Stomatologiýa gullugyny guramak

__________________________________________________________________________

Stomatologiýa gullugy lukmançylygyň bir görnüşi bolup, “Saglyk” döwlet maksatnamasynyň çäklerinde ýurdumyzda stomatologiýa gullugynda hem ýetilen sepgitler we gazanylan netijeler az däldir. Soňky döwürde dünýa lukmançylyk ylmynyň gazanan üstünlikleriniň esasynda keselleri bejeriş we öňüni alyş işlerini döwrebäp guramak giň ýaýbaňlandy. Şonuň üçin hem bu ugurda işleriň esasy ugurlary kesgitlendi.

Stomatologiýa gullugyny ösdürmegiň aşakdaky esasy ugurlary bardyr:

• lukmanlaryň hünär derejelerini kämilleşdirmek;

• diş bejeriş enjamlary, günde sarp edilýän serişdeler bilen üpjünçiligi gowlandyrmak;

• diş keselleriniň öňüni alyş işlerini döwrebap guramak;

• daşary ýurtly hünärmenler bilen tejribe alyşmak we dünýa tejribesini özleşdirmek hem-de ;

• nazary we amaly endikler boýunça yzygiderli kämilleşdiriş okuwlaryny guramak.

Bu ugurlar boýunça edilen işler agzalmaga mynasypdyr. Ýokarda belleýşimiz ýaly häzirki wagtda saglygy goraýyşyň bu ugry düýpli özgertmeleri başdan geçirýär, stomatologiýa gullugynyň işini döwrebap guramak üçin täze mümkinçilikler açylýar.

Şeýle hem gullugy ösdürmek boýunça ileri tutulýan ugurlarda, ýokary hünär derejeli lukmanlaryň nazary we amaly bilimlerini yzygiderli kämilleşdirmek, döwrebap lukmançylyk enjamlary, gündelik sarp edilýän derman serişdeleri bilen üpjunçiligi gowlandyrmak bu ugruň has gerimli ösmegine we guramaçylyk meseleleriniň çözülmekligine ýardam berer.

Stomatologiýa gullugyna Türkmenistanyň Saglygy gora­ýyş we derman senagaty ministrliginiň, bejeriş we öňüni alyş müdirliginiň gara­ma­gynda baş hünärmen - baş stomatolog tarapyndan ýolbaşçylyk edilýär. Iş birligine girmeýän baş stomatologlar welaýat, etrap, şäher stomatologiýa şypahanalarynda bolýarlar.

Iş birligine girmeýän baş stomatolog wezipesine, ýokary derejeli, ussat stomatolog-hünärmen bellenilýär. Ilki bilen TSG we DSM-niň stomatologiýa merkezleriniň başlygy, soňra welaýat we şäher stomatologiya merkezleriniň başlygy bellenilýär.

Baş hünärmen-stomatolog, bejeriş we öňüni alyş mudirliginiň ýolbaşçylarynyň we ýerli saglygy saklaýyş guramalarynyň ýolbaşçylarynyň ýardam bermeginde, usuly gollanma taýarlanylmaly. Guramaçylyk topary ylmy ýolbaşçylyk, stomatologiya gullugyny guramaga ýardam bermeli. Ol ilat arasynda stomatologiki gullugy guramaga we guramalary döretmäge, kämilleşen öňüni alyş we bejeriş işlerini ýola goýmaga ýardam bermelidir.

Baş stomatologyň işi ilat arasynda stomatologiki gullugy guramak we üpjün etmek bolup durýar. Döwrüň talap edişine görä, stomatologiki keselleriň öňüni almakda we olary bejermekde amaly işleri girizmeli. Baş stomatologyň wezipesine, zerur bolan ýagdaýlarda, bejeriş we maslahat beriş işlerini ýer­lerde guramak: ýokary derejeli hünärmenleriň gatnaşmagynda şäherlerde, etraplarda, obalarda ilat ara­synda stomatologiki maslahatlary guramak girýär. Şeýle-de, olar obalarda, etraplarda, welaýat stoma­tologiki edaralarynda, bölumlerinde, otaglarynda geçirilýän bejeriş we öňüni alyş işleriniň hiline gözeg­çilik etmek, ilat arasynda ýaýran aýratyn keselleri ýüze çykarmak we anyklamak işlerini alyp barmalydyr.

