edijilik ýoly bolsa aşgarlar syrçanyň suwy bilen birleşip, ony gurudýarlar we şeýlelikde onuň duýujylygyny pese düşürýärler. Başga topar alymlaryň aýtmagyna görä aşgarlar syrçanyň daşky ýüzün­de emele gelýän turşy çökündileri neýtrallaşdyrýarlar we şeýlelikde ony agyrysyzlan­dyrýarlar;

3. Düzüminde makro hem-de mikroelementleri saklaýan mineral serişdeler. Olar dişiň syrça­syny gaýtadan minerallaşdyrýarlar we onuň syzyjylygyny, gyjyndyryjylary geçirjiligini peseltýär­ler. Bu topara kalsiniň ionlary, gurşun, galaýy ftoruň birnäçe birleşmeleri, diş arassalaýjy hamyrlar, eliksirler we başgalar degişlidir.

Umumy bejeriliş.

Umumy bejergileri ulgamlaýyn dişlerde ýokary düýüjylyk bolanda geçirmek maslahat berilýär.

1) Sedatiw serişdeleri – nerw sistemasyny rahatlandyrmaklyk üçin

2) Mineral serişdeleri içmek: kalsinyň, fosforyň, ftoruň birleşmeleri, ftoruň er­ginleri, gerdejikleri we başga-da birnäçe kiçi himiki elementleri: (nikotin turşusy, kobalt, koamid we ş.m.) içmek maslahat berilýär.

Fiziki bejeriliş usullary:

Galwanik togy ulanmaklyk

Elektroforez bejergisini geçirmeklik, fonoforez

Flýuktoforez hadysasyny kalsiý, ftor we agyrysyzlandyryjy erginler bilen geçirmeklik we başgalar.