2. 5. Станаўленне раннефеадальных дзяржаўных утварэнняў усход­ніх славян на тэрыторыі Беларусі. Кіеўская Русь

Асноўныя паняцці:

Дзяржава – гэта арганізацыя публічнай улады, якая валодае су­ве­рэ­ні­тэ­там, дзейнічае на пэўнай тэрыторыі і падначальвае сабе ўсё на­се­ль­ніц­т­ва, пражываючае на ёй.

Унітарная дзяржава – дзяржава, якая складаецца з ад­мі­ніс­т­ра­цый­на-тэрытарыяльных адзінак і не валодаюць са­мас­той­нас­цю.

Фэдэратыўная дзяржава – гэта саюзная дзяржава, якая скла­да­ец­ца з дзяржаўных утварэнняў і маюць пэўную палітычную са­мас­той­насць.

Канфедэратыўная дзяржава – саюз юрыдычна і палітычна са­мас­той­ных дзяржаў, створаны для дасягненняў пэўных агульных мэт.

2. 6. Полацкае, Тураўскае княствы ў іх-хііі ст. Іх узаема­ад­но­сі­ны з Кіевам

Асноўныя паняцці:

Князь – галоўная асоба ў сістэме кіравання перыяду феадалізму, ажыц­цяў­ляў агульнае кіравання, збіраў даніну, раздаваў воласці і інш.

Баяры – нашчадкі родаплемяной знаці, старшыя дружыннікі і буй­­ныя землеўласнікі.

Веча – народны сход (мужчын), склікаўся для вырашэння пы­тан­няў вайны і міру, запрашэння князя, судовых спраў і інш.

Пасаднік, тысяцкі, падвойскі, ключнік, цівун – асобы якія вы­конвалі функцыі органаў кіравання.

Пытанні:

1. Раскройце сутнасць матрыярхату і сфармулюйце прычыны па­навання ў перыяд па­леаліту і мезаліту?

2. Выявіце прычыны ўзнікнення ў жалезным веку гарадзішчаў.

3. Сфармулюйце формы рэлігійных уяўленняў, якія панавалі ў пе­ршабытны час?

4. Раскройце працэс выплаўкі жалезу на Беларусі ў сяр. І ст. д. н. э.

5. Выявіце шляхі выспявання класу феадалаў?

6. Прааналізуйце палітычны статус Полацкага княства ў складзе Кіеўскай Русі?

7. Пералічыце фактары якія спрыялі ўзвышэнню Полацкага княс­т­ва ва ўсходнеславянскім свеце?

3. Беларускія землі ў складзе вялікага княства літоўскага

1. Сацыяльна-эканамічныя і палітычныя перадумовы фар­ма­ван­ня Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага.

2. Роля ўсходнеславянскіх зямель у працэсе дзяржаўнага бу­даў­ніц­т­ва ВКЛ.

3. Сацыяльна-эканамічнае развіццё беларускіх зямель.

4. Цэнтралізатарская палітыка і ўмацаванне ўлады вялікіх кня­зёў. Крэўская ўнія.

5. Эвалюцыя цэнтральнай улады ВКЛ: ад адзінаўладдзя да сас­лоў­на-прадстаўнічай манархіі.

6. Барацьба з крыжацкай аг­рэ­сі­яй, набегамі ардынцаў і супер­ніцтва з Маскоўскай дзяржавай.

3. 1. Сацыяльна-эканамічныя і палітычныя перадумовы фар­ма­ван­ня Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага

Асноўныя паняцці:

Феадальная раздробленасць – працэс падзелу дзяржавы на больш дробныя самастойныя часткі.

3.2. Роля ўсходнеславянскіх зямель у працэсе дзяржаўнага бу­даў­ніц­т­ва ВКЛ

Асноўныя паняцці:

Дзяржаўнае бу­даў­ніц­т­ва – сфера дзяржаўнай дзейнасці, да якой ад­но­сяц­ца пытанні арганізацыі сістэмы кіравання, наладжвання ад­но­сін паміж цэнтральнымі і мясцовымі структурамі.

Шляхі далучэння зямель – варыянты далучэння тэрыторый ва­ен­ным, шлюбным шляхам або на дагаварной аснове.

Вялікае Княства Літоўскае, Рускае і Жамойцкае – «Літва» або «Літоўскае княства» знаходзілася на за­хадзе Беларусі ў Верхнім Па­ня­мон­ні з сталіцай у На­ваг­рад­ку. «Рускае» – гэта Полацкае і Віцебскае княс­т­вы, а таксама некаторыя землі на ўсход да Мажайска мелі назву «рускія». «Жамойцкае» – тэрыторыя Жамойціі (заходне-паўднёвая частка су­час­най Літвы) і Аўкштайціі (усходняя і заходняя – Літва).