- •Institutynyň talyplary üçin
- •Terapewtik stomatologiýanyň ösüşi we onuň öňünde durýan meseleler
- •Stomatologiýa gullugyny guramak
- •Häzirki zaman stomatologiýa gullugy şu aşakdaky görnüşlerden ybarat:
- •2.1. Stomatologyň otagynyň guralyşyna talaplar we kadalar.
- •Stomatolog lukmanyň otagynda şu aşakdaky enjamlar bolmaly:
- •Terapewtik stomatologiýada aseptika we antiseptika
- •Sterilizasiýa we dezinfeksiýa
- •Amidopirin synagynda Ulanylýan erginiň düzümi şu aşakdakylardan ybarat:
- •Agyz boşlugyndaky synalaryň we dokumalaryň gurluşy we ýerine ýetirýän işleri
- •3.1. Agzyň nemli bardasy
- •3.1.1. Agzyň dürli bölümlerindäki nemli bardanyň gurluşy
- •3.1.2. Agzyň nemli bardasynyň ýerine ýetirýän işleri
- •3.2. Sülekeý mäzleri, sülekeý we agyz boşlugynyň suwuklygy
- •3.2.1. Sülekeý mäzleri
- •3.2.2. Sülekeý we agyz boşlugynyň suwuklygy
- •3.2.3. Sülekeýiň ýerine ýetirýän funksiýalary
- •We ösüp çykyş möhletleri
- •3.3.1. Dişleriň anatomik gurluşy
- •3.3.1.2. Hemişelik dişler
- •3.3.2. Dişiň gaty dokumalarynyň gistologik gurluşy, himiki düzümi we ýerine ýetirýän işleri
- •3.4. Agyz boşlugynyñ mikroflorasy
- •3.5. Agyz boşlugynyñ goraýjy mehanizmleri
- •3.5.1. Mahsus däl goraýyş faktorlar
- •3.5.2. Mahsus goraýyş faktorlar
- •Mahsus goraýyş faktorlar
- •Agyz agzalarynyň ýagdaýlaryny anyklamagyň usullary
- •4.1. Näsagdan sorag-ideg edilişi (subýektiw barlaglar)
- •4.2. Obýektiw barlag usullary
- •4.2.1. Seretmeklik
- •4.2.1.1 Daşky serediliş
- •4.2.1.2. Agyz boşlugyna seretmek.
- •Dişleriň etlerine seretmek
- •Cpitn indeksiniň kesgitlenişi
- •Agyz boşlugynyň gigiýeniki ýagdaýlarynyň kesgitlenişi
- •4.2.1.3. Agyz boşlugynyň içki bölegine seretmek
- •Agzyň nemli bardasynda bolup geçýän patologik hadysalar
- •4.2.1.4. Dişlere seretmeklik
- •4.2.2. Dişleriň perkussiýasy
- •4.2.3. Palpasiýa barlagy
- •4.2.4. Temperatura duýujylygyny anyklamak.
- •4.2.5. Diş dokumalarynyň ýagdaýlarynyň elektrik togunyň kömegi bilen anyklanylyşy
- •4.2.6. Rentgen anyklaýyş usullary
- •Rentgen barlaglaryň usullary:
- •4.2.7. Transillýuminasiýa anyklaýyş usuly
- •4.2.8. Lýuminesent barlag usuly
- •4.2.9. Funksional takyklamalar
- •4.2.10. Funksional barlaglary
- •4.2.11. Laboratoriýa barlag usullary
- •4.3 Stomatologik näsaglarynyň hasaba alnyş kartasy
- •Kariýesden özge zeperlenmeler
- •Kariýesden özge zeperlenmeler.
- •Syrçanyň kemterliligi (gipoplaziýasy)
- •Dişleriň menekliligi (flýuorozy).
- •Syrçanyň artykmaçlygy (giperplaziýasy)
- •Dişler ösüp çykanyndan soňraky döwürlerde ýüze çykýan kariýesden özge zeperlenmeler
- •Pahna şekilli kemtik.
