Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
ОӘҚ 1курс жаңа Қазақ тілі.doc
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
3.47 Mб
Скачать

2. Танысу.

- Сәлеметсіз бе? Сіз қайда оқисыз? Есіміңіз кім?

- Сәлеметсіз бе? Есімін – Аяулым. Мен Еуразия ұлттық университетінде оқимын. Сіз ше?

- Мен де осы университетте оқимын. Есімін – Айдар. Сіз қай факультетте оқисыз?

- Мен филология факультетінде оқимын. Ал, сіз ше?

- Мен инженер-құрылыс факультетінде оқимын. Сіздің мамандығыңыз қандай?

- Журналистика. Сіздің мамандығыңыз ше?

- Жылу энергетикасы мамандығы.

- Мен сабаққа кіремін, Айдар. Танысқаныма қуаныштымын. Сау болыңыз.

- Мен де қуаныштымын, Аяулым. Хабарласып тұрайық. Сау болыңыз.

Үндесу /Сингармонизм.

Егер сөздің соңғы буыны жуан болса, қосымша да жуан болады. Ал, сөздің соңғы буыны жіңішке болса, қосымша да жіңішке болады.

Мысалы: мектеп-тер, бала-лар, кітап-тар и т.д.

3. Мәтінді оқып, мазмұндаңыз.

Мұғалімдер жағалап Қырғызбайдың үйіне келді. Аттан түседі.

- Ассалаумағалейүм!

- Әліксәлем! Қай балаларсыңдар? Жол болсын? – дейді Қырғызбай.

- Әлей болсын. Оқуға түсетін балалардың тізімін алып жүрміз,- дейді Әлібек деген қазағы. – Оқу жасында балаларыңыз бар ма?

Шал ойланып қалады. Өз кіндігінен оқуға түсер бала жоқ. Ал Тұрардың оқуға дер шағы. Бірақ оны жұрт көзінен тасалап жүргенде, жария етіп не жыны бар?

- Қандай оқу, қарағым?

- Оу, отағасы, естімеп пе едіңіз, таяуда Әулие ата оязының өзі келіп, жеті болыс Меркеге арнап орысша-мұсылманша мектеп аштырып кетті ғой. Мектеп үшін Айбар байдың үйін сатып алды.

- Ал, ол оқу не береді?

- Не береді! Балаңыз сот, прокурор болады.

Шал сескеніп қалды. Сот, прокурордан үркек. Оған шатасар жайы жоқ.

- Бізде оқуға беретін бала жоқ, қарағым, - Қырғызбай қипақтай береді.

Бұл әңгімені естіген Салиха бәйбіше ... ернін сылп еткізіп, бетін шымшыды.

- О не дегенің, байғұс-ау, алжиын дедің бе? Тұрарды қайтесің? Ол бала емес пе екен?... Мен шақырып келейін... Тұрар! А, Тұрар! Қайдасың? Шапшаң кел үйге!

Ш.Мұртаза. «Қызыл жебе»

4. Төмендегі сөз тіркестерінің мағынасын анықтаңыз.

Қай балаларсыңдар? -

Жол болсын? -

Өз кіндігінен -

Оқуға дер шағы -

Не жыны бар?-

Отағасы –

Үркек –

Оған шатасар жайы жоқ –

5. Cұрақтарға, жақшадағы сөздер мен сөз тіркестерін пайдаланып, жауап беріңіз.

  • Қырғызбай атаның үйіне келгендердің мақсаты не еді? (балалар, оқу, жинау)

  • Ата Тұрарды неліктен жасырды деп ойлайсыз? (Рысқұл, бала)

  • Салиха әже неліктен Тұрарды шақырды? (білім алу)

  • Бұл қай кезең деп ойлайсыз? (кеңес, алғашқы жыл)

6. Жіктік жалғауларды есте сақтаңыз.

Жақтар

Жіктеу есімдіктері

(жекеше түрі)

Жіктік жалғаулары

Жіктеу есімдіктері

(көпше түрі)

Жіктік жалғаулары

І

Мен

-мын,-мін,-бын,

-бін,-пын,-пін

Жақсы+мын, ұстаз+бын, студент+пін

Біз

-мыз, -міз, -быз,

-біз,пыз, -піз Жақсы+мыз,

ұстаз+быз

студент+піз

ІІ

Сен

-сың, -сің

Жақсы+сың,

ұстаз+сың,

студент+сің

Сендер

-сыңдар, -сіңдер

Жақсы+сыңдар,

ұстаз+сыңдар, студент+сіңдер

Сыпайы түрі

Сіз

-сыз, -сіз

Жақсы+сыз,

ұстаз+сыз,

студент+сіз

Сіздер

-сыздар, -сіздер

Жақсы+сыздар,

ұстаз+сыздар,

студент+сіздер

ІІІ

Ол

-

Жақсы, ұстаз, студент

Олар

-

Жақсы, ұстаз, студент