Baş stomatolog stomatologiýa gullugyny ösürmekde ýyllaryň dowamynda berjaý edilmeli işleriň meýilnamasyny düzmäge we onuň ýerine ýetirilişine gözegçilik etmäge, täze guraljak sto­ma­tologiki edaralary meýilleşdir­mä­ge, agyz boşlugynyň sagaldyş işlerini geçirmäge, ýokary okuw mekdeplerinde sto­matolog lukmanla­ryň okuwyny kämilleşdirmäge, enjamlary, abzallary, gurallary we häzirki zaman gerekli bolan serişdeleri täzelemek boýunça meýilnama düzmäge gatnaşmaly. Şeýle-de, bejeriş we öňüni alyş edaralarynyň ýerine ýetrýän işlerine gözegçilik edip, zerur bolan ýagdaýlarda stomatologiki gullugyň ýerine ýetirýän işlerini gowulandyrmak üçin degerli mas­lahat­laryny berip bilýär.

Ýerli saglygy goraýyş guramalary etraplarda, welaýatlarda, şäherler­de ylmy-amaly maslahat­la­ry meýileşdirip, geçirip bilýärler.

Baş stomatolog, stomatologlaryň jemgyýetine, lukmançylyk mekdepleriniň stomatolo­giýa fa­kul­­te­tiniň talyplaryna, welaýat, şäher stomatologik edaralaryna ylmy, usuly, amaly stomatolo­gik gulluklaryny guramaga ýardam bermeli. Baş stomatolog ministrligiň, saglygy saklaýyş eda­ra­larynyň ýyl boýunça stomatologiýa gullugynda ýerine ýetirilýän işleri meyileşdirmek we tassyk­la­mak işlerine gatnaşmaly.

Baş stomatolog, ýerli saglygy goraýyş guramalarynyň ýolbaşçylary bilen bilelikde welaýatlarda, etraplarda, şäherlerde stomatologiki edaralaryň ýerine ýetirmeli işlerini meýilleşdirip, tassyklamaly. Meýilnama stomatologiýa gullugyny geljekde giňeltmek barada bolmaly. Ýagny, stomatologiýa merkezlerini, bölümlerini, otaglaryny guramak barada, stomatologyň işiniň hilini gowulandyrmak we agyz boşlugyndaky keselleri bejermegiň we öňüni almagyň täze ýollaryny oýlap tapmak barada iş alyp barmaly. Bejergi döwründe näsaglaryň sarp edýän wagtyny azaltmaly. Ýokary hilli lukmançylyk-stomatologiki gullugy guramaly. Wagtal-wagtal lukmanlary, şepagat uýalary, diş ussalary bilen kämilleşdiriş okuwyny geçirmeli. Esasy stomatologiki keselleriň öňüni almak barada pikirleri öňe sürmeli. Wagyznamalar arkaly sagdyn durmuş-ýaşaýyş, içeri we daşary syýasat barada işleri geçirmeli.

Stomatologiki gulluk bejeriş edarasynyň görnüşine we mümkinçiligine laýyklykda meýil­leş­dirilmelidir we guralmalydyr.

Oba saglygy goraýyş edaralarynyň düzümi etrapara gura­malara, edara-kärhanalara we ilat sanyna baglydyr. Esasy bejeriş we öňüni alyş işleri keselhanalar bilen saglygy goraýyş (welaýatlarda, etraplarda we şäherlerde) edaralarynyň stomatologiki bölümlerine ýüz tutýan ilat sanyna baglydyr. Ilatyň 99 göterimi ambulatoriýa gullu­gyndan, 1 göterime çenlisi keselhanalarda bejeriş we öňüni alyş hyzmatlaryndan peýdalanýar.

Häzirki wagtda stomatologiki gullugyň hilini ýokarlandyrmak üçin, düzüminde birnäçe gör­nüş boýunça (anyklaýyş, öňüni alyş, terapewtik, hirurgik, ortopewtik, ortodontik, cagalar we fizio­terapiya) bölümler bolan stomatologiki merkezi guramak bilen, ilata edilýän hyzmatyň hilini ýokar­lan­dyrmak mümkinçiligi artýar. Aýratyn bölümlerde lukmanlar näsaglary kabul etmek bilen, öz işleri­niň tejribelerini artdyrýarlar. Çünki, günde dürli görnüşli stomatologiki gulluk ilata hyzmat edýär.