- •Dişleriň gaty dokumalarynyň patologik sürtülmesi
- •Dişleriň eroziýasy
- •Dişleriň gaty dokumalarynyň nekrozy
- •Dişleriň himiki (turşulardan) nekrozy
- •Dişleriň ýiti şikeslenmesi
- •Dişleriň kariýesi
- •6.2. Dişleriň kariýesiniň toparlara bölünişi
- •6.3. Kariýesiň klinikasy
- •6.4. Dişleriň kariýesiniň patologik anatomiýasy
- •6.5. Diş kariýesiniň döreýişiniň nazary ýollary (takyklamalary)
- •Şats we Martiniň helasiýa teoriýasy
- •Kariýesiň döremeginiň häzirki zaman düşündirilişi
- •Surat № 6.6. Kariýesiň döreýşiniň taslamasy.
- •6.6. Diş kariýesiniň bejerlişi
- •Blek boýunça kariýes köwekleriniň klaslara bölünişi
- •I klas kariýes ojaklarynyň şekil aýratynlyklary.
- •III klas kariýes köwekleriniň şekilleri.
- •IV klas kariýes köwekleriniň görnüşleri.
- •V klas kariýes köweginiň taýýarlanyşy.
- •6.6.2. Petikleýji serişdeler
- •6.6.2.1. Wagtlaýyn ulanylýan petikleýjiler.
- •6.6.2.2. Aralaýjylar.
- •6.6.2.3. Hemişelik petikleýjiler
- •Sementleriň oňaýly taraplary:
- •Sementleriň oňaýsyz taraplary:
- •Petikleýjileri gatatmaklyk üçin ulanylýan fotopolimerzatorlar (gatadyjy çyralar) we olaryň ulanylyşy
- •6.6.3. Gaýtadan dikeldiji serişdeler bilen köwekleri doldurmaklygynyň tapgyrlary
- •6.7. Kariýesiň bejergisinde goýberilýän säwlikler we gaýra üzülmeler
- •Dişleriň pulpasy
- •7.1.1. Dişiň pulpasynyň anatomiki, gistologiki gurlyşy we fiziologiki aýratynlygy
- •7.1.2. Diş pulpasynyň gistologiki gurluşy
- •Diş pulpasynyň gistohimiýasy
- •7.1.3. Diş pulpasynyň gan üpjinçiligi.
- •7.1.4. Diş pulpasynyň nerw üpjinçiligi
- •7.1.5.Diş pulpasynyň ýerine ýetirýän işleri.
- •Iýmitlendiriş
- •Iýmitlendiriş işjeňligi
- •7.3. Dişiň pulpit keselleriniň sebäpleri.
- •7.3.1. Döreýiş sebäpleri.
- •7.4. Diş pulpasynyň çişmesiniň geçiş aýratynlygy, morfogenezi, mikrosirkulýator üýtgeşmesi.
- •7.3. Surat. Diş kök akabasynyň esasy arteriolynyň diwarynyň ultrodüzmi.
- •7.5. Diş pulpasynyň çişmesiniň toparlara bölünişi.
- •7.6. Pulpidiň geçiş alamatlary we anyklanyşy.
- •7.6.1.Ýiti ojaklaýyn pulpit.
- •7.6.2.Ýiti ýaýraň pulpit.
- •7.6.3. Üznüksiz fibroz pulpit.
- •7.6.4.Üznüksiz gipertrofiki pulpit.
- •7.6.5. Üznüksiz çüýreme (gangrenoz) pulpit
- •7.6.6. Üznüksiz pulpidiň ýitileşmegi.
- •7.7. Dişleriň pulpit keselleriniň bejerliş usullary
- •Bejerliş usullar
- •7.7.2. Pulpit keselini wital amputasyýa geçiriliş aýratynlygy.
- •7.13. Surat. Wital ekistropasiýa amputasion usuly
- •7.7.3. Hirurgiki usuly.
- •7.7.3.1. Pulpany wital ekstirpasyýa geçirilişi.
