4.3 Stomatologik näsaglarynyň hasaba alnyş kartasy

Stomatologiýa näsaglaryny hasaba alyş kartasy ýöriteleşdirilen № 043/9–daky ta­ssyk­­­­lanan resminama boýunça geçirilýär. Onda näsagyň şahsy maglumatlary, agzyň agza­larynyň ýagdaýla­ry­nyň jemleri we gerek bolan bejergileriň we olaryň netijeleri baradaky maglumatlar ýerleşdirilýar.

Stomatologik lukmançylygynyň hasaba açyş kartasynyň I bölümi näsagyň şahsy maglu­mat­la­ry, näsag ilkinji gezek şypahana ýüz tutanynda, hasaba alyş bölüminde doldurylýar. Resminamanyň galan bölümleri lukman tarapyndan doldurylýar.

Hasaba alyş kartasynda: agza seretmeklik, näsagyň aryzlary, onuň keseliniň ösüş taryhy, dur­muş taryhynyň maglumatlary, agyz agzalaryna obýektiw seretmeklik we onuň netijeleri. Ondan soňra goşmaça barlaglar we olaryň netijeleri, ýokarky maglumatlaryň esasynda näsagyň keseli kesgit­lenilýar we takyk diagnoz goýulýar. Ondan soňra keseliň bejergisiniň meýilnamasy düzülýär hem-de onuň gündeligi jikme-jik ýazylýar. Bejerginiň soňky netijeleri (prognozy) gysgajyk takyk görkezilýär.

Stomatologik näsagyň hasaba alnyş kartasy ylmy we hukuk resminamasy hö­kmünde be­jeriş edaralarynda 5-ýyla golaý saklanylýar, ondan soňra bolsa şypahananyň arhiwine tabşyrylýar.

Agyz kesellerini hasaba almaklykda ýoriteleşdirilen diş formulalary ulanylýar, onda hemişelik dişleri arapça, süýt dişleri bolsa – rim sanlary bilen bellenilýär.

Mysal üçin, hemişelik dişleriň aňlatmasy (formulasy):

8 7 6 5 4 3 2 1	1 2 3 4 5 6 7 8
8 7 6 5 4 3 2 1	1 2 3 4 5 6 7 8

Süýt dişleriniň aňlatmasy (formulasy):

V IV III II I	I II III IV V
V IV III II I	I II III IV V

Şu formula boýunça birlik san – merkezi alyn dişleriňki; 2 – san gapdal alyn dişleri; 3 – gyýak dişler; 4 – birinji kiçi azy dişler; 5 – ikinji kiçi azy dişleri; 6 – birinji uly azy dişleri; 7 – ikinji uly azy dişler; 8 – üçünji uly azy dişleriňki.

Dişleriň ýokarky, aşaky ýa-da sag-çepdigini bilmek göni-kese çyzyk goýmak

bilen aňladylýar. Mysal üçin 1 - merkezi alyn diş ýokarky sag äňdäki; 1 – merkezi alyn diş ýokarky çep äňdäki; 1-merkezi alyn diş aşaky sag äňdäki; 1 – merkezi alyn diş aşaky çep aňdäki; 3 – gyýak diş aşaky äňdäki; 7 - ikinji uly azy diş ýokarky sag äňdäki.

1	2
4	3

Bütin dünýä saglygy saklaýyş guramasy tarapyndan hödürlenen diş hatarlaryny belle­mek­likde äňleri dört sekstanta bölýärler we dişleriň nomerleriniň öňün­de şol sekstantyň bel­gisi ýazylýar hem-de şol dişiň haýsy äňdedigini, (sagmy, çepmi) bilmek ýeňil düşýär. Mysal üçin 21-belgili diş ýokarky äňiň çep tarapynyň merkezi alyn dişiniňki, 44 - aşaky äňiň sag tarapyndaky ilkinji kiçi azy dişiniňki we ş.m.

BDSSG boýunça diş formulasynyň ýazylyşy:

18 17 16 15 14 13 12 11	21 22 23 24 25 26 27 28
48 47 46 45 44 43 42 41	31 32 33 34 35 36 37 38

Dişleriň gaty dokumalarynyň zeperlenmelerini bellik etmek üçin ýorite latynça harplar ulanylýar; dişleriň kaiýesi – C; pulpit çişmesi – P; periodontit çişmesi – Pt; petiklenen diş – П; dişiň täç bölegine emeli täçler geýdirilen – K; sogurlan diş – O; ösüp çykmadyk diş – 8. dişleriň dokuma­lary­nyň galan beýleki zeperlenmeleri diş formulasynyň aşagyndan ýazylyp bellik edilýär (dişleriň gipoplaziýasy “G”, menekliligi “F” we başg.

Käbir ýagdaýlarda has netijeli barlaglar üçin dişleriň diňe bir özüni hasaba almak bilen çäk­len­män, eýsem-de, onuň gapdallarynyň ýagdaýlaryny-da aýratynlygy göz öňünde tutmak zerurdyr. Şo­nuň üçin öňki alyn dişleriň 4, kiçi-uly azy dişleriň 5 gapdallaryny hasaba almaklyk gerekdir.

Şu nukdaý nazardan Russiýanyň merkezi ylmy-barlag stomatologiýa institutynyň (Moskwa ş.) hödürleýän diş hatarlarynyň formulasyny ulanmaklyk maslahat berilýär.

Formulanyň ýazylyşy: (4.16. surat)

Dişleriň gapdallary bellenelinende olarda yzygiderlilik bolmalydyr: mysal üçin alyn hem-de gyýak dişleriniň dodak taraplary 1-san bilen bellenilýär: ortalykdaky kesiji taraplary – 2; dil taraplary – 3, gapdal taraplary – 4.

Kiçi we uly azy dişlerde – 1 çeýneýji tarapy; 2 – ýaňak tarapy; 3 – öňki gapdal tarapy; 4 – dil (kentlewük) tarapy; 5 – yzky tarapy.

Medisina kartasy doldurylyp bolanyndan soňra onda senesi goýulýar, geçirilen işleriň we soňky netijeleriň barlagy ýazylýar.

V Bap