- •Pulpit bejerlende wital ekistropasyýa usulynyň geçiriliş tapgyry
- •7.7.3.2. Pulpanyň dewital ekistropasyýa geçirilişi
- •7.7.3.3. Pulpanyň dewital amputasyýa geçirilişi
- •Pulpit kesellerini bejerlende göýberilýän säwlikler we gaýry üzülmeler
- •VIII Bap Periodont dokumanyň çişmesi (infilomkatiýasy)
- •8.1. Periodont dokumanyň anatomiki -fiziologiki aýratynlygy.
- •8.3. Surat. Periodont süýmleriniň keseligine ýerleşişi, diş keseligine keseilende.
- •8.6. Surat. Periodontdaky epitelial galyndylary.
- •Periodontyn işjeňligi.
- •8.2. Periodontitiň sebapleri.
- •8.3. Periodontitiň (döreýşi geip çykyşy, geçiş aýratynlygy) patogenezi
- •8.4. Periodontit keselleriniň toparlara bölünişi.
- •8.5. Periodontit keseliniň geçiş aýratynlygy.
- •8.5.1. Dişiň köküniň depejigindäki ýiti periodontit.
- •8.5.2.Üznüksiz periodontitler
- •8.5.2.1.Üznüksiz fibroz periodontit.
- •8.5.2.2. Üznüksiz granurleýji periodontit
- •8.5.2.3. Üznüksiz granulamatoz periodontit
- •8.18. Surat. Üznüksiz gramulýomtoz periodontit.
- •8.5.2.4. Üznüksiz periodontitiň ýitileşmesi
- •Patomorfologiki üýtgeşmeler.
- •Periodontit kesellerini bejerliş usullary
- •8.6. Periodontitleriň bejerlişi.
- •Dişiň periodontit keselini bejermekligi şu aşakdaky tertiplerde amala aşyrmak ýerlikli hasap edilýär:
- •Ýiti periodontit keselini bejermekligiň aýratynlygy
- •Bir kökli dişiň bejerilişi
- •Köp kökli dişiň ýiti periodontit keselini bejerlişi Näsag ilkinji gezek ýüz tutanda
- •Üznüksiz periodontidiň bejerlişi
- •Bir kökli dişleriň bejerliş aýratynlygy
- •Köp kökli dişleriň bejerliş aýratynlygy
- •Üznüksiz periodontidiň ýitileşmesiniň bejeriliş aýratynlygy.
- •Periodontit keselini bejerlýärkä we bejergiden soňki göýberilýän säwlikler we gaýry üzülmeler.
- •Parodontyň keselleri
- •9.1. Umumy maglumatlar.
- •9.2. Parodont keselleriniň toparlara bölünişi.
- •9.3. Parodontyň gurluşy.
- •9.4. Parodontyň funksiýalary.
- •9.5. Parodont keselleriniň sebäpleri.
- •9.6. Parodont kesellerinde patologoanatomik alamatlar.
- •9.7. Parodont keselleriniň anyklanyş - barlag usullary.
- •9.1. Görkeziji. Parodont keselleriniň dürli görnüşlerinde
- •9.8. Parodont keselleriň geçiş alamatlary
- •9.8.1. Gingiwit
- •9.8.2. Parodont kesellerinde dişetiniň melanoz tegmildi.
- •9.19. Surat Dişetindäki melanoz tegmildiň goýylyk
- •9.8.3. Parodontit.
- •9.8.4. Parodontoz.
- •9.8.5. Parodontoliz (parodontyň beterleşip ereýän idiopatik keselleri).
- •9.8.6. Parodontomalar.
- •9.9. Parodont keselleriniň bejerlişi.
- •9.9.1. Ýerli bejergi.
- •9.9.2. Umumy bejerlişi.
- •9.9.3. Hirurgik bejerliş usuly.
- •9.9.4. Fiziki bejerji usuly.
- •9.9.5. Ortopedik bejerliş usuly.
- •9.10. Parodont keselli näsaglara bejeriş – keseliň öňüni alyş kömeginiň guralşy.
- •Stomatogen ýokanç ojaklary we ojakly – şertlendirlen keseller.
- •Bejerliş aýratynlygy
- •Agyz boşlugynyň nemli bardasynyň keselleri
- •11.1. Agzyň nemli bardasynda keselleriniň görnüşlere bölnüşi
- •Ýokanç keseller:
- •III. Allergiki we zäherli-allergiki keseller:
- •IX. Rakoňýany keseller, howypsyz we howyply çişler:
- •II. Ýokanç keseller:
- •IV. Ekzogen zäherlenmelerde, agzyň nemli bardasynyň üýtgeşmeleri.
- •11.2. Şikesli zeperlenmeler
- •11.2.1. Mehaniki şikeslenme
- •11.2.1.1. Ýiti mehaniki zeperlenme
- •11.2.1.2. Üznüksiz mehaniki zeperlenme
- •11.2.2. Himiki zeperlenme.
- •11.2.3. Fiziki zeperlenilme.
- •11.2.3.1. Galwanizm.
- •11.2.3.2. Şöhle keseli
- •11.2.3.3. Äň-ýüz sebtindäki täze dömmeleriň şöhle bejergisinde agzyň nemli bardasynyň üýtgemeleri.
- •11.2.4. Leýkoplakiýalar
- •Owunjak düwünçejikleri bolan gaty we ýumşak gaňşyrawgyň nemli bardasynyň gipertozy çykaryjy akabanyň giňeldilen nokatly bolan giperplazirlenen sülekeý mäzleri.
- •11.2.5. Paşkowyň ýumşak leýkoplakiýasy
- •11.2.6. Kennonyň ak ýumşak haly
- •11.3. Ýokanç keseller
- •11.3.1. Wirus keseller
- •11.3.1.1. Ýönekeý (adaty) gerpes
- •11.3.1.2. Gurşaýjy gerpes.
- •11.3.1.3. Gerpetiki angina
- •11.3.1.4. Ýiti respirator wirus ýokanç keselleri.
- •11.3.1.5. Agsal keseli
- •11.3.1.6. Agyz boşlugyndaky aids ýokanç keseli.
- •11.3.2. Wensanyň ýaraly – çüýreme stomatiti
- •11.3.3. Mereziýel keseli
- •11.3.4. Inçekesel.
- •11.3.5. Kandidoz (Agyz boşlugyň nemli bardasynyň köpüklemesi)
- •Agyz burçynyň jaýrykly mikotik (hamyrmaýaly) çişmesi.
- •11.4. Allergiýa keselleri.
- •11.4.1. Käbir allergiki keselleriň kliniki alamatlary
- •11.4.1.1. Anafilaktiki şok.
- •11.4.1.2. Kwinkäniň angionewrotik çişgini
- •11.4.1.3. Derman allergiýasy.
- •Kataral we kataral-gemorragik stomatit (heýlit, glossit).
- •11.4.2. Köp görnüşli şypyljaýan eritema
- •11.4.3. Üznüksiz gaýtalanýan aftoz stomatit.
- •11.4.4. Behçetiň (sindromy) alamatlar toplumy.
- •11.4.5. Şegreniň (sindromy) alamatlar toplumy
- •11.6. Gipowitaminozlarda agzyň nemli bardasynyň ütgemeleri.
- •11.7. Käbir ulgamlaýyn kesellerde agzyň nemli bardasynyň ütgeýşi
- •11.7.1. Aşgazan-içege ýollarynyň kesellerinde agzyň nemli bardasynyň ütgemeleri
- •Agzyň nemli bardasynyň bozulmagy
- •11.7.2. Ýürek-damar kesellerinde agzyň nemli bardasynyň ütgemegi
- •11.7.3. Içki mäz (endokrin) kesellerde agzyň nemli bardasynyň ütgemegi
- •11.7.5. Gan emele getiriş ulgamynyň kesellerinde agzyň nemli bardasynyň ütgemegi
- •Agzyň nemli bardasynyň eroziw – ýaraly zeperlenmegi.
- •11.7.6. Nerw ulgamynyň kesellerinde agzyň nemli bardasynyň ütgemegi
- •11.7.6.1. Stomalgiýa (glossalgiýa).
- •11.7.6.2. Tagam alyşyň bozulmagy
- •11.7.6.3. Sülekeý çykmagyň bozulmagy
- •11.8. Deri kesellerinde agzyň nemli bardasynyň üýtgeşmeleri
- •11.8.1. Gyzyl ýasy demrew
- •11.8.2. Pakgarçak keseli
- •11.8.3. Pemfigoid
- •11.8.4. Gyzyl gurt keseli
- •11.8.5. Dýuringiň dermatiti
- •11.9. Diliň anomaliýasy we aýratyn keselleri
- •11.9.1. Gasynly dil
- •11.9.2. Gara (saçly) dil
- •11.9.3. Deskwamatiw glossit
- •11.9.4. Rombgörnüşli glossit
- •11.10. Heýlitler
- •11.10.1. Eksfoliýatiw heýlit (tozgalaýan)
- •11.10.2. Glandulýar heýlit
- •11.10.3. Aktiniki we meteorologik heýlitler
- •11.10.4. Allergik gatnaşyk heýlit
- •11.10.5. Atopiki heýlit (adaty däl heýliti)
- •11.10.6. Ekzematoz heýliti
- •11.10.7. Makroheýlit (Melkerson – Rozentalyň alamaty)
- •11.11. Agzyň nemli bardasynyň we dodagyň gyzyl gaýmasynyň howply dömmä getiriji keselleri
- •11.11.1. Howply dömmä getiriji hadysalarynyň toparlara bölünşi
- •11.11.2. Boueniň keseli
- •11.11.3. Rak öň ýany siňňiller
- •11.11.4. Dodagyň gyzyl gaýmasynyň rak öň ýany çäkli giperkeratozy
- •11.11.5. Manganoftiniň rak öň ýany abraziw heýliti
- •11.11.6. Deri siňňili
- •11.11.7. Keratoakantoma.
- •11.11.8. Rak öň ýany keselleriň öňüni alyş çäreleri
- •11.1. Diş ýokundylary
- •Diş daşlaryny aýyrmak
- •Edebiýat sanawy
3.5.2. Mahsus goraýyş faktorlar
Soňky onýyllykda kliniki immunologiýanyň täze pudagy bolan, agyz boşlugynyň immunologiýasy, güýçli hemme taraplaýyn ösüşi bilen häsiýetlenýär. Bu bölüm agzyň nemli bardasynyň ýerli immuniteti baradaky ylmy esasynda ýaýbaňlanýar.
Ýerli immunitetiň nazaryýeti (teoriýasy) ilkinji gezek 1925-nji ýylda A.M. Bezredka tarapyndan işlenildi we nazary taýdan esaslandyryldy. A.M. Bezredka öz işlerinde ýerli immunitetiň ulgamlaýyn immunitetden garaşsyzlygyny, hem-de nemli barda gelip düşýän ýokançlara garşy (infeksiýalara) bolan, beden durnuklygyndaky ýerli immun mehanizmleriň ähmiýetini aýratyn belläp geçýär. Emma uzak wagtyň dowamynda nemli bardanyň antitelolarynyň aýrany antitelolarynyň transsudasiýasy netijesinde ýüze çykýar diýip hasap edilýärdi.
Diňe 70-nji ýyllarda bu bawatdaky ylmy işleriň toplumy çykaryldy. Olarda nemli bardanyň immunitetiniň, umumy immunitetiň ýönekeý serpikmesi däldigi görkezildi. Nemli bardanyň immuniteti umumy immunitetiň kemala gelmeginde we agyz boşlugyndaky keselleriň geçişinde uly täsir galdyrýan özbaşdak ulgamyň ýerine ýetirýän işi bilen şertlenendir.
Mahsus goraýyş faktorlar
Bu mikrobyň ozüne gelip düşýän antigenlere aýry-aýry täsir etmek ukybydyr. Mahsus mikroba garşy goraýjylygyň esasy faktory immun - globulinlerdir (immunoglobulinlerdir).
Immunoglobulinler – ganyň ýa-da bölünip çykýan şireleriň, suwuklyklaryň aýranynyň goraýjy beloklarydyr. Olar antitelolaryň ýerine ýetirýän funksiýasyna eýe bolup, globulin fraksiýasyna degişli bolup durýarlar. Immunoglobulinleriň 6 klasyny, ýagny A, G, M, E, D, U klaslary tapawutlandyrýarlar. Şu görkezilen klaslardan agyz boşlugynda SigA, IgA, IgG, IgM has giň görkezilen. Agyz boşlugyndaky immunoglobulinleriň gatnaşygy ganyň aýranyndaky we suwuklyklardaky immunoglobulinleriň gatnaşmagyna garanda başgadyr. Eger adam ganynyň aýranyndaky IgG köp bolup, IgM az mukdarda bolsa, onda sülekeýde IgA derejesi 100 esse ýokary bolup bilýär.
Bu maglumatlara laýyklykda, sülekeýdäki mahsus goraýjylygyň esasy faktorlarynyň A topardaky immunoglobulinleriň bolup durýandygy aýdyňdyr.
A klasdaky immunoglobulinler bedende iki görnüşli bolýandyr: aýranly we bölünip çykýan. Aýranly IgA gurluşy boýunça IgG-den az tapawutlanýar, özi hem disulfid baglary bilen birleşdirilen polipeptid zynjyrlaryň iki jübütinden durýar.
Sülekeý bilen bölünip çykýan IgA dürli proteolitiki fermentleriň täsirine durnukly bolýär. Fermentleriň täsirine duýgur bolan peptid baglanşygy, bölünip çykýan komponentiň birleşmesi zerarly, bölünip çykýan IgA molekulalarynda ýapyk diýen çaklama bar. Bu durnuklylygyň proteolize bolan möhüm biologiki ähmiýeti bardyr.
Sülekeý bilen bölünip çykýan immunoglobulinleriň gelip çykyşynda ýerli sinteze wajyp orun berilýär. Aýranly we bölünip çykýan IgA gurluşyndaky we alamatlaryndaky tapawutlar, aýranly immunoglobulinleriň derejesiniň we olaryň bölünip çykýan suwuklygyndaky düzüminiň arasyndaky baglanyşygyň ýoklugy ýokardaky netijänin dogrydygyny tassyklaýar. Şeýle baglanyşygyň ýoklugy, hususan-da, uly sag adamlarda sülekeýiň immunoglobulinleriniň we gan aýranynyň derejesinde bellenildi hem-de, aýry-aýry ýagdaýlar hem beýan edildi. Mysal üçin, aýranly IgA-nyň önümleri bozulanda (meselem, gyzyl gurt keselinde, A- miýelomada onuň derejesiniň birden ulalmagy) IgA-nyň derejesi bölünip çykýan suwuklyklarda kadaly bolup galýar.
A klasdaky immunoglobulin nemli bardanyň hususy gatlagynyň plazmatik öýjüklerinde we sülekeý mäzlerinde sintezlenýär. Ýerli sintezirlenýän beýleki immunoglobulinlerden IgM IgG-den üstün çykýar (aýrandaky aragatnaşyk tersinedir). IgM-niň epitelial böwedir usti bilen geçýän göçme mehanizmi bardyr, şonuň üçin bölünip çykýan IgA-nyň ýetmezçiliginde IgM-niň sülekeýdäki derejesi beýgelýär. IgG-niň sülekeýdäki derejesi pesdir, özi hem ol IgA-nyň ýa-da IgM-iň ýetmezçilik etmek derejesine baglylykda üýtgemeýär.
Bölünip çykýan IgA-nyň sinteziniň mehanizmi babatdaky soragyň anyklanyşynda L-zynjyra we bölünip çykýan komponentine bolan lýuminessirlenen antisyworatkanyň kömegi bilen geçirilen barlaglar möhüm ähmiýete eýe boldy. Bu barlaglaryň esasynda IgA-nyň we bölünip çykýan komponentiň dürli öýjüklerde sinzirlenýändigi kesgitlendi: IgA-agyz boşlugynyň nemli bardasynyň we beýleki beden boşluklarynyň hususy gatlagynyň plazmatiki öýjüklerinde, bölünip çykýan komponent bolsa epitelial öýjüklerde sintezirlenýär.
Bölünip çykýan suwuklyklara düşmek üçin IgA nemli bardalara ýazylan dykyz epitelial gatlagy böwsüp geçmeli. Lýuminessirlenen antiglobulin aýranlar bilen geçirilen tejribeler esasynda immunoglobuliniň bölünip çykýan hadysasyna syn edildi. IgA-nyň molekulasynyň bu ýoly öýjügara giňişlikler boýunça, şeýle hem epitelial öýjükleriň sitoplazmasy arkaly geçip bilýändigi anyklandy. Bölünip çykýan IgA aýdyň bakterisidlige, wirusa we zähere garşy işjeňlige eýedir, şeýle hem ol komplementi işjeňleşdirýär, fagositozy hyjywlandyrýär, ýokanja garşy durnuklylygynyň amala aşyrylyşynda möhüm orny eýeleýär.
I.I. Oleýnik agyz boşlugynyň bakteriýa garşy goraýyş güýçleriniň möhüm mehanizminiň biri IgA-nyň kömegi bilen, nemli bardalaryň öýjükleriniň ýokarky gatlagyna we dişleriň syrçasyna ýapyşýan bakteriýalaryň öňüni almakdan durýar diýip hasaplaýar. Tejribe (eksperiment) döwründe saharozaly gurşawa str. mutansa aýrana garşylar (antisyworotka) goşulanda, ýylmanak ýokarky gatlagynda onuň ýapyşyp saklanylyşynyň görünmeýänligi ýokarda görkezilen çaklamanyň esaslanmasy bolup durýar. Şonda bakteriýalaryň ýokarky gatlaklarynda immunoflýuoressensiýa usuly arkaly IgA ýüze çykaryldy. Diýmek, agzyň nemli bardasynda we dişiň ýylmanak ýokarky gatlagyndaky bakteriýalaryn ýapyşyp saklanmasynyň ingibirlenilişi bölünip çykýan IgA-antitelolaryň möhüm ýerine ýetirýän işi bolup durýar. Bölünip çykýan IgA-antitelolar patologiki hadysanyň (dişleriň kariýesi) ýüze çykmasynyň öňüni alýar. Şeýlelikde, bölünip çykýan IgA-antitelolar bedeniň içki täçleriny nemli bardalaryna gelip düşýän dürli agentlerden goraýar.
Immunoglobulinleriň bölünip çykýan suwuklyklarda ýüze çykmagynyň beýleki ýoly - olaryň gan aýranyndan gelip düşmegidir: IgA çişmeli ýa-da şikeslenen nemli bardanyň üsti bilen transsudasiýanyň netijesinde aýrandan sülekeýe gelip düşýär. Agzyň nemli bardasyny örtýän ýasy epiteliýniň işjeňsiz molekulýar elegi hökmünde hereket edip, IgA-niň geçmegine amatly şert döredýär. Kadada bu gelip düşme ýoly çäklendirilen. Aýranly IgM-niň sülekeýe geçmeklik ukybynyň pesräkdigi kesgitlendi.
Agzyň nemli bardasynyň çişme hadysalary, onuň şikesi, IgE-antitelolaryň (reaginleriň) özüne laýyk gelýän antigenler bilen aragatnaşygynda ýüze çykýan ýerli allergiýa reaksiýalary aýranly (syworodkaly) immunoglobulinleriň bölünip çykýan suwklyga (sekretlere) gelip düşmegini güýçlendirýän faktorlary bolup durýar. Şuňa meňzeş ýagdaýlarda aýranly (syworotkaly) antitelalaryň uly mukdarynyň antigeniň hereket edýän ýerine baryp düşmesi, ýerli immunitetiň güýçlenmeginiň biologiki taýdan amatly mehanizmi bolup durýar.
IV Bap